Khi baø Saùu Ñôïi coá heát söùc chen ñöôïc khoûi ñaùm ñoâng luùc nhuùc ôû beán xe ñoø luïc tænh ñeå ra tôùi ngoaøi thì cuõng ñaõ xeá chieàu. Caùi maët trôøi cuoái ngaøy laën xuoáng gaàn saùt noùc daõy laàu cao beân kia ñöôøng, saùng ñoû nhö chieác maâm thau ñöôïc chuøi saïch. Vaäy maø noù coøn raùn chieáu nhöõng tia naéng vaøng nhaït le loùi treân taám baûng quaûng caùo kem ñaùnh raêng sôn hình ngöôøi chaø ñen vôùi hai haøm raêng traéng boùng, döïng ôû ñaøng xa. Töø tôø môø saùng, ngoài boù goái treân chieác xe ñoø chaät nöùt, vöôït moät khoaûng ñöôøng daøi treân hai traêm caây soá ngaøn cho tôùi giôø, baø caûm thaáy vöøa ñoùi vöøa meät.

    Moät baø giaø tuoåi vöøa troøm treøm saùu möôi, tay naày phaûi xaùch moät caùi gioû ny-loâng lôùn coät raøng chaèng chòt, ñöïng ñaày quaàn aùo, vaät duïng vôùi traàu cau voâi thuoác, vaø tay kia, moät con vòt xieâm lôùn gaàn baèng con ngoãng thì ñaâu phaûi laø moät chuyeän deã daøng.  Baø Saùu vöøa ñi vöøa thôû, tay keùo leâ con vòt loâng xaùm ñen, oùng maøu xanh möôn möôùt, caùi moàng thòt u töøng cuïc nhoû maøu ñoû baàm, caùi moõ queùt leät beät treân ñöôøng, ñeå ñeán gaàn coät ñeøn.  Con vòt cuõng quaù meät moõi vaø ñau ñôùn vì bò coät treùo caúng caû ngaøy neân khoâng coøn söùc daõy duïa, haù mieäng keâu vaøi tieáng caïp caïp nhoû xíu roài naèm im.  Vaøi côn gioù maùt töø xa thoåi ñeán nheø nheï, baø Saùu ngoài beät xuoáng leà xi maêng, döïa löng vaøo caây coät ñeøn maø thôû moät hoài cho laïi söùc.

    Ñaõ laâu laém roài baø khoâng coù dòp leân Saøi Goøn, ñaâu chöøng ñaõ möôøi maáy naêm. Tröôùc maét caûnh vaät quay cuoàng, nhoän nhòp. Caùi gì cuõng xa laï quaù chöøng. Nhaø cöûa thì xaây caát cao vuùt, ñöôøng xaù chaèng chòt doïc ngang. Muøi nhöïa ñöôøng, muøi cao su, muøi khoùi xaêng nhôùt cuøng tieáng xe coä, tieáng ngöôøi ta, tieáng vaät duïng va chaïm nhau, troän laãn nhau, taïo thaønh moät thöù gì oàn aøo, hoãn ñoän. Maét nhìn maø khoâng thaáy heát, tai nghe nhöng khoâng phaân bieät ñöôïc gì, ñaàu oùc baø trôû neân boàng beành, khoâng ñònh.  Baø Saùu bò choaùng ngoäp trong caùi theá giôùi cuûa maøu saéc, aâm thanh, caûnh vaät kyø dò, laï luøng. Töï nhieân baø ñaâm lo laéng, quô tay caàm caùi noùn laù quaït nheø nheï, maét nhìn ra xa. Ngöôøi ta sao ñoâng quaù. Choã naøo cuõng ñaày ngöôøi ñi laïi nhöng tuyeät nhieân khoâng moät ai quen.  Ñaâu coù ngöôøi naøo ñeå yù tôùi baø, thaûn nhieân ñi ñöùng sinh hoaït nhö khoâng heà bieát ñeán chieàu nay, ôû trong caùi thaønh phoá to roäng naày, coù moät baø giaø laën loäi töø thieät xa ñeán vôùi moät noãi loøng boàn choàn naùo nöùc, moät nieàm vui söôùng khoâng bôø beán ñeå mong gaëp laïi ngöôøi choàng thöông yeâu maø baø ñaõ chôø ñôïi treân ba möôi naêm.

    Phaûi roài vöøa ñuùng chaún ba möôi naêm caùch bieät, keå töø ngaøy oâng Saùu ñaønh ñoaïn boû beâ vôï daïi con thô ñeå daán thaân lo vieäc nöôùc döôùi taøi laõnh ñaïo cuûa cuï Hoà. Thôøi gian chôø ñôïi moõi moøn. Chuyeän taùi hôïp khoâng bao giôø daùm nghó ñeán, naøo ngôø noù vaãn xaûy ra. Nhö moät giaác chieâm bao daøi, coù buoàn coù vui, coù luùc baét ñaàu vaø coù ñoaïn keát thuùc. Caùi luùc baét ñaàu thì coù thöông yeâu, coù tình nghiaõ, coù nhôù thöông, saàu khoå.  Cuoäc noäi chieán töông taøn keùo daøi cuûa ñaát nöôùc nhö moät veát thöông lôû loeùt, laøm ñoå vôû luoân caùi haïnh phuùc löùa ñoâi cuûa caëp vôï choàng son treû vôùi nhöõng öôùc mô thaät giaûn dò. Nhöõng ngaøy thaùng lo laéng, sôï haõi. Nhöõng saùng nhôù, chieàu mong. Coù traùi tim naøo maø khoâng heùo hon, coù coõi loøng naøo maø khoâng hoaù thaønh ñaù.  Caùi ñoaïn keát thuùc thì saép tôùi roài. Chæ coøn moät ñoaïn ñöôøng ngaén, chöøng aên giaäp baõ traàu laø baø Saùu seõ gaëp laïi ngöôøi choàng ñaàu goái tay aép naêm naøo vôùi moät nieàm vui truøng phuøng chöùa chan...

   Chöøng ñaõ bôùt meät, baø Saùu ñöùng leân ñònh kieám xe ñeå ñi ñoaïn cuoái thì moät chieác xích loâ töø goùc ñöôøng trôø tôùi.  Ngöôøi phu xe nhòp nhòp caùi caàn thaéng tay nghe loùc coùc, tuoät xuoáng caùi yeân, chaïy a ñeán naém laáy caùi quay gioû xaùch, mieäng chaøo khaùch:
   -Ngoaïi ñi veà ñaâu, tui ñöa cho ?
   Baø Saùu Ñôïi sôï caùi gioû bò giöït maát, voäi naém ghòt laïi, tay kia giôû chieác noùn laù, ngöôùc maét nhìn thaáy ngöôøi phu xe treû tuoåi, ngoù moät hoài laâu roài noùi ngaäp ngöøng:
   -Toâi muoán ñi tôùi ñöôøng... ñöôøng gì ñoù, queân maát caùi teân, caùi soá thì laø moät traêm... ÖØ, öø, oång coù vieát trong thô noùi roõ ñöôøng ñoù hoài xöa teân Maët Maù Hoàng, chuù coù bieát khoâng ?
  Anh phu xe quay qua chuïp laáy con vòt, quaêng xuoáng döôùi choã gaùc chön, söûa laïi caùi neäm xe nhaên nhuùm, mieäng tía lia:
   -Ngoaïi yeân chí, ñöôøng ôû beân Taây beân Myõ thì tui khoâng bieát, chôù ôû Saøi Goøn, Chôï Lôùn naày ngoaïi muoán ñi choã naøo, tui ñi choã ñoù cho coi !
   Baø Saùu chöa voäi böôùc leân xe, tay vòn laáy caùi mui baèng vaûi ka- ki daøy maøu cöùt ngöïa:
   -Maø töø ñaây tôùi ñoù, chuù tính aên bao nhieâu ?
   -Thì ngoaïi cöù leân ñi, tui khoâng tính maéc ngoaïi ñaâu !
   Baø Saùu nghe xong, muoán böôùc leân cho roài, nhöng coøn e deø, vì nhôù lôøi daën doø cuûa xoùm gieàng- ôû Saøi goøn ngöôøi ta öa gaït gaãm maáy ngöôøi nhaø queâ thieät thaø, chaát phaùc, baø ñöùng yeân khoâng nhuùc nhích:
   -Ñaâu coù ñöôïc naø, chuù phaûi noùi roõ ñeå toâi coøn lieäu chôù. Ruûi nhieàu quaù, tui khoâng ñuû tieàn thì laáy gì traû ñuû cho chuù.
   Anh phu xích loâ cöôøi hì hì:
   -Ngoaïi lo xa chi cho meät. Coù thieáu thì coøn con vòt xieâm neø.
   Roài anh ñaåy baø leân neäm xe:
   -Thoâi tui tính ngoaïi möôøi ñoàng. Töø ñaây tôùi ñoù xa laém. Tui tính reû cho ngoaïi. Ngöôøi khaùc thì tui ñoøi ñuû möôøi ba ñoàng.

   Noùi xong anh khom löng ñaåy xe laên vaøi voøng cho coù trôùn roài nhaåy leân ngoài ngaát ngöôûûng treân caùi yeân xe cao ngheäu ôû phía sau, ra söùc ñaïp maïnh.  Caùi xe chôû moät baø giaø traàu oám o nhoû con neân nheï höõng, chaïy vuøn vuït. Baø Saùu Ñôïi ñònh traû giaù bôùt vaøi ñoàng nhöng thaáy xe ñaõ chaïy khaù xa neân ñaønh thoâi. Vaû laïi, hoâm nay laø ngaøy vui lôùn nhöùt ñôøi baø, daãu coù thieät thoøi naêm ba ñoàng baïc cuõng khoâng sao.  Ñaõ maáy möôi naêm qua, oâng Saùu ñi bieät taêm bieät tích, boû meï con baø bô vô nhöõng töôûng ñaõ cheát ôû moät chön trôøi goùc bieån naøo roài. Ngôø ñaâu, baây giôø oång laïi trôû veà, maïnh khoeû laønh laën, khoâng moät thöông tích gì heát. Phöôùc ñöùc bieát bao nhieâu.

   Baø ngoài döïa löng treân neäm xe, hai chön duoãi thaúng ra cho thieät thoaûi maùi. Noãi meät nhoïc ban tröa tan bieán töø töø. Chieác xe vaãn laên baùnh ñeàu ñeàu. Phoù xaù hai beân ñöôøng thay ñoåi muoân hình muoân veû. Coù caùi nhaø thieät cao, coù caùi thaáp.  Coù caùi nhoâ ra coù caùi thuït vaøo. Baûng hieäu xanh xanh, ñoû ñoû. Nhöng phaàn lôùn nhaø naøo cuõng ñoùng cöûa kín mít. ÔÛ leà ñöôøng coù caùc saïp baùn thuoác laù vaø caùc moùn haøng laët vaët.  Ngöôøi buoân keû baùn löa thöa. Treân maët ñöôøng loä ngöôøi ta ñi xe ñaïp nhieàu quaù, phaûi chen laán nhau. Anh phu xe cöù phaûi nhòp thaéng loong coong laøm hieäu, mieäng chöõi ruûa laàm baàm khoâng döùt.

   Baø Saùu nhìn hai haøng caây sao cao vuùt beân ñöôøng maø töôûng töôïng hoaøi cuõng khoâng hình dung ra ñöôïc caùi caûnh gaëp gôõ cuûa hai vôï choàng sau ba möôi naêm xa caùch noù seõ ra sao ?  Coøn oâng Saùu thì chaéc ñaõ giaø laém roài. OÂng tuoåi con meøo, vaäy laø lôùn hôn baø boán tuoåi, tính ñeán naêm nay laø saùu möôi ba.  Cuoäc soáng laïi ñaày phong söông gioù naéng thì oång cuõng nhö moät caùi caây moïc treân ñænh ñoài khoâ, taû tôi, heùo uùa. Raêng chaéc ñaõ ruïng, maét ñaõ môø, da deû nhaên nheo, cuõng y nhö baø baây giôø. Tuy nhieân coù ñieàu, oâng khoâng nhö baø veà maët coâng danh söï nghieäp.  Sau moät thôøi gian daøi phaán ñaáu cam go trong cuoäc soáng, coâ Saùu baùn traàu chæ trôû thaønh baø Saùu... cuõng baùn traàu. Coøn anh noâng daân Saùu Neáp chuyeân caøy böøa cuoác xôùi thì trôû thaønh Thöôïng Taù Nhaät Hoàng.  Baø Saùu chaéc löôõi, thieät tình caùch maïng coù nhieàu ñieàu khoù hieåu quaù. Thöôïng taù laø laøm vieäc gì baø khoâng bieát ñaõ ñaønh roài maø taïi sao oång teân laø Neáp roõ raøng maø nay ñoåi laø Nhaät Hoàng, baø cuõng chòu thua luoân.

   Baø Saùu thaáy caàn phaûi chia xeû bôùt nieàm vui no öù ñang traøn ngaäp trong tim trong phoåi:
   -Chuù ñaïp xe nhö vaày coù khaù khoâng ?
   -Ñaïp xích loâ laøm sao maø khaù ñöôïc ngoaïi.  Ñuû aên laø möøng laém roài.
  Roài anh ta cuùi saùt löng xuoáng ñoåi sang gioïng hoûi thaêm:
   -Boä ngoaïi leân Saøigoøn thaêm baø con haû ? Con vòt xieâm maäp gheâ. Ñuùng laø vòt Caø Mau.
  Caùi nieàm vui ñöôïc dòp noå buøng qua caâu traû lôøi traät nhòp:
   -Tui ñaâu phaûi ôû Caø Mau. ÔÛ Ba Tieäm ñoù!  Ñi ngaõ baéc Vaøm Coáng maø !.
  Anh phu xe chöøng nhö chöa bao giôø nghe qua caùi ñòa danh laø laï ñoù, phaùt cöôøi:
   -Ba Tieäm laø ôû ñaâu vaäy ngoaïi, coù gaàn Naêm Caên khoâng ?
  Khoâng kòp ñeå yù caâu hoûi lyù laéc cuûa anh phu xe, baø giaûi nghiaõ thieät tình:
   -Vaäy laø chuù chöa ñi xuoáng mieät döôùi phaûi khoâng ? Ñeå tui noùi cho nghe neø. Naêm Caên, Ñaàm Dôi, Caùi Nöôùc laø ôû tuoát döôùi Caø Mau kia laän. Chuù muoán ñi xuoáng döôùi ñoù thì phaûi qua baéc Myõ Thuaän roài theo ngaõ Vónh Long qua baéc Caàn Thô, ñi Soùc Traêng, Baïc Lieâu, Caø Mau.  Ñoù laø tui noùi maáy tænh doïc theo bôø soâng Haäu. Coøn Ba Tieäm laø ôû phía Chaâu Ñoác. Cuõng ñi quoác loä boán tôùi baéc Myõ Thuaän, phaûi teû beân ngaõ Sa Ñeùc roài qua baéc Vaøm Coáng ñeå ñeán Long Xuyeân. Töø Long Xuyeân mình ñi leân gaëp Caùi Daàu, Vònh Tre roài môùi tôùi Ba Tieäm...
Roài khoâng caàn bieát ngöôøi phu xe coù nghe ñöôïc hay khoâng, baø noùi tieáp:
   -Chuù leân tôùi ñoù roài phaûi höôùng veà Myõ Ñöùc chöøng vaøi caây soá nöõa môùi tôùi nhaø tui. Mieät treån ngöôøi ta thöôøng troàng nhaõn, troàng traàu.  Vöôøn traàu cuûa tui ñoä chöøng ba coâng ñaát. Phaûi nhôø maáy ñöùa chaùu noù töôùi, chôù giaø roài ñaâu coù gaùnh nöôùc noåi.  Chuù bieát khoâng, troàng traàu cöïc nhöùt laø caùi vuï töôùi...

   Noùi tôùi ñaây caûm thaáy hình nhö chuù phu xe khoâng coøn ñeå yù ñeán caâu chuyeän, baø beøn ngöng ngang.  Nhöng caùi aûnh höôûng cuûa caâu noùi coøn gôïi cho baø lieân töôûng tôùi hình aûnh nhöõng ngaøy môùi lôùn soáng beân vöôøn traàu laù vaøng röïc rôõ.  Thöoû ñoù baø phuï vôùi cha meï, töôùi nöôùc, voâ phaân, haùi laù, ñem baùn ngoaøi chôï hoaëc ñeám boû moái cho baïn haøng ôû tænh. Coâng vieäc ñeàu ñaën theo thaùng naêm cho ñeán ngaøy gaëp oâng Saùu.  Baát chôït anh phu xe ñaâm hoûi ngang xöông:
   -Vaäy chôù oâng ngoaïi giaø gaùnh nöôùc heát noåi roài haû ?  Sao oång khoâng phuï vôùi ngoaïi ?
  Nghe hoûi tôùi choàng baø sung söôùng haõnh dieän maø khoe:
   -OÅng ñaâu coù chòu ôû nhaø troàng traàu. Ñi theo cuï Hoà töø thôøi taàm vong vaït nhoïn. Caùi thôøi Thanh Nieân Tieàn Phong aù maø.  Hoài xöa thì laøm ruoäng ôû Nhôn AÙi. Ba Tieäm laø queâ cuûa tui. Coøn nhaø oång ôû tuoát döôùi mieät OÂ Moân, Bình Thuyû.  Maø chuù bieát OÂ Moân, Bình Thuyû, Phong Ñieàn, Phong Phuù khoâng ? Nhôn AÙi thuoäc quaän Phong Ñieàn, tænh Caàn Thô maø..

   Noùi tôùi ñaây baø nhôù tôùi caùi thöôû môùi quen vôùi oâng Saùu. Ñöôøng ñaát töø Nhôn AÙi tôùi Ba Tieäm noù xa xoâi, dieäu vieãn.  Phaûi qua bieát bao nhieâu khuùc soâng, vöôït bieát bao nhieâu daëm ñöôøng. Vaäy maø hai ngöôøi vaãn gaëp gôõ nhau ñöôïc maø thaønh choàng vôï. Nhö coù baøn tay cuûa oâng trôøi saép ñaët vaäy.  Luùc ñoù coù moät ñaùm cöôùi ôû trong laøng, coâ saùu Ñôïi maù phaán moâi son, tay caàm boùp ñaàm ñöùng caïnh coâ daâu. Beân ñaøng trai, anh Saùu neáp aùo daøi, khaên ñoùng, löôït böôït böng maâm leã vaät ñi sau löng chuù reå, maét lieác lieác nhìn troäm beân nhaø gaùi.  Chôït baét gaëp caëp maét ñen boùng nhö hoät maõng caàu cuûa ngöôøi con gaùi vöôøn traàu nhìn mình ñaêm ñaêm, tay chön anh ñaâm luoáng cuoáng. Caùi tieäc cöôùi ñoâng ñaûo, ngöôøi ngöôøi cöôøi noùi vang raân, vaäy maø anh Saùu coù thaáy ai nöõa ñaâu.  Anh tìm moïi caùch ñeå laøm quen nhöng khoâng daùm, ñaønh im. Cuoái cuøng phaûi nhôø baùc Tö Söûu laøm mai moái.

    Baây giôø baø nhôù tôùi nhöõng ngaøy môùi quen nhau sau khi daïm hoûi maø coøn töùc cöôøi.  Caùi kyû nieäm ngaøy xöa sao maø deã thöông quaù. Moät buoåi saùng thaùng chaïp gaàn cuoái naêm, oâng Saùu kheä neä xaùch moät xaâu gaø vòt cuøng moät bao gaïo nanh choàn ñeå ñi Teát beân nhaø gaùi.  Baø ñaõ ñöùng neùp beân coät nhaø  ñeå nhìn ngöôøi choàng töông lai, loøng roän raøng e aáp. OÂng Saùu ñaõ ñöùng khoanh tay noùi vôùi ba maù baø nhöõng lôøi thaêm hoûi, gioïng aáp a aáp uùng, maët ñoû raàn. Baø chôït töùc cöôøi, ñaâm baïo daïn, voït mieäng treâu choïc oâng baèng moät caâu haùt quen thuoäc:
             Caùi Raêng, Ba Laùng, Vaøm Xaùng, Phong Ñieàn
             Anh thöông em cho baïc cho tieàn
             Ñöøng cho luùa gaïo, xoùm gieàng hoï hay !
Ba maù vaø oång cuøng cöôøi. Maù baø ñaõ raày:
-Coù gì maø con sôï ngöôøi ta noùi ra noùi voâ. Caäu Neáp baây giôø keå nhö laø reå con trong gia ñình mình roài maø !
 
   Luùc ñoù baø caûm thaáy moái tình cuûa hai ngöôøi eâm aùi nhö soùng luùa ñeâm traêng, daøi roäng nhö soâng Tieàn soâng Haäu, röïc rôõ nhö raëng oâ moâi tôùi muøa nôû hoa. Sang naêm sau, tôùi ngaøy ñaùm cöôùi, baø phaûi veà queâ choàng soáng ngheà ruoäng raãy. Tình thöông hai vôï choàng treû thieät laø chaân thaønh nhöõng töôûng laø eâm vui cho tôùi ngaøy raêng long ñaàu baïc. Nhöng caùi haïnh phuùc con ngöôøi töï noù voán ñaõ moûng manh. Noùi chi phaûi chòu theâm nhöõng bieán coá cuûa cuoäc ñôøi chi phoái nhö moät thöù ñònh meänh khaéc nghieät. Töï ngaøn xöa, chieán tranh laø moät thöû thaùch nhieàu ñau xoùt cho ngöôøi ñaøn baø. Caùi ñeâm töø giaû ñeå ra ñi, oâng Saùu ñaõ caàm tay vôï daën doø gôûi gaám vieäc nhaø, ñoàng thôøi höùa heïn moät ngaøy ñoaøn tuï raát gaàn.  OÂng noùi nhöõng caâu maø baø coøn nhôù mang maùng nhö vaày:
   -Ngaøy hai vôï choàng mình gaëp laïi nhau phaûi laø ngaøy ñaát nöôùc ñoäc laäp thanh bình. Toaøn daân phaûi ñöôïc aám no, an cö laïc nghieäp.  Caùi haïnh phuùc caù nhôn sao baèng caùi haïnh phuùc cuûa taäp theå, ñoàng baøo...
   -Sao em lo sôï quaù!  ruûi thaát baïi thì sao ?
   -Sao laïi khoâng thaønh coâng ñöôïc. Coù gì sô soùt nöõa ñaâu. Con ñöôøng anh theo laø ñuùng, ngöôøi ta ñaõ môû loái, mình chæ coù vieäc daán böôùc. Vôï choàng mình cuøng ñoàng baøo ngaøy nay nhö haønh khaùch ngoài trong moät chieác xe, coù ñöôïc ngöôøi taøi xeá ñaày kinh nghieäm taøi ba ñieàu khieån. Cuï Hoà ñaõ daày coâng laën loäi qua Taøu, qua Nga ñeå hoïc hoûi.. roài veà daãn daét toaøn daân theo.  Anh chæ laøm boån phaän cuûa ngöôøi trai trong thôøi loaïn... Ngaøy veà, hai vôï choàng mình seõ gaày döïng laïi caên nhaø cuõ, caøy xôùi laïi maûnh ruoäng xöa, soáng ñôøi ñoäc laäp, töï do, sung tuùc, yeân vui. Em raùn chôø, ñeå anh yeân loøng maø ñi...

   Chieác xe vaãn laên baùnh ñeàu ñeàu, khoâng mau khoâng chaäm. Phía sau gioïng anh xích loâ oàm oàm vang leân:
   -Ngoaïi muoán ñi tôùi ñöôøng naøo ? Noùi chuyeän moät hoài queân phöùt roài. Phan thanh Giaûn hay Traàn Quoác Toaûn ?
   -Trôøi ñaát ! Vaäy naõy giôø chuù chaïy ñi ñaâu ? Tui noùi ñi tôùi choã nhaø môùi cuûa oång. ÔÛ ngoaøi Baéc oång vöøa veà tôùi Saøi goøn, ñöôøng Maët Maù Hoàng, nhaø soá moät traêm. Chuù coi chöøng loän ñöôøng ñoù. Trôøi xeá chieàu döõ roài ña !
  Anh xích loâ laåm baåm:
  -Caùi ñöôøng gì kyø cuïc vaäy ! Maët Maù Hoàng phaûi laø ñaøn baø. Vaäy laø ñöôøng Baø Huyeän Thanh Quan hay Hoà Xuaân Höông gì ñoù phaûi khoâng ngoaïi ?
   -Thieät laø khoå quaù ! Vaäy maø hoài naõy chuù noùi ñöôøng xaù Saøi Goøn Chôï Lôùn chuù bieát raønh laém. Tui coù bieát baø naøo laø baø naøo ñaâu. Ruûi laïc ñöôøng toái nay tui nguû ôû ñaâu ?
   -Ngoaïi ñöøng coù lo. Tröôùc sau gì cuõng tôùi nôi maø. Teân ñöôøng ñaøn baø môùi söûa laïi thì coù ñöôøng Voõ Thò Saùu neø, ñöôøng Leâ Thò Hoàng Gaám, Nguyeãn Thò Minh Khai...
   -Hoång phaûi maáy caùi teân ñoù ñaâu. OÅÅng vieát trong thô noùi hoài xöa tröôùc naêm boán möôi laêm, ñöôøng ñoù teân laø Maët Maù Hoàng, coøn baây giôø thì teân gì... teân gì ñoù, oång cuõng coù vieát roõ maø tui queân maát...
  Anh phu xe caèn nhaèn:
   -Thieät tình raéc roái quaù ! Ñôøi baây giôø thì noùi chuyeän baây giôø, noùi chi chuyeän xöa. Muoán maù hoàng thì ñaùnh phaán toâ son leân, deã quaù maø ngoaïi. ÖØ, öø, coøn moät baø nöõa, chaéc laø ñuùng roài. Phaûi ñöôøng Maïc Thò Böôûi khoâng ? Teân coù chöõ " thò " ñuùng laø ñaøn baø roài !
   -Tui ñaâu coù bieát, chuù lieäu maø ñi.
 
   Chieác xe vaãn laên baùnh.  Töøng con ñöôøng laàn löôït qua.  Chuù xích loâ nhìn töøng taám baûng chæ ñöôøng treân coät maø quanh traùi, roài queïo phaûi.  AÙnh naéng ñaõ taét töø laâu, ñeøn ñöôøng thì chöa baät saùng.  Töøng côn gioù thoåi luøa vaøo trong khoang xe, baø Saùu nghe treân maët maùt röôïi nhöng trong loøng thì noùng nhö löûa ñoát.  Chæ coøn moät chuùt xíu nöõa thoâi laø baø seõ gaëp laïi choàng, naøo ngôø gaëp phaûi caùi thaèng phu xe ba trôïn naày. Baø nhaéc chöøng:
   -Thoâi chuù khoâng bieát ñöôøng thì kieám ngöôøi naøo bieát maø hoûi. Chôù chuù chaïy hoaøi chaïy huõy vaäy cuõng khoâng tôùi ñaâu.
   -ÖØ, öø, ngoaïi noùi coù lyù. Ñeå hoûi laïi cho chaéc aên. Chôù theo tui, noù laø ñöôøng Maïc Thò Böôûi, laøm sao traät ñöôïc.
   Mieäng vöøa noùi, anh ta cho xe caëp voâ leà töø töø. Coù moät ngöôøi ñi ngang daùng laàm luõi. Anh phu xe ngöøng laïi, lon ton tuoät xuoáng caùi yeân, chaïy laïi níu tay ngöôøi khaùch boä haønh, hoûi ñöôøng ñi.
Ngöôøi kia ngôï moät hoài laâu, laáy tay chæ choû ra daùng coøn chöøng xa laém.  Hai ngöôøi quô tay quô chön ra daáu, chæ choû lung tung. Baø thaáy khi thì chæ leân, khi thì chæ xuoáng, beøn nhìn theo höôùng ngoùn tay, ñöôøng naøo cuõng daøi thaäm thöôït, ngang doïc nhö baøn côø, khoâng gioáng nhö döôùi Ba Tieäm chuùt naøo. Baø Saùu ñaønh chòu thua, khoâng bieát ñaâu maø ñònh höôùng ñöôïc.  Chuù xích loâ trôû laïi xe, mieäng laùp daùp:
   -Con ñöôøng gì kyø cuïc quaù. Theo oâng ñoù thì coøn phaûi ñi xa laém. Doïc theo ñöôøng naày roái queïo qua tay maët, leân moät caùi caàu, roài ñi theâm hai ñöôøng nöõa môùi tôùi.
 
   Noùi xong anh ta laáy heát söùc ñaïp thieät maïnh. Caùi xe ñi vuøn vuït. Baø Saùu sôï quaù, vòn chaët caùi thanh saét beân thaønh xe maø chòu traän. Trong buïng nghó caùi thaèng nhoû naày noù phaùt khuøng roài. Thieät laø xui xeûo, ñeán phuùt cuoái cuøng roài maø sao coøn raéc roái quaù.  Baø ñaâm lo vaø thaéc maéc:
-Chuù xích loâ, chuù xích loâ, chaïy chaäm chaäm laïi. Chuù chaïy leï quaù, ruûi quanh cua noù laät uùp hay xe hôi ñuïng cheát heát baây giôø.  Maø, maø ... chuù laøm ngheà ñaïp xích loâ naày laâu chöa ?  Sao tui thaáy chuù coøn treû quaù...
  Chieác xe töø töø giaûm toác löïc, chaïy chaäm laïi vôùi nhòp ñoä bình thöôøng, gioïng ngöôøi phu xe hoån heån:
   -OÁÂi, aên thua gì maø ngoaïi lo. Tui coøn daùm ñua Honda ngoaøi xa loä, saù gì chieác xích loâ ñaïp chaäm rì naày. Hoång daáu gì ngoaïi, môùi nghæ hoïc ñaïp xích loâ chöøng tuaàn nay...
   Noùi xong anh ta raø thaéng laïi, cho xe leo leân doác caàu. Caùi caàu naày lai chia ra laøm hai nhaùnh. Chieác xe töø töø theo höôùng tay maët, oâm saùt voøng quanh, roài ñi thaúng tôùi.  Nhaø cöûa phoá xaù khu naày troâng xaäp xeä tieâu ñieàu, thieáu veû khang trang ngoaøi ñöôøng loä lôùn ban naõy. Coù nhieàu nhaø phôi quaàn aùo xanh ñoû phaát phô tröôùc cöûa. Döôùi saân laø nhöõng ñoáng xaùc mía ñöôïc caøo ra boán phía ñeå phôi cho mau khoâ. Coù nhaø baøy cuûi saép lôùp ôû ngoaøi saân, nhöõng caây cuûi ñöôùc nhoû baèng ngoùn tay caùi, ñöôïc loät voû, thòt caây maøu traéng ño ñoû. Coù nhaø laøm ngheà deät chieáu, töøng boù laùt daøi chöøng hai thöôùc ñöôïc nhuoäm phaåm xanh ñoû tím vaøng, treo doïc theo haøng hieân tröôùc cöûa. Chöøng ñaõ thaám meät, chieác xe chaäm laïi roài ngöøng haún.  Anh phu xe tay queït moà hoâi treân traùn, mieäng ñoøi tieàn:
   -Tôùi roài ngoaïi. ÔÛ ñaây neø ! Ñöôøng naày laø ñöôøng Maët Maù Hoàng.
  Baø Saùu nghe noùi möøng quaù, dôïm böôùc xuoáng, nhöng nhôù laïi trong thô choàng ñaõ taû veà caên nhaø môùi. Ñoù laø moät caên bieät thöï coù laàu cao ba töøng, coù troàng hoa kieång. Tröôùc nhaø coù coång xaây baèng ñaù hoa cöông, beân trong toaøn laø cöûa kieáng, ñöôøng traûi soûi traéng. Coøn ôû ñaây nhaø cöûa luïp xuïp, maët loä ñaày oå hang, buïi baëm, raûi raùc ñaây ñoù coù nhieàu baõi phaân boø, phaân heo.
   -Thieät ñuùng laø ñöôøng Maët Maù Hoàng khoâng ñoù chuù ?
   -Thieät maø ngoaïi. Noùi laùo gaït ngoaïi laøm chi. Tính ngoaïi möôøi ñoàng thoâi. Ñöôøng xa quaù, ñaùng leõ phaûi ñoøi theâm...

   Noùi xong anh ta hoái baø Saùu böôùc xuoáng, naém con vòt quaêng treân leà ñöôøng, laáy tieàn nheùt leï voâ trong tuùi aùo, roái ñaïp xe ñi thaúng. Baø Saùu böôùc voâ leà, tay xaùch gioû ny-loâng, tay naém laáy con vòt, maët ngô ngaùc loay hoay khoâng bieát phaûi laøm sao nöõa.  May quaù, coù moät ngöôøi ñöùng tuoåi ñi ngang, daùng hieåu bieát. Baø níu tay laïi hoûi thaêm ñöôøng. Ngöôøi khaùch laï, nghe xong trôïn maét nhìn söõng baø töø ñaàu tôùi chön, roài môùi noùi:
   -Baø ñi laàm ñöôøng roài. Caùi ñöôøng baø hoûi ñoù luùc tröôùc noù laø ñöôøng Coâng Lyù, noái lieàn vôùi ñöôøng Caùch Maïng Moät Thaùng Möôøi Moät.  Baây giôø nhaø nöôùc söûa laïi laø Nam Kyø Khôûi Nghiaõ. Noù ôû taän beân Saøi goøn laän. Coøn ñöôøng naày laø ñöôøng Höng Phuù thuoäc quaän möôøi. Choã naày keâu laø khu Chaùnh Höng, baø khoâng thaáy caùi loø heo lôùn ôû ñaøng kia sao ?

    Roài oâng ta laáy tay chæ chæ veà phía tröôùc maët. Baø Saùu nhìn theo höôùng chæ, thaáy nhaø cöûa phoá xaù chaäp choaïng, buïng roái nhö tô voø:
   -Trôøi ôi, vaäy sao ?  Caùi thaèng xích loâ trôøi ñaùnh thaùnh vaät. Caùi thaân noù ñaõ khoâng bieát ñöôøng maø coøn höùa aåu, laõnh ñöa ngöôøi ta ñi. Roài bieát chöøng naøo môùi gaëp ñöôïc choàng tui !
  Baø ñeå con vòt xuoáng than thôû:
   -Thieät laø khoå quaù chöøng. Khi khoâng ñöa voâ coâng- xi heo ñeå laøm chi vaäy neø trôøi !
  OÂng khaùch dôïm böôùc ñi nhöng coøn raùn an uûi:
   -Trôøi cuõng ñaõ hôi khuya. cuõng may coù moät mình baø ñi laïc cuõng deã tìm ñöôøng ra... Thoâi, raùn maø tìm ngöôøi taøi xeá khaùc löông thieän, töû teá hôn.  Tröôùc sau gì cuõng tôùi maø, chæ treã naûi moät chuùt...
                                                                   Voõ Kyø Ñieàn
                                                                   (trích trong taäp Keû Ñöa Ñöôøng, xuaát baûn 1986)