TẾT TRUNG THU
Phạm Anh Dũng

Trung thu có nghĩa là giữa mùa Thu. Tết Trung Thu (MiđAutumn Festival) là ngày Tết vào giữa mùa Thu, ngày 15 tức là ngày Rằm tháng Tám, của mỗi năm âm lịch (lunar calendar).

Việt Nam và nhiều quốc gia Á Đông đều có ngày lễ này, tuy mỗi quốc gia có mừng ngày vui một cách khác nhau, khác ít hay khác nhiều.

Tết Trung Thu có lẽ bắt nguồn từ nước Trung Hoa. Có nhiều chuyện được truyền tụng về nguồn gốc của Tết Trung Thu, nhưng câu chuyện Đường Minh Hoàng Du Nguyệt Điện sau đây có lẽ được nhiều người biết.

Hàng ngàn năm trước, bên Trung Hoa, đời nhà Đường, có một nhà vua với một tâm hồn rất nghệ sĩ. Vào một đêm Rằm tháng Tám, mặt Trăng to và đẹp, ông Vua ngắm trăng, mê thích quá và tự nhiên buột miệng nói ra ước muốn được đi thăm mặt trăng. Tình cờ một ông Tiên nghe được và đã dùng cầu vồng nối lên mặt Trăng cho vị Vua được lên Cung Trăng. Ở trên Cung Trăng, nhà Vua được xem các Tiên Nữ hát và múa Vũ Khúc Nghê Thường. Khi quay về lại quả đất, để nhớ lại dịp được đi thăm mặt Trăng, nhà vua đặt ngày Rằm Tháng Tám mỗi năm là ngày Tết Trung Thu cho mọi người cùng vui mừng đón và ngắm trăng. Cũng vì vậy, có khi ngày Tết này còn được gọi là Tết Trông Trăng.

Dần dần Tết Trung Thu thành ngày lễ lớn ở Trung Hoa. Đó thường trùng với dịp gặt lúa thành cũng là dịp mừng vui hàng năm của các nông gia.

Tết Trung Thu của Việt Nam thì khác vì trở thành một ngày lễ chính của trẻ em và, tuy nhiên, người lớn cũng có những thú vui cùng dịp.

Tết Trung Thu đặc biệt có đèn Trung Thu. Các đèn Trung Thu được chế tạo cho trẻ em với thiên hình vạn trạng như đèn lồng, đèn xếp, đèn quả dưa, đèn ngôi sao, đèn mặt trăng, đèn con cá, đèn kết hoa ... sặc sỡ đủ mọi màu. Những ngày gần đến Tết, trẻ em đã được thắp đèn ở nhà. Một trong những loại đèn Trung Thu đáng kể nhất là đèn kéo quân có hình ảnh của quân sĩ và tướng tá quay quanh trục đèn. Một hai tối trước và đúng tối ngày Rằm tháng Tám, các trẻ em rủ nhau đi rước đèn Trung Thu. Các em cầm đèn Trung Thu thắp sáng, đi thành từng đoàn ngoài ngõ khắp đường phố, vừa đi vừa đồng ca hát, thật là náo nhiệt. Một trong những bài đồng giao Trung Thu ngày xưa là:

Ông giẳng ông giăng Xuống chơi với tôi Có bầu có bạn Có ván cơm xôi Có nồi cơm nếp Có tệp bánh chưng Có lưng hũ rượu Có chiếu bám dù Thằng cu xí xoài Bắt trai bỏ giỏ Cái đỏ ẵm em Đi xem đánh cá Có rá vo gạo Có gáo múc nước Có lược chải đầu Có trâu cầy ruộng Có muống thả ao Ông sao trên trời ...

Về sau này, khi có đài phát thanh radio, vào dịp Trung Thu, nhiều bài hát về trẻ em thường được trình bày. Nhiều nhất là những bài nhạc Tuổi Thơ do nhạc sĩ Lê Thương sáng tác như Thằng Cuội, Ông Ninh Ông Nang, Tuổi Thơ ... Nhưng, bài tân nhạc nổi tiếng, hay được hát nhất vào dịp Trung Thu là bài Rước Đèn Tháng Tám của nhạc sĩ Văn Thanh:

Tết Trung Thu đốt đèn đi chơi Em đốt đèn đi khắp phố phường Lòng vui sướng với đèn trong tay Em múa ca trong ánh trăng rằm Đèn ông sao với đèn cá chép Đèn thiên nga với đèn bươm bướm Em rước đèn này đến cung Trăng Đèn xanh lơ với đèn tím tím Đèn xanh xanh với đèn trắng trắng Trông ánh đèn rực rỡ muôn màu

Trung Thu có những trò chơi. Vui nhộn nhất là Múa Sư Tử hay Múa Lân (Unicorn Dance), thường thấy ở ngày Tết Trung Thu (và có lẽ nhiều hơn nữa ở những ngày Tết Nguyên Đán). Đám múa lân có một người cầm đội một đầu lân to bằng giấy màu sắc sặc sỡ. Đầu lân nối với đuôi lân là một mảnh vải màu dài do một người khác cầm. Hai người này, người ở đầu lân múa đầu và người ở đuôi lân phất đuôi, theo nhịp trống và thanh la. Ở miền Bắc, ngày xưa vào dịp Tết Trung Thu, thanh niên thanh nữ thường rủ nhau hát Trống Quân. Hai bên nam nữ hát đố, đối đáp với nhau, nhiều khi là những câu hát hò ứng khẩu, nhưng vẫn có ý tưởng và theo vần. Họ hát và đập vào sợi dây gai hay dây thép căng trên một chiếc thùng rỗng, thành ra những tiếng động giống như tiếng trống làm nhịp cho câu hát.

Những ngày Trung Thu cũng là lúc trẻ con hay được cho đồ chơi. Có đủ loại đồ chơi khác nhau. Đáng kể nhất là Ông Tiến Sĩ Giấy là một đồ chơi bằng giấy làm thành người đàn ông trông có vẻ có ... học thức cao.

Ông Tiến Sĩ Giấy thường được để vào chỗ giữa và cao nhất trong mâm cỗ Trung Thu gồm những món ăn uống ngon nhất là bánh trái, hoa quả của ngày lễ. Sau khi đi rước đèn Trung Thu về, trẻ con được phá cỗ tức là được phép ăn cỗ.

Bàn thêm về vấn đề ăn uống trong những ngày Trung Thu. Người lớn hay uống trà ngắm trăng. Trong ngày Tết, người ta hay bày cỗ bàn với nhiều món hoa quả, bánh ngon nhất là bánh Trung Thu (mooncakes), gồm hai loại bánh dẻo có nhân đậu, hạt sen hay bánh nướng có nhân thập cẩm. Bánh Trung Thu thường có một lòng trứng luộc màu vàng ở giữa bánh tượng trưng cho mặt Trăng.

Tết Trung Thu cũng là lúc ông bà hay kể chuyện cổ tích cho con cháu.

Một trong những chuyện cổ tích khá nổi tiếng là chuyện Cá Hóa Long, chuyện của một con cá chép nhờ sự cố gắng mà đã được biến thành rồng. Câu chuyện thường dùng để khuyến khích trẻ em học tính chuyên cần cố gắng, để được thành công trong tương lai.

Một chuyện cổ tích khác, hay được nhắc đến trong dịp Trung Thu là Chuyện Chị Hằng. Ngày xưa có người tên là Chú Cuội tìm được một cây đa ở sau nhà có mãnh lực làm lành những vết thương. Vì cây đa có phép lạ như vậy, không ai được phép tiểu tiện ở gốc cây. Vợ của Chú Cuội là Chị Hằng, một lần tình cờ quên và không nhịn được đã tiểu tiện vào cây. Sau đó Chị Hằng leo lên cành cây ngồi và bất thình lình, cây đa mọc thật nhanh, thật cao lên đến mặt Trăng đem theo Chị Hằng. Từ đó chị Hằng, bị phạt, phải sống trên Cung Trăng mãi mãi.

Tết Trung Thu, ngày vui của trẻ thơ và cả người lớn.

Phạm Anh Dũng
những ngày gần Tết Trung Thu 2004
Santa Maria, California USA

Home