Nếu anh c̣n trẻ như năm ấy
Nhưng thuyền em buộc sai duyên phận
Nếu có ngày mai anh trở gót
Trên đời này có biết bao nhiêu người gặp nhau, hay gặp lại nhau, yêu nhau muộn màng lúc đă... già? Muộn màng! Bài thơ lăng mạn do thi sĩ Hoàng Cầm viết năm 1941, diễn tả nỗi buồn v́ một cuộc t́nh dở dang của người không c̣n... trẻ nữa. Có nhiều chữ, nhiều câu thật tuyệt vời. Lấy vài thí dụ giản dị trong bài, để xem tài làm thơ của Hoàng Cầm. Mở đầu bài thơ, chữ “Nếu” cho thấy đây một chuyện mong ước, giả dụ. Đọc tiếp cho hết câu đầu, “anh c̣n trẻ như năm ấy”, sẽ thấy rơ đó chỉ là một chuyện không thể có thực. Nhưng, chữ “Quyế”t ở đầu câu thứ hai cho thấy dù chỉ là chuyện giả tưởng, ư tưởng người đàn ông vẫn mạnh mẽ, khi có ư “đón em về sống”. Có một chữ hơi lạ là “khoảng” của câu thứ ba. Thường người ta sẽ viết là buổi. Nhưng đọc khoảng chiều nghe thấm thía hơn là “buổi chiều”. Cái cảm giác khi đọc “khoảng chiều” sẽ là những lúc hoàng hôn về, không được trọn vẹn được thành cả buổi chiều, mà chỉ có những khoảng thời gian của những buổi chiều mà thôi. Kết quả làm cả câu thơ buồn hơn, hay hơn. Chữ “níu” ở trong “níu xuân xanh” phải nói là rất hay, cho thấy t́nh trạng gần như là tuyệt vọng của mối t́nh... già, dù đây vẫn chỉ là nói chuyện giả tưởng. Mặc dù chuyện đón người yêu về chỉ là chuyện không có thực, mà t́nh yêu đă mong manh như vậy rồi! Đoạn cuối của bài thơ, câu đầu cũng bắt đầu bằng “Nếu”, do đó cũng chỉ là chuyện giả dụ. Tuy vậy, khi đọc tiếp “có ngày mai anh trở gó”t th́ thấy câu chuyện lại có thể xẩy ra trong tương lai và không phải là chuyện không thật như ở đoạn đầu bài thơ. Nhưng, lúc đó người “lăng đăng” có thể hiểu là người đàn ông đă mất hồn v́ mất... t́nh đi lang thang khắp nơi, rồi t́m về “bến sông xa” vắng với cái buồn cô đơn. Câu áp chót của bài thơ là một câu hỏi, “em c̣n đấy hay đâu mất?” Và, chữ “Th́” đặt khéo léo ở đầu câu làm cả câu mạnh hẳn lên với ư nghĩa thậm xưng hơn nhiều. Câu thơ, câu hỏi nhưng có vẻ đă biết câu trả lời rồi, gần như thành một nỗi niềm trách móc, ai oán. Câu cuối cùng của bài thơ, thật hay, đă làm bật ra được cái cảm giác buồn cô độc của thi sĩ. Hai chữ “buồn teo” là buồn hoang vắng. “Cuối xóm buồn teo một tiếng ga”ø nhấn mạnh đến sự vắng vẻ và buồn. Hoàng Cầm viết “một tiếng gà”ø, một tiếng động chứ không phải tiếng gáy của gà. Chỉ có một tiếng động nhỏ của một con gà, không có tiếng thứ hai. Thi sĩ Hoàng Cầm không viết là một đàn gà, không viết là hai con gà. Đọc câu thơ sẽ có cảm giác chỉ có một con gà mà thôi. Tiếng động nhỏ của một con gà từ cuối xóm c̣n vọng lên nghe thấy được cho thấy xóm buồn vắng vẻ như thế nào. Làm sao để thi sĩ Hoàng Cầm có thể trẻ lại để đón người yêu về chung sống được nhỉ? Làm sao, làm sao mà... trẻ măi? Câu hỏi vẫn ám ảnh con người từ bao năm nay. Chuyện ngày xưa thỉnh thoảng vẫn có những người đi lên núi cao rừng sâu t́m những gịng suối trường sinh hay t́m cây cỏ để có thể làm thành thuốc cải lăo hoàn đồng. Nhưng mỗi lần đi, lại một lần về, không thấy kết quả ǵ cả và lại có vẻ... già hơn trước nhiều v́ mệt mỏi, cực khổ và thất vọng. Thật ra làm người bề ngoài nh́n trẻ lại th́ chắc không được trừ khi có nhiều tiền để tiêu cho những cuộc giải phẫu thẩm mỹ như làm căng da mặt cho hết nét nhăn hay bỏ th́ giờ nhuộm tóc bạc thành đen. Đắt nhưng không đắt lắm như vậy, c̣n những phương cách khác như làm mặt (facial) nghe nói cũng giữ mặt người đẹp, trẻ lâu hơn. Ít tiền hơn nữa, cũng có nhiều mỹ phẩm kem bôi mặt với quảng cáo có thể làm da mặt nhẵn đẹp hơn. Hai điều sau này không biết có đúng không, có lẽ chỉ có... mấy bà biết với nhau! Tuy vậy nếu biết ăn vài thứ thực phẩm rau quả tốt th́ cũng có thể làm bớt... già một chút. Một cuộc khảo cứu khoa học gần đây do tiến sĩ James Joseph thuộc U.S. Department of Agriculture, Human Nutrition Research on Aging tại Tuffs University ở Boston đă được công bố. Họ cho những con chuột ăn rau spinach hoặc dâu đỏ (strawbewrry) hay dâu xanh (blueberry). Và cùng một lúc họ đo lường, đánh giá các con chuột đă có tuổi khá cao, về các khả năng của chúng như psychomotor skills, mental skills và oxidative stress. Trong quá khứ, đă có những cuộc khảo cứu cho thấy chuột ăn rau spinach hay dâu đỏ có vẻ... trẻ lâu so với những chuột không ăn hai thứ này. Lần này kết quả cho thấy những con chuột được cho ăn dâu xanh có vẻ ít bị già đi nhất. Những con chuột này được cho ăn 18.6 grams dâu xanh một ngày tức là tương đương với một chén nhỏ dâu xanh cho một người mỗi ngày. Những khảo cứu gia cho biết rau spinach, dâu đỏ và nhất là dâu xanh có nhiều chất antioxidants và những chất này đă giúp cơ thể chống được những trạng thái căng thẳng (stress) về thể xác hay tinh thần làm người ta chóng già đi. Như vậy thi sĩ Hoàng Cầm có thể mỗi ngày ăn một chén nhỏ dâu xanh để được... trẻ lâu hơn. Nhưng coi bộ muốn trẻ lại “như năm ấy” th́ chắc không được đâu! Đến nay vẫn chưa có thức ăn hay thuốc thang ǵ có thể thực hiện được chuyện này cả. Về lại với bài thơ của Hoàng Cầm. Măi đến năm 1985, tức là 44 năm sau, nhạc sĩ Phạm Duy mới phổ nhạc bài thơ. Chắc lúc đó, tuổi đă về chiều, Phạm Duy mới cảm được bài thơ? Ông cho biết bài thơ không có tựa đề và đặt tên bài hát là T́nh Cầm. Thật ra, bài thơ có tên Nếu Anh C̣n Trẻ (99 T́nh Khúc - Thơ Hoàng Cầm, trang 175). Có lẽ, đề tựa bài thơ chỉ được đặt về sau này và Phạm Duy đă không hề biết đến. Bài thơ t́nh Nếu Anh C̣n Trẻ đă trở thành bài nhạc T́nh Cầm. Sau khi được phổ nhạc, âm giai chính là Sol Trưởng, lời bài hát trở thành như sau: Nếu anh c̣n trẻ như năm cũ...
Bốn câu khá hay trong đoạn thứ hai của bài hát, không có trong bài thơ, do chính Phạm Duy “liều lĩnh phang” (chữ của Phạm Duy dùng khi viết về bài hát này) thêm vào: Có mây bàng bạc gây thương nhớ
Đoạn thứ ba, điệp khúc, lời khác hẳn bài thơ và nhạc chuyển trùng hẳn xuống, buồn hơn v́ đổi qua âm giai Sol Thứ: Nhưng thuyền em buộc trên sông hận...
Đoạn kết, nhạc trở về với Sol Trưởng, lại rộng răi hơn nhưng có lời hát với ư tưởng khác đoạn thơ nguyên thủy: Nếu có ngày nào em quay gót
Có nhạc điệu uyển chuyển, thật hay, bài t́nh ca T́nh Cầm là một trong những bài nhạc được gọi là Hoàng Cầm Ca của Phạm Duy.
Thật ra có nhiều người nhiều người trông qua có vẻ trẻ nhưng t́nh cảm, bên trong lại không trẻ chút nào hết và có những người khác, bên ngoài nh́n thấy là già, mà tâm hồn vẫn trẻ trung. Những “người thơ” có đầu óc, được tâm hồn như Hoàng Cầm có thể nói không có tuổi và vẫn trẻ măi măi... (Journal of Neuroscience 1999;19:8114-8121) BS Phạm Anh Dũng, ABFP
|
|
|