Tôi có một băng nhạc thật cũ. Nó lúc nào cũng ở đâu đó bên tôi, ít ra đă 26 năm rồi. Khoảng sau giữa tháng 3, 1975 sau khi Ban Mê Thuột mất, tôi t́m đường đến đơn vị đầu tiên của đời quân ngũ ở gần Đà Nẵng. Trong số hành trang ít ỏi có một cuộn băng nhạc cũ, một cuộn băng nhạc tôi thích nghe nhất. Cuối tháng 3, 1975, Đà Nẵng di tản, về đến Sài G̣n tôi chỉ c̣n chiếc ví và cuộn băng nhạc. Và, cuối tháng 4, 1975 khi may mắn được rời Việt Nam, tôi chỉ có mang được một bộ quần áo, một ít giấy tờ và lại cũng cuộn băng nhạc cũ đó. Qua đến Hoa Kỳ, độ vài năm đầu tôi cũng có nghe cuộn băng nhạc vài lần, rồi thôi. Nhiều khi cũng nhớ đến, muốn nghe lại nhưng ngần ngại v́ có lẽ muốn trốn tránh những h́nh ảnh, đời sống êm ấm ngày nào đă mất. Về sau, đầu óc bận về những khó khăn của cuộc sống, tôi đă quên bẵng mất cuộn băng nhạc. Đến hôm nay tự nhiên, sau khi gặp một người tôi chưa gặp bao giờ, tôi sực nhớ đến cái băng nhạc cũ đó. Người đàn ông trông cũng giản dị như trăm ngàn người đàn ông Việt Nam khác. Nhưng ngay từ lúc mới gặp gỡ, tôi có cảm giác đă gặp anh ở một chỗ nào rồi th́ phải. Người đàn ông có một vẻ khắc khổ thấy từ những đường nhăn trên trán. Nhưng anh lại có một dáng dấp phong trần, nghệ sĩ với cái tẩu thuốc ngậm trên môi và chiếc bật lửa zippo cũ kỹ cầm trên tay. Người đàn ông hỏi chuyện và kể chuyện. Anh nói chuyện nhiều, niềm nở và vui, khi hỏi thăm về người khác. Khi người đàn ông nói về các bạn bè cũ, khi nhắc đến những người đă vĩnh viễn ra đi, giọng anh có xúc động rơ ràng. Nhưng rồi giọng nói của anh thật thản nhiên, có vẻ như không muốn diễn tả t́nh cảm với người không quen biết nhiều từ trước. Anh nói ít hơn trước, về những ǵ xẩy ra đến chính bản thân sau cuộc dâu bể đen tối của tháng 4, 1975. Người đàn ông nói phớt qua như không có ǵ quan trọng, về những năm tháng tù tội. Tôi không thấy một nét oán hận nào trong tiếng nói, nét mặt. Nhưng tôi biết chắc anh đă trải qua những nhục nhằn khủng khiếp nhất trong "địa ngục trần gian". Anh cũng nói chuyện về những khi được ra tù, lúc hăy c̣n ở Việt Nam, măi đến gần đây. Nghe qua, không suy nghĩ cũng chẳng có điều ǵ đặc biệt. Giọng nói không có nhuốm chút ǵ đau khổ. Nhưng tôi chắc chắn anh đă có những đằng đẵng khổ đau, cay đắng mà chính anh nếu muốn cũng chưa chắc đă diễn tả được hết. Anh kể cho tôi nghe chuyện anh mất một nửa thị giác. Anh diễn tả sự kiện nghe như là một chuyện mất một món đồ vô giá trị. Nhưng tôi biết rơ đó là đau đớn, xót xa không bờ bến, trong bóng sương mù chập chùng. Người đàn ông cũng nói về đời sống hiện tại. Anh chỉ nói thấp thoáng thôi và cho biết không có ǵ cực nhọc, đáng lo. Nhưng tôi chắc anh đă gặp những khó khăn về vật chất lẫn tinh thần. Anh cũng nói qua về mấy trăm bản nhạc do chính anh sáng tác trong những ngày tháng đen tối đă qua, hờ hững nói như là chỉ nói về dăm bản nhạc vớ vẩn nào đó của một người không quen. Nhưng tôi thừa biết trong số đó, sẽ có nhiều bài hát với những cung điệu nhạc thật hay với lời viết có ư nghĩa thật sâu xa và thế nào cũng có những điều anh chưa muốn nói cho tôi nghe. Nếu được nghe nhạc của anh, chắc sẽ hiểu sâu xa hay ít ra sẽ cảm được những ǵ anh chỉ nhắc thoáng qua trong câu chuyện hôm nay. Không thấy anh bàn về những tác phẩm văn, hàng ngàn bài thơ, anh viết trong quá khứ. Không thấy anh nhắc đến những hàng trăm chương tŕnh âm nhạc mỗi tuần ở đài phát thanh Sài G̣n ngày trước. Nhưng tôi đă không bao giờ quên được những tác phẩm của anh. Nhất là tôi không bao giờ quên cái không khí nghệ thuật giá trị và trí thức, của những chương tŕnh âm nhạc mỗi buổi tối thứ Sáu những ngày xưa. Măi đến bây giờ những ḍng chữ, những lời nói từ tim óc, những t́nh cảm của anh vẫn ảnh hưởng đến nhiều thế hệ nam nữ thanh niên, sinh viên, học sinh Việt Nam. Chính những hoạt động văn hóa cho mọi người này đă đẩy anh vào ṿng tù tội và chắc cũng v́ đời sống ở chốn lưu đầy đă làm anh mất một nửa thị giác. Anh không nói nhiều, tôi không hỏi. Tôi không cần hỏi thêm, nhưng hiểu. Chia tay với anh, về nhà đầu óc vẫn quanh quẩn h́nh ảnh người đàn ông, những chuyện anh kể và những ǵ trong quá khứ anh đă thực hiện. Tôi nhớ đến cuộn băng nhạc cũ. Nó vẫn nằm trong đáy tủ từ lâu. Phép mầu nhiệm nào đó mà nó vẫn phát được ra tiếng nói của người đọc giới thiệu và diễn giải những bản nhạc? Nghe tiếng nói, tôi biết lư do tại sao tôi có cảm giác đầu tiên khi gặp một người chưa bao giờ gặp. Giọng người vọng về từ quá khứ, từ mấy chục năm xưa: "Đây là chương tŕnh Nhạc Chủ Đề. Trong cuốn băng này, với sự cộng tác của các giọng ca Duy Trác, Khánh Ly, Vơ Anh Tuấn, Thái Thanh, Sĩ Phú, Lệ Thu và ban nhạc Nhật Bằng, chúng tôi xin kính mời quư vị nghe một chương tŕnh T́nh Ca Việt Nam..." Người đọc là người đàn ông tôi gặp hôm nay: Nguyễn Đ́nh Toàn.
Phạm Anh Dũng
|
|
|