Ngố vào ngồi Quán Gió đang lai rai uống trà, bỗng ngó lên tường thấy bài của ông Phạm Anh Dũng treo tùm lum. Ông Phạm này Ngố có quen chút đỉnh, cái kiểu ... 'nhạc kỳ thanh bất kiến kỳ h́nh'. Ông Phạm nhiều nghề lắm, ông là Tùm Lum Sĩ chính hiệu. Một trong những nghề này là nhạc sĩ. Và ngó bộ ông bước vô Quán bằng danh vị này th́ phải, thế nên má ơi, bài nào của ông cũng lung tung những nốt là nốt ! Giao t́nh giữa Ngố và ông Phạm nó kỳ lắm, không ra thân cũng không ra sơ. Ngố là fan của ông, điều này có thực. Ông là fan của Ngố (ông nói thế) điều này hổng chắc. Tại sao hổng chắc th́ thủng thẳng sẽ có lời bàn sau. Riêng vụ 'nhạc kỳ thanh bất ḱến kỳ h́nh' th́ nó thế này : ông Phạm và Ngố đều cầm bút cho một tờ báo (dỏm). Chuyên môn của ông Phạm là nhạc, chuyên môn của Ngố là ... tào lao . V́ là báo dỏm nên ông chủ bút tờ báo cũng dỏm luôn, ông bị người ta lôi ra bắt bù long bảng hiệu vào trán, hổng chịu cũng phải ráng mà làm. Thế là ông làm chủ bút theo cái kiểu x́u x́u ển ển và đương nhiên tờ báo của ông cũng ển ển x́u xiù theo ông luôn cho đủ bộ ! Ông chủ bút ngó chừng tuổi hạc đă cao nên chỉ thích đánh mạt chược và xướng họa thơ Đường, nghĩa là những thú vui tao nhă. Thỉnh thoảng có vài vị động mối từ tâm, thấy báo ông khô quá, mới gửi cho một bài nhạc tưới nước giúp vui. Nhưng hỡi ơi, nhạc th́ ông điếc đặc, đàn gảy tai trâu (ông bảo thế), nên hễ nhận được nhạc là ông bèn 'lặng lẽ' cất vào tủ rồi ... quên luôn cho gọn ! Gặp ông chủ bút như thế nên tuy cùng nằm trong ban biên tập (!) Ngố chỉ biết Phạm phê b́nh gia chứ không hề biết Phạm nhạc sĩ. Măi cho đến khi ông Phạm đăng quảng cáo cái CD đầu tay Đưa Người Về Phương Đông của ḿnh trong báo, th́ Ngố mới biết ông c̣n viết cả nhạc. Chuyện đăng quảng cáo của ông Phạm nghe đâu cũng có 'sự cố' tùm lum. Ông chủ bút x́u x́u ển ển, của tờ báo ển ển xỉu x́u ở trên, là người quang minh chính đại nên chuyện công và tư phân biệt rơ ràng. Phê b́nh gia viết bài (thường khi rất dài) phân tách nhạc người khác th́ là công nên ... miễn phí, nhạc sĩ đăng quảng cáo nhạc của ḿnh (thường khi vài ba hàng) th́ là tư nên phải trả theo đúng giá biểu hiện hành ! Ngố đọc quảng cáo CD của ông Phạm, thấy toàn tên ca sĩ xịn mới ṭ ṃ, bèn đặt hàng một cái mang về. Má ơi, thiệt t́nh, nghe xong th́ ngẩn ngơ tới ba bốn tháng lận. Đi đâu làm chi cũng cứ văng vẳng mơ màng ḍng nhạc của ông ! Mèn, con tằm nhả tơ cho ḿnh may áo, rồi bận áo mà quên tằm (hổng biết th́ thôi chứ biết rồi) th́ thiệt cũng áy náy ! Ngố mới biên thư cám ơn ông, rồi tiện thể tới luôn, biểu ông cứ gửi CD sang Ngố sẽ t́nh nguyện bán giúp, coi như dâu trả nợ tằm ! Quen là quen như thế và chuyện đó đă lâu lắm rồi. Sau th́ Ngố cũng lơi dần với ông, chẳng không rồi mang tiếng cứ thấy văn nghệ sĩ là mắt sáng như đèn ô tô, xông vô bắt quàng làm họ ! Nói chuyện văn thơ và nhạc th́ thiệt ra cũng khó nói, bị nó là chuyện dễ ... mích ḷng. Thông thường cái ǵ thuộc về ḿnh cũng hết xẩy cả, trừ ... con mụ vợ (vợ ḿnh thôi nhá, vợ hàng xóm th́ ... hổng biết !). Có điều làm văn thi sĩ y h́nh dễ hơn làm nhạc sĩ. Bút ai chẳng có sẵn, cứ việc bơm mực rồi thong thả mà cầm, miễn là cái chuyện cầm bút của ta nó không làm vợ con ta mích ḷng rồi sinh càu nhàu cau có. Bởi thế, chưa nghe có ai mất công phải đi học làm thơ viết văn, mà văn thi sĩ th́, má ơi ... cả đống ! Nhưng làm nhạc sĩ ngó bộ không thể như thế được, khó lắm ! Tây th́ nó phân chia rơ ràng, musicien là ông chơi nhạc, compositeur là ông sáng tác nhạc. Việt nam ḿnh dễ tính thế nên xập xí xập ngầu, nhằm nḥ chi ba cái lẻ tẻ mà phân chia cho nó lôi thôi ra ! Viết nhạc là nhạc sĩ mà uưnh đờn cũng là nhạc sĩ luôn cho gọn Ông Phạm là nhạc sĩ sáng tác. Ông có ịn cái h́nh của ḿnh trong tập nhạc T́nh ca Phạm Anh Dũng cho fan của ông (trong đó có Ngố) ḍm chơi. Ḍm ông thấy hiền lành phúc hậu, ông lại có cái trán của những người thông minh nên hơi ... thiếu tóc. Tóc tai kiểu đó chắc ông chẳng c̣n trẻ ǵ. Ông hát cũng hay lắm, giọng ông ấm nhưng có hơi cứng và bù lại rất ... đàn ông (ai không hiểu thế nào là giọng đàn ông đàn bà, cứ t́m nghe Chế Linh và Tuấn Vũ khắc biết !) Ông Phạm sở trường về chuyện phổ nhạc vào thơ. A, lại nói qua chuyện nhạc và thơ. Hồi ở VN, cứ nghe nói thơ phổ (vào) nhạc. Sang tới đây th́ ông Phạm, trong các bài viết, lại nói ngược là nhạc phổ (vào) thơ. Thoạt nghe thấy lạ tai, tưởng ông ấm ớ, chưa già mà đă lẫn. Sau th́ không phải như thế. H́nh như có khác và khác có hơi xa ! Trước hết tiếng Việt là tiếng độc âm và có rất nhiều dấu, nói trật dấu là trật luôn cả nghĩa, lắm khi khủng khiếp luôn ! Một ông đi tiệm cắt tóc, gặp bà chủ tiệm người Huế. Bà hỏi ông 'Cặc ngẳn hay cặc dài ?' Ông thiệt thà đem chuyện lên báo mà kể. Hậu quả là ông chủ bút tờ báo xém nữa bị sứt trán u đầu (th́ cũng cái ông chủ bút đó chứ c̣n ai vào đây nữa !) Tiếng Việt muốn nói đúng nghĩa th́ phải nói đúng tông, phải lên bổng xuống trầm không dứt. Tây nó biểu người ḿnh nói chuyện ríu rít như chim. Phổ thơ (vào) nhạc th́ nhạc là chính, rồi đưa bài thơ vô làm lời. Thơ phải đi theo nhạc, nghĩa là ông nhạc sĩ có thể sửa đổi thơ cho hạp với nốt, để dễ hát và hát nghe cho chỉnh. Thí dụ ba nốt cùng tông thường th́ phải có lời cùng thanh (cùng bằng hay cùng trắc), nếu có xê xích th́ cũng chút đỉnh thôi, c̣n bằng như cách xa quá th́ phải cho nhạc ... trườn đi, nghĩa là thêm vô những nốt phụ - gọi là nốt láy - để ca sĩ uốn éo quanh đó mà hát lên cho êm ái. Anh yêu em mà nhạc lộn xộn, khi hát đúng nốt sẽ thành Ánh yêu èm, trong trường hợp này lại phải sửa thành Cứ yêu thầm hay Cứ yêu nàng, chẳng hạn vậy. Chứ c̣n giữ nguyên lời Ánh yêu èm như thế là hỏng bét, tội cho ca sĩ mà tội luôn cho cả lỗ tai người thưởng ngoạn. Thông thường th́ nhạc sĩ cố gắng giữ nguyên bài thơ, càng original càng tốt, nhưng nếu cần ông cũng cứa chặt thêm bớt tùm lum cho ổn thỏa phần nhạc của ông. Thế rồi bài thơ sau khi có nhạc nó bỗng ... biến thể. Hay thêm hoặc dở đi là tùy. Nhạc sĩ Phạm Duy khi phổ nhạc bài thơ Thà Như Giọt Mưa của Nguyễn Tất Nhiên, ông đă thay đổi rất nhiều chữ, thậm chí, nếu Ngố không lầm, y h́nh ông c̣n viết thêm cả một phần để làm đoạn kết mà nguyên tác không có (khiến người tên Duyên, đau khổ muôn niên ...) Ông cũng làm tương tự như thế, tuy rằng ít hơn, với Màu Tím Hoa Sim của Hữu-Loan. Và c̣n rất nhiều bài thơ khác nữa. V́ Phạm Duy là phù thủy của âm nhạc, thế nên bài thơ nào diễm phúc lọt vào tay ông, chỉ cần ông hà hơi là nó thành nổi tiếng, và nổi ... cái rột. Không phải ai cũng may mắn được thế, nghĩa là thinh không có trận thu phong thổi thơ-vàng thơ-hồng thơ-xanh của ḿnh bay thẳng vô sân nhà ... chàng. Nên rồi yêu em ta cứ làm thơ mà chờ hoài th́ ta cứ ... hổng chịu nổi tiếng ! Nếu nhạc sĩ 'vầy ṿ' nàng thơ quá kỹ, dám bài thơ sẽ ... tiêu luôn, khi hát lên th́ thiệt t́nh không ngờ nó là thơ phổ nhạc (!!) Thi sĩ dỏm như Ngô-sắc sẽ không thấy phiền hà chi, cứ có tên đứng chồm hổm trong bài nhạc là 'đắc chí tiểu nhân' lắm rồi, nhưng thi sĩ có tài như ông Du tử Lê chẳng hạn, th́ chắc chắn sẽ hổng mấy chi vui ! Vậy rồi phổ nhạc (vào) thơ là cái ǵ ? Nghĩa là viết nhạc cho thơ. Ở đây thơ là chính nên nhạc phải thay đổi theo thơ. V́ thế bài nhạc đă không c̣n đi theo tŕnh tự thông thường nữa, đoạn trước và đoạn sau có thể khác nhau vài nốt, thậm chí dám chúng c̣n khác hẳn nhau, tới nỗi chính chúng cũng không nhận ra nhau nếu được hát lên riêng rẽ. Và như thế th́ .... Về thơ : thi sĩ có nhạc phổ vào thơ ḿnh ắt phải sướng hơn là thi sĩ có thơ phổ vào nhạc người . Về nhạc : nhạc sĩ phổ thơ vào nhạc ḿnh sẽ sướng hơn nhạc sĩ phổ nhạc vào thơ người. Lộn xộn khó hiểu ha ? Giản dị th́ như vầy : Thơ viết làm sao hát lên làm vậy th́ thi sĩ sướng và nhạc sĩ ... cực. Thơ bị vặn cho méo mó đi để chạy vào nhạc th́ thi sĩ sẽ buồn và nhạc sĩ lại ... khoẻ re ! C̣n dấu th́ sao ? Ấy, cái dấu hỏi dấu ngă dấu nặng trong thơ nó chỉ là vần trắc, sang tới nhạc th́ lắm khi nó gây phiền hà ... chết mẹ ! Thông thường nó dễ dàng được viết để hát thành dấu huyền hay dấu sắc cho gọn. Tùy trường hợp, nếu đừng kỳ cục quá, người nghe thường giả bộ làm lơ, không thắc mắc. 'Em hỏi anh cười' hát thành 'Em ḥi anh cươi' th́ chắc cũng không sao, nhưng nếu viết lạng quạng sao đó mà hát thành 'Em hối anh cưới' th́ tội cho anh cho em mà cha mẹ chắc cũng buồn lây ! * * Chuyện thơ văn là chuyện cảm tính, nghĩa là ... xấu đẹp tùy người đối diện. Nhưng tới nhạc th́ chuyện xấu đẹp nó không c̣n chiỉ thuần ở người đối diện nữa, nó c̣n tùy thuộc vào ḥa âm ca sĩ và âm thanh. Ḥa âm tới, ca sĩ hay và âm thanh tốt đă là những yếu tố góp phần vào sự thành công của một đĩa nhạc. Chuyện ca sĩ chuyện âm thanh khỏi cần nói thêm, nhưng ḥa âm mà không cho nói thêm th́ Ngố sẽ ấm ách ghê lắm ! Nhạc Trịnh công Sơn phải do Khánh Ly hát th́ mới phê. Kỹ thuật thâu bây giờ th́ lại quá tối tân so với 30 năm trước. Nhưng nghe Khánh Ly bây giờ và Khánh Ly những năm 70 th́ thiệt là có khác. Giọng hát ấy c̣n nguyên, bài nhạc ấy c̣n nguyên, nhưng ... với Ngố, nó c̣n thiếu thiếu một cái ǵ. Ngẫm nghĩ măi mới biết cái thiếu ấy chính là giàn nhạc The Blue Notes. Ḥa âm nhạc TCS của Blue Notes là hoà âm hay nhất từ trước tới nay, không rơ ban nhạc này gồm những ai, và hiện tại họ ở đâu. Ai có biết chi về họ, xin làm ơn ới dùm Ngố một tiếng. Người Việt tha hương sau khi đă an cư và lạc nghiệp về vật chất th́ nảy sanh những nhu cầu về tinh thần, một trong những nhu cầu này là nhạc. Có cầu nên phải có cung, và cung phát triển coi bộ có dễ dăi nên thành ... vô trật tự ! Trong t́nh trạng hầu như lạm phát về số lượng và thiếu sút về phẩm chất ấy - nói chung cho cả nhạc sĩ lẫn ca sĩ - không dưng một ngày đẹp trời, thính giả đă ngẩn ngơ với ḍng nhạc Phạm Anh Dũng. Đưa Người Về Phương Đông, T́nh Khúc Hồi Hương, T́nh Bỗng Khói Sương là những CD đă cũ, Quên là CD mới nhất gần đây. Nhạc của ông Phạm hầu như chỉ là nhạc phổ vào thơ. Phổ nhạc vào thơ là nghề của chàng, dù là nghề tay trái.
Thường th́ tựa của CD được chọn theo tên bài hát mà nhạc sĩ (hay ca sĩ) thích nhất. Và bài hát ấy có thể nằm giữa hay nằm cuối đĩa, nhưng ít khi (hoặc không bao) giờ nằm ngay ở đầu. - Th́ cũng giống như mở rượu vang đăi khách vậy mà, chẳng ai dại dột cho uống Yquem trước Alsace cả - Người gọn lẹ, cứ việc nghe trước bài nhạc đề, nghe mà không thích nghĩa là ... tiêu ! Nói thế thôi chứ c̣n thính giả b́nh thường họ lề mề, họ cà kê, chẳng ai nghe nhạc mà lại hấp ha hấp hối cả. Vậy th́ CD Quên có bài Quên là bài ruột của ông Phạm. V́ CD Quên nghe nói đă bán gần hết rồi, nên Ngố ăn nói có mạnh miệng th́ cũng không sợ là bị hồ nghi đang hành nghề quảng cáo. Trong 4 CD của ông Phạm CD đầu Đưa Người về Phương Đông do Duy Cường ḥa âm, 3 CD c̣n lại do Quốc Dũng phụ trách. Duy Cường th́ khỏi nói, chỗ nào có nhạc là có Duy Cường. Tên ông đă như một bùa hộ mệnh để người làm CD (nhạc sĩ hay ca sĩ) cứ thế mà yên chí lớn. Sự việc ông đắt hàng phải kể như là ông có tài, nhưng ḥa âm của ông th́ hay dở tùy bài. Ư riêng Ngố th́ ông ḥa âm 'tây' quá, và thường khi nó là sự lập lại, từ bài này sang bài khác. Nghe Duy Cường ḥa âm măi rồi th́ ... ngay từ phần nhạc mở đầu, thính giả Ngố đă nhận ngay ra style của Duy Cường. Như thế th́ riết rồi mọi việc bỗng đâm nhàm và đâm ... ớn ! Quốc Dũng th́ hồi nhỏ trong TV, thấy đặt nhạc trẻ rồi ôm đờn 'uưnh lia chia' cho một mợ ca sĩ mầm non nào đó hát. Nhạc ông khi ấy dở ̣m, mà người hát chỉ được cái xinh xắn dễ thương thôi, c̣n giọng th́ yếu x́u muốn kêu lính bắt. Thời gian vùn vụt trôi, mợ ca sĩ đă thành bà già, c̣n nhạc sĩ sáng tác Quốc-Dũng lại thành nhạc sĩ hoà âm, và má ơi, ông ḥa rất ... tới ! Trong CD Quên Ngố chú ư tới giọng hát rất đặc biệt của Bảo-Yến. Giọng Bảo yến là giọng thổ chính hiệu, âm sắc đục nhưng âm vực rộng. Giọng hát rất khỏe với kỹ thuật cao, lên bổng xuống trầm ào ào không suy suyển. Cô ngân nga, phát âm, lấy hơi nghe dễ ợt, ung dung như người hà tiện tḥ tay ... cất tiền vô túi ! Đặc biệt là Bảo Yến hát đúng nốt, lúc cô trườn giọng để hát những nốt láy th́, má ơi, hết xẩy, phê dữ lắm . Mà viết nốt láy lại là ... nghề của chàng !!! Quên là một bài thơ lục bát kể chuyện t́nh của thi sĩ Vương Ngọc Long (ông Vương ơi, ông là ai ?) Cụ Phan Khôi khi t́nh c̣n trẻ đă không nên cơm nên cháo ǵ, gặp lại cố nhân cụ mới rút bút (đă hết mực) viết ra bài T́nh Già. T́nh già là t́nh ... hết mực nên x́u x́u ển ển, bởi vậy mới có chuyện ... liếc đưa nhau đi rồi, con mắt c̣n có đuôi. T́nh của Vương thi sĩ th́ cũng y chang, cũng chẳng ra ngô ra khoai ǵ. Đến khi xồn xồn t́nh cờ gặp lại người xưa bèn có màn mơ màng lăng xẹt :
(Ai có gặp ông Vương xin cho Ngố nhắn một lời : Ông Vương ơi, thế vợ con ông đâu mà ông ăn nói trơn tru ngon lành dữ dzậy ??) Bài thơ Quên đă được ông Phạm phổ nhạc theo điệu dân ca miền bắc (và đặc biệt là) với rất nhiều dấu láy. Bảo yến tŕnh bày bài này tuyệt quá, cô đă hát và ngân nga như một Cô- Đầu chính hiệu, hết chỗ chê. (cái này bố Ngố nói đấy nhá) Phần ḥa âm của ông Quốc-Dũng th́ hết xẩy !! Phê quá và mê quá !! Nốt láy là nghề của chàng. Chuyển đoạn, đổi ton cũng là nghề của chàng luôn. Nên thành nó ngọt lịm, nó mù́ mẫn y chang kép cải lương xuống sáu câu rồi đèn phựt đỏ. Thính giả ngẩn ngơ, hết ư ! Ai không tin cứ nghe bài 'Mùa xuân nào có nhau' khắc biết :
Ông Phạm chuyển ton cho đoạn này để kết thúc bài hát. Rất bất ngờ, rất lạ và rất hay. Wow, Ngố chịu ông quá ! Ông Phạm ơi, Ngố xin có một ư kiến cho ông, nghe th́ tốt mà không nghe cũng tốt luôn : Cho tới nay, những ca sĩ (gọi là trẻ sau này) hát nhạc ông, có lẽ chưa ai qua mặt được Bảo Yến đâu. Phạm Duy có Thái Thanh, Trịnh Công Sơn có Khánh Ly, Từ công Phụng có Tuấn Ngọc v.v.. ông có Bảo Yến. Ông làm sao đó th́ làm ! Ông nói với Ngố ông là fan các bài viết (vớ vẩn) của Ngố. Thoạt đầu Ngố có cảm động tí đỉnh. Sau ngẫm nghĩ lại biết ông nói xạo (!!) Với nhịp sáng tác như hiện tại của ông, chuyện ông mở sách báo ra đọc (tờ báo dỏm chuyên đăng bài văn sĩ dỏm), ngó bộ là chuyện ... hoang đường ! Có tài thường có tật. Tật của ông là tật nói dối thiếu môn bài (!) Ngố không giận ông đâu nên dù CD ông đă gần hết cũng cứ quảng cáo dùm ông lấy điểm : Xin ân cần giới thiệu CD Quên của nhạc sĩ Phạm Anh Dũng, gồm 12 bài nhạc phổ từ thơ Vương Ngọc Long, do Quốc Dũng hoà âm. Nghe Quên rồi th́ bạn chẳng những sẽ không quên mà nhớ c̣n lâu lắm, dám nhớ măi nhớ hoài lận ! Ai có gặp ông Phạm ở đâu, xin nhắc ông đọc bài viết này. Ngố không liên lạc trực tiếp được với ông cũng chỉ v́ vị chủ bút tờ báo nhất định lẩm cẩm đ̣i đứng trung gian, mà 4 tháng báo mới ra một kỳ, ngó bộ nhắn được ông th́ đă mất thời gian tính. Và xin tặng ông câu thơ :
Ngô - Sắc
|
|
|