Ÿ bu°i h¶i thoåi tình c© tåi Florida, nÖi nhà riêng cûa ngÜ©i thÖ n» Thanh HiŠn (có ThØa Phong, B¶i ñiŒp, Hà Trung Yên, Lê Bá Næng, NguyÍn TÃn HÜng, và m¶t sÓ væn, thân h»u khác tôi không th‹ nh§ tên), câu hÕi ÇÜ®c nêu lên rÃt n°: "Có khác biŒt nào gi»a m¶t ngÜ©i vi‰t væn và m¶t ngÜ©i làm thÖ? Khi làm thÖ thì tÙ Çi trܧc hay tØ Çi trܧc?"

     Ÿ ngÜ©i bån væn, Th‰ Giang, tác giä Th¢ng NgÜ©i Có ñuôi , thì vÃn nån Ãy có chiŠu nhË nhõm hÖn, dÍ thÜÖng hÖn: "Thi sï các ông sܧng thÆt, cÙ là m¶t mình m¶t ng¿a, các ông ung dung sáng tác không cÀn bàn vi‰t, và Çôi khi không cÀn cä giÃy bút n»a. Nói thÆt, tôi ghen v§i các ông ÇÃy." Câu trä l©i khi Ãy là nh»ng tràng cÜ©i ròn rã trên quÀy rÜ®u vào khuya Çã vãn tºu khách.

     Ÿ phát bi‹u cûa Viên Linh trên Th©i TÆp thì m¶t nhà thÖ thÃt båi có th‹ thành công trong nghiŒp væn, và chÜa tØng có nhà væn thÃt båi nào Çã tìm ÇÜ®c ch‡ ÇÙng tÓt trong thÖ. CÛng theo Viên Linh thì chÌ có ngÜ©i làm thÖ m§i chÎu bÕ nhiŠu th©i gian cho viŒc loay hoay tìm tòi, mài chuÓt m¶t tØ ng» chÜa hoàn chÌnh, Ç¡c vÎ.

     NgÜ©i vi‰t væn nào cÛng có lúc thº làm thÖ. NhÜng sÓ ngÜ©i n¥ng lòng v§i thÖ hÖn, lÜu tr» in thành thi tÆp, vÓn không nhiŠu. Trong giòng væn chÜÖng häi ngoåi chúng ta có: ThÖ Cao TÀn (bút hiŒu khác cûa Lê TÃt ñiŠu), ñÃt Khách cûa Thanh Nam, Ta ThÃy Hình Ta Nh»ng Mi‰u ñŠn cûa Mai Thäo, ThÖ Tù , và Em, Tôi, Sài Gòn, Hà N¶i cûa Duyên Anh... Và hôm nay, chúng ta có M¶t Thoáng Trong MÖ cûa NguyÍn TÃn HÜng.

     Nh»ng bài thÖ HÜng džc thÃy räi rác trên các tåp chí Væn, Làng Væn, Sóng, Væn H†c, Th‰ K› 21, Ngày Nay, ñËp , v.v. không cho tôi m¶t Ãn tÜ®ng rõ nét. Bây gi© có dÎp ngÒi džc bän thäo thi tÆp M¶t Thoáng Trong MÖ , do tác giä nh© ÇŠ t¿a, tôi Çã có cái nhìn bao quát hÖn vŠ thÖ NguyÍn TÃn HÜng.

     Cäm tܪng nhÜ gi»a thÖ và væn cûa NguyÍn TÃn HÜng Çã có chung m¶t tâm th‹, m¶t lÓi nhìn, m¶t cách diÍn Çåt. DÜ©ng nhÜ thÖ, trong quan niŒm cûa HÜng chÌ là m¶t th‹ loåi væn vÀn. M‡i bài thÖ là m¶t ti‹u truyŒn, dàn träi theo khuôn n‰p riêng. Không có nh»ng câu thúc vŠ th‹ thÙc, ném Çi nh»ng quy luÆt âm ng», b¢ng tr¡c.

     NguyÍn TÃn HÜng chÜa tåo d¿ng ÇÜ®c trong thÖ anh s¿ cô džng và chiŠu sâu cÀn thi‰t. Tuy nhiên, thÖ anh quä nhiên là có nhiŠu ch‡ khác ngÜ©i. NÖi nh»ng vÀn ÇiŒu m¶c måc, bình dÎ cûa anh, ngÜ©i džc Çã thÃy nh»ng lÃp lánh tÕa ra tØ ch» nghïa, cho nh»ng rung Ƕng, phän chi‰u bÃt ng©:

     MÜa thu lùa tâm bão
     Gió th°i håt mÜa bay
     Nhìn kia cÖn sóng g®n
     NgÆp løt hÒn ai Çây ...

     (MÜa Thu, tr 46)

     H°m rày nh§ gi†ng kh‰ chanh
     Em Öi ÇØng n« giÆn anh suÓt Ç©i ...

     (L©i TrÀn Tình, tr 66)

     Em có bi‰t vì tim anh em gi»
     Nên Ç©i anh là chu‡i thÃt tình si ...

     (Tå TØ, tr 79)

     Trª låi cu¶c mån Çàm væn chÜÖng Çã có v§i HÜng ª Florida: "Khi làm thÖ thì tÙ Çi trܧc hay tØ Çi trܧc?" Câu hÕi nhÜ m¶t viên sÕi ném xuÓng m¥t hÒ, mà dÜ ba cûa vÃn ÇŠ Çã vÜ®t khÕi tÀm gi§i hån. Tôi Çáp hÒn nhiên theo phän xå: "Cä hai y‰u tÓ trên ÇŠu có Üu Çi‹m riêng cûa nó. MiÍn thÖ hay là ÇÜ®c."

     Thí dø m¶t cách ÇÖn giän hÖn, thi sï làm thÖ cÛng giÓng nhÜ m¶t h†a sï vë tranh. H¡n ta ÇÙng trܧc khung väi Ço lÜ©ng, phác thäo, bÓ cøc trܧc khi vë: ñó là tÙ Çi trܧc, bªi h¡n ta Çã có s¤n chû ÇÎnh là së vë cái gì, cách nào. TØ Çi trܧc là khi h¡n cao hÙng ném Çåi lên khung väi m¶t hay nhiŠu täng mÀu khác nhau. K‰ Çó, h¡n soi ng¡m và tùy nghi d¿ng lên cung ÇiŒn nguy nga hay v¿c sâu, bi‹n ch‰t, theo chÃt liŒu m§i khai phá, thu nhÆn ÇÜ®c tØ vô thÙc. Ÿ thÖ HÜng là tÙ Çi trܧc.

     NguyÍn TÃn HÜng vi‰t væn, NguyÍn TÃn HÜng soån nhåc, NguyÍn TÃn HÜng làm thÖ, NguyÍn TÃn HÜng ch†c cÜ©i..., ngÜ©i sï quan Häi Quân Çã nºa Ç©i giao duyên cùng bi‹n cä, nºa Ç©i gá nghïa v§i væn chÜÖng. Tôi nghï r¢ng M¶t Thoáng Trong MÖ chÌ là m¶t b‰n tåm trong häi trình ti‰n ljn s¿ toàn bích ª cõi thÖ Çích th¿c mà thuyŠn trܪng NguyÍn TÃn HÜng Çang giong buÒm tìm g¥p.

Lacey, tháng 10, 1991
Hà HuyŠn Chi

---

Bài Trܧc Trang Chính Bài K‰ Ti‰p

---