Nguyen Tan Hung - Book at One - Tp K S Vn Hc: Mt Li Mi Mc
Go: [ MAIN PAGE ]
Fonts: [ VIQR ] [ VNI ] [ UNICODE ] [ VISCII ] [ VPS ]
Tp K S Vn Hc: Mt Li Mi Mc

Nguyn Tn Hng


* * *

Mc Lc
01. Mi c Trm H߽ng Hnh Phc 02. Mi c Chuyn Mit V߶n 03. Mi c Th Lun Hon 04. Mi c Tnh Ngha Thy Tr 05. Mi c Bn Ny Bc T߶ng B Linh 06. Mi c Sau Cuc бi жi 07. K Nim Vi "S Ph" 08. Mi c Cui No ߶ng Hnh Phc 09. Xun V, Ng߶i Anh X Da 10. Mi c Ting Sng 11. Mi c Vit Nam Lc Bt S Ca 12. *****
   back to top

01. MI КC: TP TRUYN TRM HNG HNH PHC CA HONG DU THY

             NGUYN TN HNG

     Tr߾c 75, Hong Du Thy c bi vit cc bo L߾t Sng, Tui Ngc v mt vi t bo ca cc binh chng khc. hi ngoi, ch bt u cm bt tr li vi bo Ph Thng trong nm 86, ri chnh thc c gii thiu l ng߶i vit mi trn Lng V n vi bi жi Ta vo thng 10, nm 87 v trn Vn vi bi Sng Khng Ra Bin vo thng 10, nm 88.

     S xut hin ca Hong Du Thy ngay b߾c u tht ra cng chng gy mt ting vang no ln. Nhng vi lot bi lin tip sau ng trn Lng Vn gm Bng Hng Trn ߶ng Walkley, Mt Ngy Rt Mi, Bui Ch Tan, Gic Min Tr߶ng, Ngy Хu a Con i Nh Tr (Th) ... v trn Vn vi nhng bi m Trng, Chc Mng Nm Mi, Ъm (Th), Gi Tnh Yu ... Hong Du Thy nghim nhin l mt ngi sao sng trn vn n. D ch trong mt thi gian rt ngn.

     Trong l th ngy 30 thng 5 1989, Hong Du Thy nhn nh vi ti rng: S l do s xi bo ca anh, bng nhin Thy c nh ra mt tp truyn... Sn y, Thy gi n anh xp bn tho cun TRM HNG HNH PHC , nh anh c v nhun sc gim. Xong, nu c th c, xin anh vit cho Thy vi dng gii thiu...

     Vit bi gii thiu? Sao li c chuyn ny? Vy ch nhng nh vn ln xa nay vn th߶ng hay vit ta nh V Phin, Mai Tho, Nguyn Mng Gic, H Tr߶ng An... u, sao khng nh m li nh ti? Thit tnh, ngoi s ngc nhin ra ti cn gp phi ci lng tng! V ti t bit thn phn mnh cha lng cnh th lm sao m lm chuyn bay bng nh vy. Ti vit th gii by cng ch v c thm mt cu thng: Ti cha hiu r ch ch vi dng gii thiu l nh th no... Vi kh nng ca ti, c vi cao cho lm th ch vit ni cho ch ci Bt m thi, coi nh l cm ngh ca mt c gi sau khi c tc phm vy.

     Th phc p ngy 21, thng 6 1989, Hong Du Thy thn tnh cho ti bit: Chc mnh ch xin anh ci Bt thi, vn gii thiu thy ra khng cn thit cho lm. C hai l do. L do th nht l Thy thch tung tc phm mnh ra theo kiu "th ni," ty c gi ph phn. Nu c li gii thiu, khng nhiu th t c gi s b nh hߗng bi ng hay b gii thiu. Cn l do th hai, l do m Thy nh anh vit Bt l... ti v... V sao? V vn phong ca ch l vn phong min Nam v ti l mt cy bt min Nam? Vy ch nhng bc n anh ca ti nh H Tr߶ng An, Kit Tn, V K in, Nguyn Vn Sm... khng ai hi iu kin sao? Nhng thit tnh nu em ti ra m so snh v chiu theo cng tm m ni, r rng cc bc n anh ny khng ai c mt tm mc, kch th߾c ng vi tiu chun do ch ra, mi kh. Bi... ti v anh l lnh bin, m truyn ca Thy nghing v lnh bin nhiu hn. V li, anh l ng߶i u tin c hn hnh lm bn vn vi Thy .

     Th ra vy. S phn ti d u, d lnh vc no ri nh cng c ng߶i dnh sn cho mnh mt ch... ng. Ti ngang nhin c c ci c hi hc lm ng߶i vit Bt. Kinh nghim t ng Mai Tho cho bit rt ngn li nhng ߶ng t v ni lin li nhng xa cch, vn ch߽ng vn c c cho n v cho ng߶i ci hiu lc tuyt vi , ci "hu duyn thin l" gia nhng ng߶i cm bt vi nhau. Bng th t. V bng in thoi, vi mt ging ni rt cn e p. Cng nh kinh nghim t H Tr߶ng An cho bit phi c cun sch hai ln mi vit ni cho Hng mt ci Bt c hn . Vy ti phi c TRM HNG HNH PHC n bao nhiu ln y? Hc thuc lng lun chng? Ni g th ni, ti khng li dng vic vit Bt cho mt ng߶i bn ni ln ci quan im rng ln ca mnh i vi vn ch߽ng, cng khng trnh by nhng nhn xt ca thy dnh cho hc tr hay ca n anh ni vi n em nh nhiu ng߶i i tr߾c lm. y, d khen hay ch th cng ch l nhng tm tnh gia mt ng߶i cm bt vi mt ng߶i cm bt, ca mt bn vn i vi vn ch߽ng ca bn mnh m thi. , u cng l ci im rt hay ca s "th ni" vy.

     Hong Du Thy thuc dng di hong tc, mt Cng Tng Tn N. Thm vo nhng Cng Tng Tn N i tr߾c nh Cng Tng Tn N H Kh߽ng (Tn N H Kh߽ng), Cng Tng Tn N Tri Tc (C Thng Ging), Cng Tng Tn N oan Trang (Qunh Giao), Cng Tng Tn N Nh (Qunh Nh), Cng Huyn Tn N Nha Trang (Thanh Nhung)... cho v߶n vn ngh hi ngoi thm phn h߽ng sc. Nhng, Cng Tng Tn N... Hong Du Thy l mt Cng Tng Tn N mt gc, mt qun cha cha h t chn ln t thn kinh bao gi. Trong qu kh c th ni Hong Du Thy ch l mt hc sinh duyn dng ca tr߶ng n Gia Long v l mt sinh vin c v p mn m d gy sng gi ca tr߶ng i Hc S Phm m thi.

     Nhng, c xong TRM HNG HNH PHC ti c cm ngh g y? Nhiu lm!

     Tr߾c ht, TRM HNG HNH PHC gm m߶i ba truyn ngn rt d th߽ng, m߶i ba a hoa c sc quyn r mun loi ong b߾m xa gn, ngoi ln t tm lng bao la ca bin. Hong Du Thy, qua m߶i ba truyn ngn tiu biu ny, chng t l mt nh vn c vn sng rt di do v phong ph v mt tnh cm. Khng ring g tnh yu m lun c tnh mu t, tnh v chng, tnh bn b, tnh chm xm, tnh ng h߽ng, tnh nhn loi..., v tnh bng bnh vi ch ngha vi m mng gi trng... u thot ra ngn ngt trong vn ch߽ng ca ch. im cng nn bit l ngoi tr ci truyn ngn dt do yu th߽ng u tin, Sng Khng Ra Bin , c gii thiu trn tp san Vn , m߶i hai truyn ngn cn li cha h ng bo, cha h trnh lng. iu ny cho thy sc sng tc ca Hong Du Thy rt mnh, rt vng cho mt b߾c ng trnh di, y ha hn trong t߽ng lai.

     Vi li vn k chuyn rt gin d v trong sng, Hong Du Thy d dng li cun ng߶i c vo truyn ca mnh, nhng truyn c tnh cch sng tht nh ngoi i. Bn c cm thy gn gi vi tc gi hn qua tng nhn vt, qua tng hon cnh trng hung ang xy ra tr߾c mt nh mt on phim. C th ni bn nam c Kit Tn v ti, by gi bn n c ch, thch phi by trn trung ci ti ca mnh. Ci ti th߶ng rt ng ght nh nhiu ng߶i quan nim, nhng bit s dng ng ch ng lc, th ci ng ght kia i khi li thnh ci d th߽ng. Cng nh ti cm thy gn gi Nguyn Xun Hong vi T Truyn Ca Mt Ng߶i V Tch S hn l nhng truyn khc ca anh. Hoc vi mt Nguyn Thun cng vy, Ng߶i Lnh Cn Li . Ch khc Kit Tn v ti im l Hong Du Thy c tnh gi ghm v a ci ti ca mnh vo nhiu nhn vt chnh khc nhau, trong nhiu khng gian v thi gian khc nhau. Tuy nhin, vi mt ci kho nhn, ng߶i c s nhn ra ngay. Bi vy mc d khng hon ton l t truyn, truyn ca Hong Du Thy mang nng tnh cht t truyn. V chnh ci tnh cht t truyn chn tht n to nn gi tr cho quyn sch.

     Hong Du Thy l nh vn c khiu vit v truyn tnh. Dng li nhng mi tnh xa xa cng nh lm nn nhng mi tnh thi i. Nhng, nhng tnh tit v nhng xy n trong cc truyn tnh ny u khng th tm thy trong my quyn tiu thuyt vit theo kiu feuilleton . V n sng thc. V n khng l h cu, tߗng tng. Trong m߶i ba truyn, ht su truyn l truyn tnh. V vi mt tm hn lng mn v dm sng, Hong Du Thy bng mt din t trn trng v thit tha, a c gi vo tui tnh yu vng di, hn nhin ca thi hc tr ( Sng i, Chy V u ), vo nhng ln a gin vi tnh yu cng nhng anh chng lnh tu trong thi tri chn ( Sng Khng Ra Bin v Chuyn K Sau M߶i Lm Nm ), vo nhng theo ui, tm ti, cn nhc trong gi dn tnh i ni x l qu ng߶i ( Cnh Ca Cha Khp Kn v Mu Quan San ), cng nh vo mt ln no b li dng trn tro trong cnh bun bn ch tri Vit Nam ( Vt Chm ). Truyn tnh ca Hong Du Thy nhn chung khng my g thc lon, ch l nhng khi khi bung th theo dng i. Nhng, theo ti, nhng chuyn tnh ny rt p. Щp nh nhng g cn st li, c ng li thnh mt k nim kh qun, ca mt thi sng qua trong tui tnh yu m chng ta ai ai cng c. Ging vn cng chng mc, t ch, km gi khng cho b cun ht vo mt x y no ca tm hn. Vy m cm ng. V ci p l s thu trn li, khng cho rt xung ca mt ht l long lanh. Truyn tnh vit c nh th l hay . Chnh ng Mai Tho c li khen nh vy.

     Hong Du Thy l nh vn thch ln x vo cuc i. Bng nhng kinh nghim sng c th t chnh bn thn mnh, ch vit li nhng sinh hot bn l x hi mt cch rt trung thc. Trong s m߶i ba truyn ngn, gn phn na bt u t mt bi cnh Vit Nam v kt thc trn x ng߶i, Canada. Cnh sng qu nh sau 75 hin ra mn mt. Mt cch tang th߽ng, ti nhc. Nhng ch khng h cha mi di vo ch v bn cm quyn, ch ch a ra nhng hu qu no n m ng߶i dn phi chu. Bng hnh nh nhng tn sinh vin ba m߽i nhy ra ln lp lm tr h trong cc tr߶ng i hc ( Truyn Vit Li T Bn Tho B Qun v Ch Sm ). Bng cc v l߶ng gt tn tnh ca bn u nu vt bin. S tn tn l߽ng tm khng nhng xy ra trong xm ging thn thuc vi nhau ( Truyn Vit Li T Bn Tho B Qun ) m lun c cho nhng ng߶i t c th va mi c th v ( Lng Tin ). Bng nhng n on giang h trn t ch tri dn d tr thnh nh mt phong tc mi ( Vt Chm ). Bng nhng tnh ton, li dng khng tnh ng߶i trong nhng gia nh c cnh Bc Nam sum hp trong X Hi Ch Ngha Vit Nam ( N Sanh Ngoi Tc ). V bng ci cnh cha m gi ta ca trng con, ch chu. Nhng a con vt bin ra i khng bao gi tr li, cng nh nhng a chu mi sinh ra trn t ng߶i khng bao gi c thy mt ( Cho Bui Chiu Sp Tt ). Vi ngn y hn n ca sn khu cuc i, vt n sau cuc i i, c Hong Du Thy din t sc nt mi ph߽ng din. Bi ch l nh vn snh tm l, khng nhng ng߶i tr k gi m lun c nam ln n na.

     m Chong n l mt ty bt vit v mt ngy tri qua cho mt tm hn tr tri ni t l qu xa, gi t mt c hi bt ng dn dt tc gi n giy pht c phi chong n, say sa c quyn m Chong n ca H Tr߶ng An.

     V sau cng, Trm H߽ng Hnh Phc l mt kt cuc rt tuyt vi, rt nn th. Ca mt gia nh na chng xun ni chung v ca mt ng߶i cm bt ni ring. Tm s thm kn ca mt ng߶i v, ng߶i m l s ln lt dn thn vo vn ch߽ng, lp lnh trong ton b tp truyn, c gii ta mt cch tt p nh nhng nh nhng vn th ru con. Mt mnh cm ci sng tc trong m thm che du, nhng ri cng c ngy bc l ra. V n lc cn phi chng t cho ng߶i bn i, cho ng phu qun ca mnh bit qua mt iu. Th no l ni vinh hnh ca mt ng߶i n ng ang nm trong tay mnh mt tri tim mng m quyn r ca mt nh vn n... Th hi ai dm ni y khng phi l t truyn ca Hong Du Thy?

     By gi, nu i su vo chi tit th tc phm no li khng c nhng on vn bng by, trong sng, gy xc ng trong lng ng߶i c ng trch dn lm bng, cng nh nhng on vn r߶m r, ti ngha c gi c ln i khi khng hiu tc gi mun ni g, gi gm tm s mnh cho ai... Nhng ti khng th lm vic im sch trong khi vit Bt c, cho nn ch bit nh߶ng ch cho bn c l߾t qua cnh ca va h m, b߾c vo mt th gii mi c hoa thm c l ca v߶n vn.

     Li ni sau cng ca ring ti vi Hong Du Thy, TRM HNG HNH PHC tuy l tc phm u tay nhng l tc phm i ca mt nh vn n.

     Winston-Salem, NC, vo Thu nm K T

   back to top

02. MI КC: TP TRUYN CHUYN MIT VN CA H TRNG AN

             NGUYN TN HNG

     Xa nay, Ta hay Bt th߶ng do nhng ng߶i i tr߾c vit gii thiu nhng k i sau. Nhng do gn y, nhiu ng߶i i sau cng hay vit Bt cho nhng ng߶i i tr߾c. Bi l, ngoi phn gii thiu, cn ghi li mt thn tnh, mt k nim gia nhng bng hu thm giao.

     Vi H Tr߶ng An, v chng chng ti c ci may mn c gp anh mt ln ti t gia nh vn n Nguyn th Thanh Bnh. Mt m hi ng th ng hn, v cng vi gia ch, chng ti bn lun chuyn vn ch߽ng, u lo chuyn trong lng n gn sng trng mi chu tan hng i ng. Tuy mt ln thi m t anh em chng ti coi nhau nh o vin kt ngha. cng l ln duy nht cho n nay, H Tr߶ng An n Hoa K, th Hoa Thnh Яn, nhn dp bui ra mt sch Giai Thoi Hng ca anh, do Trung tm vn bt Min ng bo tr. C l chnh v vy m sau Nguyn Ngc Bch, Thch Nh in, V nh, V Phin... th n phin ti, ring ti, c ci hn hnh vit vi dng cho tc phm ca anh chng?

     Cng ng thi vi vn phong min Nam, im chung; nhng, nhng cy bt min Nam u c v tr ring bit ca mnh v np sng v suy t ca h khng ging nhau, im ring. L Bo Trn, Phm Thng, Xun T߾c... nghing v phong tc tp qun v tm tnh ng߶i dn min Nam; qua cc anh, c gi s tm c i sng v kin thc ca dn qu min Nam thi tr߾c. Anh Vn, Hi Bng, V K in, Xun V... cng din t v x hi min Nam v i sng dn min Nam nhng thin v chng Cng, chng X hi ch ngha. Ha Honh, mt mnh mt ci, vi s k v a l lng trong vn ch߽ng nhm ghi li nhng a linh, nhng nhn kit, nhng chng tch m nt min Nam. Nguyn vn Sm, Trn Long H... nh c i tm nhng khc khoi, suy t qua hnh nh ng߶i dn min Nam trong np sng th thnh ln ni thn d. Nhng ng߶i cn li, cng rt quen thuc vi c gi, nh Cao Bnh Minh, Hong Du Thy, Hunh Hu Cu, Kit Tn, Ng Nguyn Dng, Nguyn c Lp, Nguyn L Hng Hng, Nguyn Tn Hng, Nguyn th Long An, Nguyn th Ngc Dim, Nguyn th Ngc Nhung, Nguyn vn Ba, Phan th Trng Tuyn, Phng Nhn, S Lim, Trn Kim Vy, Trn th Kim Lan, V Nam, Ngn... u c t nhiu k li nhng bun vui, nhng ring t, nhng xm nhp t ngoi cnh, nhng bc ph t ni tm ca mnh.

     Уc bit hn ht, ci vn ch߽ng ca H Tr߶ng An, chng ta li ri vo mt th gii khc, rt khc: th gii ca n b, rt n b min Nam. ci vn ch߽ng , khi c gi c H Tr߶ng An ngh sao ti khng bit, ch ring ti, ti cm thy chung quanh mnh quy qun bi mt by tin n ln ln vi mt m h ly tinh. K lng l m mng, ng߶i hin thc du dng. K chng n trn qun, ng߶i chn ch ht bt. K nhanh nhu ling thong, ng߶i cc mch qu ma. K ngi l i mch, ng߶i t ni nghim minh... Vi ti, ai cng ng yu ht. V tt c u c xy dng trn nn tng gia nh thn tc, t n߾c qu h߽ng thm m tnh ng߶i.

     Nhng, ch l ni n nhng ng߶i nh ti, c v bit qua vn phong ca H Tr߶ng An; ch cn ai khng cn bit Bc Trung Nam, n ng hay n b, ng߶i gi hay k tr m mi c anh ln u, tc phm u, quyn sch u th chc chn h s b anh m hoc, hp hn bi li din t tinh vi t m nhng phong ph v hp dn v nhng son phn la l, o qun nn ny, mu m kiu v, n trang vng vng, hoa qu cy king, bnh tri mn n... Ai cng b ging kn ting quyn ca vn ch߽ng anh lm cho say sa, no nh chung quanh mnh khng thy thiu mt th g trn ci i ny. Tc phm anh, theo ti, c th l nhng liu thuc an thn rt tt cho nhng ng߶i ang sng ly lt trong th gii cng sn, x hi ch ngha ngy nay. Khng cn cao l߽ng m v g ht, ch cn "gio u" bng my con mm thi (truyn ngn La H߽ng m Tm Li ), th cng thm chy n߾c ming v "nhc nhi" lm ri:

     Sng vng qu gn vng ai thnh ph, con c l rau c sn, v chng em hu hߗng th in vin. Gn Tt em mua c cm lm mm nm, mm pht, mua c linh lm mm c linh bn lai rai trong vng v bn cho vng ln cn. Mn nem c cm ca em do b ngoi em truyn li lm dn trn tnh m lm, tm ti mua v nh n vi bn, tht phay, rau xt ghm. Em cn lm mn mm tp chua trn u . Mn ny lm bng tp bc cn sng nhy loi choi, ch bng khng, dng tp cht th k nh hng nng. Con tp cn sng th vo ru np h߽ng th tht n ng nn mu h߶ng nh san h. Khi c ߾p mui, cng ti, ring th ton thn con tp dy ln men dn dn, ngon nhc nhi, mu h߶ng san h khi ln vo u chn h߶m xt ch vn cn gi sc thm nguyn s trong keo, trong h thy tinh trong vt. Nh cht hoa tay lm mm m em kim bn tin song song vi hu li rung v߶n.

     Tc phm Chuyn Mit V߶n ca H Tr߶ng An gm: La H߽ng m Tm Li; Xun Trng V߶n Mc Lan; Tru Xanh Cau Thm; Tnh Ghen Thn D; Sng L Sui Hin; Xun Tt V Chng; Xun Thi Sng Trong Bin Lng; Chic Vng Bt Bu; Thu Nguyn n T߽i Hng; Thai Nghn; Hc Tr M Hon; iu Hu Tnh Ngy Xun; Tn, Th, Hn Danh; Khi Хu Cn Gi Bi; Hai Nng Ca S; v Anh Sui Trai, Ch Sui Gi . Trong , xen k vi nhng truyn ngn, Tnh Ghen Thn D; Chic Vng Bt Bu; iu Hu Tnh Ngy Xun; v Anh Sui Trai, Ch Sui Gi l nhng kch th c tm vc.

     Ti ngh anh H Tr߶ng An chc c dng g y khi trao tuyn tp truyn ngn v kch th ny cho ti, mt dn mit v߶n tm th߶ng nh mi dn mit v߶n khc, vit Bt. V ti thy hnh nh anh ang chn lc ton nhng truyn c o, nhng kch th gi tr ng li thnh mt cun sch i. Vi ti, xc ng hn na, v phn ln nhng sng tc ny c ly bi cnh trn phn t M Tho, qu h߽ng ca ti m cng l qu ngoi ca anh. Nhng a danh Trung L߽ng, o Thnh, o Ngn, Bn Cha, Vnh Kim, Xoi Ht, Cai Ly, Ci B... rt gn gi thn th߽ng. Ri t anh mi a tm tnh mnh bng qua kinh Ch Go chy xung G Cng, vt dng Tin Giang xui v Vnh Long, qu ni ca anh, ln qua sng Hu thng ti rung ng Cn Th, Rch Gi... V, hin nhin, no c thiu Si thnh hoa l. Nht l Si thnh hoa l trong thi Ю nh th chin, thi bo h Php phn hoa gi to sp n ngy tn (truyn Khi Хu Cn Gi Bi v Hai Nng Ca S )... thit! C phi v vy, thm mt l do na, ti c anh dnh cho ci hn hnh vit vi ng v tc phm Chuyn Mit V߶n ca anh?

     Cch dng truyn ca H Tr߶ng An xem ra tht rt d dng. Ct chuyn hu nh khng ng k. V lm khi ch d߾i dng thc mt bc th, mt li tm s, mt c thoi mt chiu... c cho nhn vt ca mnh thao thao bt tuyt k li chuyn i ring t cng vi mt ng߶i ch du hay mt c em chng, hoc mt ng߶i b con ang sng xa. Nhng m ri ht, nh ci n x ci kia, dy c ra dy mung. Trong , no l tnh cnh gia nh, cha m, anh ch em, c bc, lng ging, chm xm cho n nhng m c߾i m hi, nhng ngi l i mch, nhng tai vch mch rng, nhng nu n߾ng la ci, nhng n tra n chiu, nhng tm ra git gi... i thi, rt l n b, hn c n b, c tht ch s... u c, suy t ca mnh v ca c gi na ch, ri li phi ha ra... n b lun!

     y, thm mt on lm qu, d߾i ngi bt H Tr߶ng An trong truyn Thai Nghn , ci n ung hng dng, hung bo ca my b m nghn (hai ch em bn du, trong tr߶ng hp ny) ang cn thm m b b gi chng ra lnh n chay cu ph߾c cho con, nh th ny:

     Hai ci gi cun chm t߽ng trn ti t cha u. Cho thm hai ci b cun na i b Nm. Ch, n߾c mm t m da kiu x nh trng ngon mt qu! Cha thm thp g sau khi n hai ci b cun. Thi th cho con mng x ny mt t bn b xo i. C x x khng? Cho mt chai i, nh cho thm n߾c nghen. Tht b xo c hnh, s t, thm ic mi, li cn thm mi u phng rang gi nh na. a, tui mi va lm vi ming m t bn ht mau qu. Thi th b Nm cho thm ci bnh xo, nh ly thm rau sng, da leo. chu choa, bng mnh bt u nng nh chic ghe ch khm ri y. Mnh n nh La St, Chng Tinh. Ci ming mnh l ming c mp, c x, nhng ci bao t ca mnh th c gii hn. Ngy mai mnh s ra y tm n bnh cng, n m, honh thnh, cho thp cm... n cho ti tn gia bi sn, bn chng con lun... Ch c mt ba ng mn m c hi h߾c ca mnh bt u khai trin ging nh c c ng chng tri i t hi ca mnh. By gi mnh no cnh hng, mnh yu i qu! Ka c hai chic nem chua, lm chi cho xn mt? Bn lun cho con m cha ny i b Nm. B b ch tui n khng ni na h? N, b coi n... Hm nay tui ng mn m. Tui n ngon mc, n ho hng cng nh Tng Giang, L Qu n tht tru, ung ru vy. Mt khi n b cha n hng, tc l a con trong bng m cng c n lun. Bi vy tui mau i lm. Hng chng cht na tui quay tr li "nch" thm mt chc bnh kht cun rau sng, chm n߾c mm cay, hoc tui "kha" thm vi cun ch gi. Tui khng n th thi, ch mt khi m nhng m vo ri th ti n nh tm n ln, tui tp nut nh heo ni tp cm s trong ng vy.

     Tip theo vic cha th, i vi n b, khng g khc hn l chuyn ghen. Mi ng߶i ghen mt cch, k d dn nh s t H ng, ng߶i hin lnh nh Ma S, nhng vo lc tt c u tr nn trm tnh, mu m, xo quyt. Tuy nhin, kt qu ca chuyn bt ghen, nh ghen i khi cng c߶i ra n߾c mt nh trong truyn Hc Tr M Hon (Hon Th ni r hn):

     M Phm nh cy chui b n ngt, ng rp xung. V vin i y r ln:

     - Qu thn thin a i, ch ny t xu trn ng ct ch ri. i bt ghen kiu ny coi b x qu x.

     Mt M Phm trng bch bc, mt nhm nghin. Mt m bnh ko nng ngi dy. Mt mng phn ch dnh sau lng chic o di mu xm vy c thu ca nng.

     Trong khi v Hai Php u c th gi sn sc, khuyn nh em du ca mnh? Ch xng ti thng chng dm bn v ng߶i n b l. Hai Php c kinh v ln chic qun sa-teng ca m tnh nhn mc vo ri chy v m lau sy. M tnh nhn bnh tnh hn, vi chic qun tc-gan ca Hai Php mc vo chy theo sau, khng qun m theo m qun o giy dp. H li vo m sy rng minh mng. V Hai Php h ht l bn rt theo, nhng h ch dm xng vo m bp. V tr߾c cnh tng khi hi , h m bng c߶i ln, c߶i trc m bng, chy n߾c mt, khng ngh ti vic truy n Nm Lch v c b nh ca anh ta.

     Vn ch߽ng H Tr߶ng An l vn ch߽ng chuyn k, nhng s d khng khi no c gi cm thy n iu hay pht ngn l ti v nhng phn chuyn k c ni lin vi nhau bng mt cht men ߾t t cnh tnh. Chnh nhng on vn t tnh, t cnh lp lnh lung linh trong sng lm cho vn ch߽ng anh tr nn c hn, c thn, c kh phch. Ri rc khp mi ni mi ch, chng ta lun lun bt gp hng hng lp lp nhng dng ch tiu biu tuy ngn ngi, gn gng nhng nh mnh vo con tim ng߶i c. Nhng dng ch m (ly trong truyn ngn Xun Thi Sng Trong Bin Lng lm th d), theo ti, khng th no khng lm c gi sng s, ngn ng:

     Mt nm qua, th t i bn trao i vi nhau tha tht. Gi y, nhn cy mai m nhng chm n nh nh mi kim an o, c T Tuyt Nga cm thy gic mng la i ca mnh tuy c hng ho nng mi, nhng hy vng ca mnh thn mn tn phai nh nh t d߽ng...

     Ri ca dao, truyn tu, sch t߾ng, tung vng c, tung ht bi, sch nghin cu c, su tm da ht xa, v.v. tt c u nm gn trong tr nh ca anh. Chnh nhng th ny gip cho anh c mt kin thc su rng bao trm ln nhiu lnh vc, a ht m i lc, anh khng ngn ngi a lun vo truyn mnh (trong Tru Xanh, Cau Thm ), cho nhn vt mnh ln ting lm nng vi chng nh vy:

     Ging c T B (trong da ht) nhng nho, d th߽ng chi l. Khi va chy dt mt da th thy y t Cnh v ti. C Hai Phng Kiu tr߾c dnh sn mm ru tht t߽m tt cho chng. Thy Cnh va ci giy, trng i gip vo l c mc thau n߾c mt, cha tm khn thm sch cho chng ra mt. C bt ch߾c ging c T B (trong da ht) hi chng nh xp xm n hay thua:

     - Mun tu b h, va thy b h nhp thnh th lng thip vui mng khng xit k. Chng hay trn tin i chin vi Chu binh, thng bi l no vy a b h?

     Mt on vn c o khc ca H Tr߶ng An nhm din t nhng ging ht "qu khc thn su" ca thi i 20 cu vng c nm xa (ch khng phi 6 cu ngn gn nh by gi), tng vang bng mt thi vi nhng hng da Path, Bka, Asia (truyn Hai Nng Ca S ):

     Ging ht ca Nm Ho Phi l lm, sang sng m nha nha, ht theo dy ln theo ngha tm nguyn l dy chui theo dy n b, tc l dy dnh cho n b ht. H kp no ca vng c chung vi Nm Ho Phi, ti phin ߽ng s ht l nhc cng phi i n bt sang dy dnh cho n ng, phi ln cao cung bc, nu khng, ߽ng s ht nght hi nght hng. Nm Ho Phi vn c cp mt xanh, bit gi ngc. Qua thn hnh kh khan nh ci mo cau ca con Li, y ta bt gp mt nhn dng rt th, rt ngh thut. V ging ht ca con nh l mt cht thp qu bu c th c rn nn thanh g߽m tr danh. Y ch cho con Li nhng ci lt lo ca nhp ni, nhp ngoi, song lan. Y ging cho n bit cch s dng hi, phi bo mng ln hi cch no, lc no trong cu ht, phi ht cch no cho ting thm vang lng v ny bt nhng m hߗng lm t ing ng߶i nghe, v phi ht th no to nn mt cm gic chi vi cho thnh gi vi tng thong ng vng nh t ci xa xm a v.

     V thnh thong c nhiu bc th vit rt hay, ngn t ch l, n on t phn (nht l trong truyn ngn Xun Tt V Chng ). Ti ngh c gi, nht l c gi n b, dm c ng߶i s s dng nhng bc th ny nh mt th kim ch nam, vit th cho bn b, bng hu v nhng ng߶i thn lm!

     B߾c sang lnh vc kch th, nu khng mt n߾c, vi cc mn kch th ca H Tr߶ng An, chc hn s c mt ci cch ln trong lng sn khu trnh din kch th ca min Nam, ni tip theo dng kch th gy ting vang t min Bc, vi nhng ngi sao son kch th sng chi trong thi tin chin nh Trn T Anh ( Na m Truyn Hch ), Thao Thao ( Qun Bin Thy ), Nguyn Bnh ( Bng Giai Nhn ), V Hong Ch߽ng ( Vn Mui ), Khi Hng ( Tc Ly ), Hong Cng Khanh ( Bn N߾c Ng B ), Bnh Nguyn Lc (trong Tm Trng Hng )... Rc tic, sn khu v kch th khng c t dng v hi ngoi, khng th ߽ng u vi nhng show nhc vng, nhc rock-and-roll, nhc new-waves. Tuy nhin, nu truyn ngn khng t trng tm vo ct chuyn, kch th, ct chuyn lm lc gy xc ng bt ng. Nh v Chic Vng Bt Bu chng hn, b m chng dng "chic vng vng chm hnh bt bu" th thch ba nng du, bng cch ra cuc thi thu mt gi v ai thng s c tng lm qu. Nhng kt cuc li nh sau:

     B Ph Th (vui v):
     M mng chng bit ni sao
     Ba du t߽ng i tr߾c sau mt lng

         (m chic hp sn son thp vng ly thm hai chic vng)

     Thit ra m c ba vng
     Thߗng lng hiu tho, n cng s g
     M gi nh bng t huy
     Nay cn, mai mt, m ty sn ch
     Mng nh chia st m no
     Vui cnh ha thun, tr߾c gi bung xui
     Con Hai, con Ba, b by
     Cng con du t xe tay nhn vng

     Nhn chung, kch th ca H Tr߶ng An mang sc thi nhng cu ca dao, cu h min Nam nhng c ng . Ca dao no li khng ng , c phi? Chng ta c th xem y l nhng bi ng ngn vn vn, rn i hay din t nhng tnh cm chn tht hin ha, nhng cch t tnh dung d mc mc ca trai tt gi lnh quanh nm sng min qu sng n߾c ph sa.

     Trong mt bi vit ngn, qu tht, khng cch g ni ln ht c nhng ci hay ci p ca mt quyn sch ba bn trm trang.

     Gi, nu i xa hn mt cht na, nn ni thm v trit l sng trong vn ch߽ng H Tr߶ng An. Vi s hiu bit hn hp ca ti, ti c th nhn ra hai lung t tߗng chnh. Th nht, tc phm H Tr߶ng An a ra ci trit l sng, ci nhn sinh quan ca ng߶i min Nam. Mt cch sng, mt cch nhn rt gn gi, rt ha hp vi thin nhin v t tߗng Lo Trang. Ci tnh xu xa, bc trc, i n kht ung, khng thch ra lm vic phi lm ca ng߶i min Nam, h khng phi l s kt ng ca ngun t tߗng v vi hay sao? V t tߗng , chc ai ai cng cng nhn, n bng bc v tri khp mi tng lp, gc cnh ca ch ngha H Tr߶ng An! K n l tinh thn Bt nh ca nh Pht. C th ni khng mt sng tc no ca H Tr߶ng An m khng v ln i b thin c, tt xu cn k, en trng phn minh. Ь ri ln no cng vy, tc gi lun lun i vo ci kt lun c hu, phng pht "tuy hai m mt" kia! ng l H Tr߶ng An ri sng trit l Pht gio, thuyt php cng ng߶i c m khng h v khng cn v ln hnh ng Pht hay p tng Bt!

     Sau ht, vn ch߽ng ch ngha vit theo li chung chung th߶ng s d b ln ln, m phai ri dn dn ri vo qun lng. Mun c mt ch ng ring cho mnh trn vn n, nh vn phi c mt h߾ng i ring, mt li nhn ring v mt cch vit ring. Vy th kt lun, qua tc phm Chuyn Mit V߶n , nhng g ti trnh by trn y h khng phi l nhng ci ring ca H Tr߶ng An, duy nht cho H Tr߶ng An, cu Ba Thing c (xem truyn Tn, Th, Hn Danh ), m khng ai c th lm hoc thay th c hay sao?

     Winston-Salem, ngy Lao ng Quc t, 1992

   back to top

03. MI КC: CC TP TH CA LUN HON

             NGUYN TN HNG

     Rt l tnh c, ti c nh th gi tng cng mt lc ba tp th: Ng Ngc Ci Ng߶i, a Nhau V Ъn u , v Cm n Фt Tr Th, Lng Ta Ht Bi Vu V Bm Hoi . ng l bn, cho b va xut bn ti hi ngoi nh anh cho bit, nhng v tp th Hi Th Vit Nam bn ht t lu. Km theo th ring cn c mt cu thng, i : "c i v lm ra nhng ci vng v, p thng tay cho mt bi tht rt da, ng v n nh cc bn khc..."

     Thit tnh m ni, ti c hi ngc nhin v mng r. Cho chnh bn thn ti thi. Th ra mnh vit rit cng c ng߶i bit n, tm kim lm quen. Nht l c mt nh th ln nh anh. Khng ln sao c khi anh c n hn m߶i tp th xut bn trong v ngoi n߾c, tr߾c v sau 75! Nhng ng sau ci vui ti cn ng phi ci lo! Ci bn phn phi "p" hay "g" hoc "v" nn vi dng cm tߗng p l. Khng p l sao c khi bn th c tnh ngh n bn vn! C th ni nim au th߽ng ray rt nht ca k cm bt chnh l lc nng niu mang tc phm mnh em tng cho ng߶i, m ng߶i c tng khng thm gh mt c mt ch, thm ch, hng h n khng bun bung mt ting cm n.

     C ng߶i ni: "M߶i ng߶i cm bt, nu c cht cht thc ti v chu kh kin tr c gng, th trong nm by nm sau c th s tr thnh m߶i nh vn." Cu ny hnh nh chng c g sai. Ri: "Trong nm by nm na, m߶i nh vn s tr thnh ba nh ph bnh, nm nh va ph bnh va vit vn, v cn li vn vn ch c hai ng߶i vit vn thun ty thi." Cu ny th cha chc hon ton ng hn. Tuy nhin, mc d khng hon ton ng hn, ti vn mun c lm mt trong hai "ng thn" vit vn thun ty cn li ! Ti khng mun lm... nh ph bnh. Яi vi ti, th ai lm cng hay ht v vn ai vit cng gii ht. Hnh nh cng trnh ra xa ci vng khen ch ln qun th cng phin, ti ngh!

     Nhng mun l mt vic m lm c hay khng l mt vic khc. V nu ti cam tm lm nh vy th ha ra ti l k ng bn l, chng c bng hu tm giao g vi ai ro tri, c phi? Bi th cho nn, c l tr߾c sau g ti cng s ri vo tr߶ng hp ca nm "ng thnh" va vit vn va ph bnh kia. Cn vic vui chi vi ba ng "thi thng lo qun" th chc cn lu, ha hon m߶i lm hai chc nm k tip na, v ch khi no ti ht cn li vit vn th ti mi tnh sang chuyn c... qun, xin li, ring v hon cnh ca cc nh ph bnh chuyn nghip th li khc mt tri mt vc, ti khng dm lm bn y.

     Tnh ti li thch c k d ngng v ba ci giao tnh, k nim vui bun gia bng hu vi nhau. K s vn hc, vit theo kiu Mt Ln Xung Ni cho i thm vui vy thi. Thnh th, vi ti, phn ni v vn th ca bn b ti quen, ch l phn ph thuc. Trt trng chng mng. Lm khi ch l vi li "bc thm" cho bn mnh vui l ri. V li khi ni n th, nh tr߶ng hp ca anh Lun Hon y, coi vy ch m kh. "Bc thm" khng phi ch li cng thm trt ߶ng ry nghen. i, m cng u ai dm bt b g mnh iu g, v vi th, mi ng߶i c quyn thߗng thc mt cch m l.

     Ь coi, Ng Ngc Ci Ng߶i l tp ghi li tm s hi au th߽ng ca mt ng߶i ri b qu h߽ng t n߾c, ra i... bng my bay, v ni nim ng ngc khi lao ao sng gi ni x l qu ng߶i. a Nhau V Ъn u , ng l tp th tnh chnh hiu con nai vng. V Cm n Фt Tr Th, Lng Ta Ht Bi Vu V Bm Hoi l nhng dng hoi h߽ng, ni tip nhau bng nhiu hnh nh, a danh quen thuc. Nhiu nht quanh vng Nng - Qung Nam, d nhin, ni chn nhau ct rn ca nh th. V c mt i ln lang bang ti Si Gn, Bnh D߽ng, Bn Tre...

     Nhn chung, qua ba tp th tiu biu va k trn, theo ti, th Lun Hon c nt "th hc tr" ca Nguyn Sa qua "o nng vng anh v yu hoa cc, o nng xanh anh mn l sn tr߶ng," v "th tin chin" ca Hu Loan trong nim au thi i "nhng khng cht ng߶i trai khi la, m cht ng߶i gi nh hu ph߽ng..." Vi anh, rng th l:

     Em c nh trong sn tr߶ng ba y
     Gi ra chi em phi nng chiu ng

     hoc:

     Thi ng ni ta i y, tm bit
     Nh v cng d nh bun nn
     V kch ln din trong nh ht ln
     Hnh nh cui cng tng k c n

     nh rng, mt "th hc tr" v "th tin chin" ca Lun Hon, cng nh ca Phan Ni Tn, Trn Mng T, Уng th Qu Phng, Cao Bnh Minh..., cha chc lm hi lng nhng ng߶i v ang i tm nhng ߶ng nt mi l - lm khi i n cu k qui n hoc kh hiu - trong th... chng hn t nhng ting th c ch ng ring trn vn n hi ngoi nh Trn Sa, Hn Song T߶ng, Nguyn th Thanh Bnh, Nguyn c Bt Ngn, Th߶ng Qun, в Khim..., nhng vi ring ti, ti vn cn thy thch lm. V nu ti khng thch, khng mn yu ci tui hc tr v ci thi tin chin, th chc ti khng vit ln Mt жi Ь Hc ! Ci khng kh hc tr v tin chin n vn cn nh nhng v gi cm nh do no. Bi vy, c rt nhiu cu th ca Lun Hon h c qua mt ln l ti c nh hoi, t nh:

     Mua trm vui lp mt su
     Ph ru lp mi gc su vn xanh

     i m thi, nu bn k th Lun Hon th chc phi vit thnh sch. V hin nhin ti khng khoi lm vic ny. Ti mun ni chuyn ring t gia Lun Hon v ti thi... Lc ti c sp "p" vi ch cm tߗng cho th anh th ti c in thoi.

     - Hello.

     - Hello, "ng Trm" h?

     Tri t, gi ny th cn ai gi giy ni cho ti vy c! Mt nhm mt m, ti cng ct ct:

     - Hng y, xin li ai u giy vy?

     - Lun Hon! Anh ang lm g ? C nhn c my tp th ti gi tng cha?

     Thi cht ri, nhn hm ry cng hai ba tun, nhng inh ninh l c , chng no lm xong "bn phn cng dn" th s gi qua thng bo lun. Khng ng anh ang bn khon lo lng d. M ni cho ngay, g ch chuyn th t, sch v t bn Gia N i gi qua M b tht lc lin min, hoc trc trc v nhn vin bu in nh cng, vn xy ra di di nn anh gi hi thm cho chc n th cng phi. Ti tr li ngay:

     - D, nhn c ri anh. Sp c xong!

     - Vy cng mng... , bn anh by gi my gi ri?

     Ti lic qua nhng con s trn ng h d quang:

     - D, gn hai gi.

     - Cht cha, b ang ng h? Thi ng li i! Xin li nghen, ti c tߗng bn anh cng gi vi gi Cali...

     Li thm mt m m m mng mng! u lm sao ng li d dng khi m ... na khuya thc gic! M k cng l, tung nh l c hung vy. V do gn y ti c b bng hu, b con bn tri u bun tnh ring dng dy vo lc canh hai, canh ba lia chia. Ь anh khi ng ngng, ti hi li:

     - Anh ang lm g bn ?

     - i chi mi v.

     Chng bit v ngy ng hay v l g khc, ti bng t nhin ni khi khi:

     - Mi i ch v !

     - i chi ch khng phi i ch. Ch ba g gi ny. Thi, ng i. Bye.

     - Bye.

     Уt lng nm xung gi߶ng, ngm ngh hoi, khng hiu v sao m ti nghe ch "chi" ra ch "ch" cho c ch? Chng l mnh b hearing problem ? Mt hi lu, ti nghim ra, c th ti v th ca anh hnh nh phn no n su vo tm tr ca ti. T lc mi ng bo, trong nhiu tr߶ng hp. V vy, mc d cha gp anh ln no nhng trong u ti c l cng v ra mt Lun Hon, mt anh chng ti ngy ch bit lo vic ch ba, cm n߾c, git gi cho v nh. Bi l:

     Trn cht tnh ta vo bt git
     V nh nhng bi lo s em au

     Ri nu c rnh ri th li th hn mnh h߾ng v qu h߽ng lm th th߽ng nh:

     Treo lng ln mi Chn My
     Lim dim nghe ting l cy tr mnh
     . . .
     Treo lng ln nh Hi Vn
     Nghe sa dip thch bn thn th ra ...

     hoc l lm th tnh:

     Mi ln sp sa yu ai
     T nhin mt mi tc tai l lng
     Tߗng nh c triu vi trng
     Ngo ngoe i c nh nhung vi mnh ...

     Vy th th hi lm sao m anh khng qun gi gic cho c? Lm sao m khng lm th thit nhiu v d dng nh th cho c? Thi th, ti phi anh hy tip tc th thn na i, i ch, i chi na i...

   back to top

04. MI КC: TP TRUYN TNH NGHA THY TR CA S LIM

             NGUYN TN HNG

     Vi nhng ai khc th sao ti khng bit, ch ring ti, c c bn tho v vit bt cho mt tc phm, k ra, phi ni l mt hn hnh khng nh cho ng߶i cm bt. Nht l khi vit bt cho tc phm u tay ca mt bn vn m mnh yu mn. l tr߶ng hp gia S Lim v ti.

     S Lim l mt cy bt min Nam, vi vn phong min Nam r rt, cho nn cng cn nhc s qua cc cy bt min Nam t ra thy c v tr ca anh trong bt nhm ny, v sau , trn vn n hi ngoi.

     Nu tnh theo tui tc th nhng ng߶i cho i vo thp nin 21-30 tr v tr߾c cn cm bt sng tc, v i khi sng tc mnh na l khc, th c Phm Thng, Tha Phong, Xun T߾c, Xun V. Lp sinh ra vo khong 31-40 th c Anh Vn, Hi Bng, H Tr߶ng An, Hunh Hu Cu, Ha Honh, Kit Tn, L Bo Trn, Nguyn th Long An, Nguyn vn Sm, S Trung, Thy Khanh. Lp u thai trong thi chinh chin t 41-50 c Ng vn Th, Nguyn Bch Mai, Nguyn c Lp, Nguyn Tn Hng, Nguyn vn Ba, Phng Nhn, Trn th Kim Lan, V K in, Ngn, v mi y cn c... Hng Lan. Lp sanh sau mun hn mt cht, t 51-60, c Cao Bnh Minh, Hong Du Thy, Ng Nguyn Dng, Nguyn L Hng Hng, Nguyn th Ngc Dim, Nguyn th Ngc Nhung, Phan th Trng Tuyn, Trn Kim Vy, Trn Long H, V Nam. V sau cng, lp cho i tr na, t 61 tr i, th duy nht, c l ch c mi mt mnh... S Lim, con ca tiu thuyt gia ni ting S Trung, m thi. аng la, ng thi vi Ngc Khi v Trn V, hai bu bn tm giao cng vi anh trn t Php.

     Vi ti, S Lim t ra rt thn tnh qua nhng ln th t, in thoi xuyn i Ty D߽ng. V c l v vy m anh ginh cho ti ci nhim v bt cho a con tinh thn u i ca anh chng?

     Tc phm Tnh Ngha Thy Tr gm m߶i truyn ngn V Du Tnh Bu Mun Thi, au оn Phn Gi, Trng X n M, Git Gin, Th߽ng Nh Mt T, X L Qu Ng߶i, Tnh Bun Cu Vng C, 425 Quan, Tnh Ngha Thy Tr, v Con Chim Thi Tit . Phn ln cc truyn ngn ny c ng ti trn cc tp ch vn hc ngh thut thun ty, ng n nh Lng Vn, Vn, Vn Hc .

     Nu cho rng "c vn bit ng߶i" th tr߶ng hp S Lim cng khng thot ra khi thng l , m tri li cn hn ln m nt, v hu ht truyn ca anh u c tnh cht sng thc ging nh t truyn. Qua tc phm Tnh Ngha Thy Tr chng ta thy anh l mt con ng߶i chn tht, qu cm, cha lm mt gia ph min Nam (truyn ngn Git Gin ), giu sc chu ng, lun lun chng chi cng nghch cnh vi thi canh cnh bn lng cu: Kin ngha bt vi v dng gi. Lm nguy bt cu mc anh hng . V anh cng tng khng qun li thy dn, dc tm sng theo kiu: Ngho cho sch, rch cho thm. Trng ngha khinh ti. Sau ny c cng thnh danh toi th phi khim nh߶ng vi mi ng߶i chung quanh. Nghe khen ng nn mng vi v ch cng ng ly lm bun. Tin bc, vt cht l ph du o nh. C ri mt . Ch c ci tnh l cn li... (truyn ngn Tnh Ngha Thy Tr ).

     Vi ti, hnh nh nh vn c tm vc khng th hnh thnh trong bng mt, thp ng m ch c th v phi c un c, dy cng ti luyn trong tr߶ng i y sng gi. Trong chiu h߾ng , bng mt vn sng di do ngay t thu nh cng vi mt ging vn trong sng, gy gn, d dm, d c d hiu, cng nh nhng nhn xt t m tinh vi, s thu o tm l nhn vt k tr ng߶i gi, n ng ln n b, v mt bng ca dao bnh d mc mc... S Lim a vo tc phm u tay ca mnh mt dn tri su rng v x hi v bi cnh lch s Vit Nam vo cui th k. Qua m߶i truyn ngn tiu biu ny, c gi s bung mnh vo cnh gii m v tm tnh hin ha ca ng߶i min Nam, d dng nhn ra s bin dng ca th thi nhn tnh, ca tr i bc bo, khi m con ng߶i ta phi sng theo li giam lng trong ngc t x hi ch ngha hoc bt buc phi tri ni theo kip ly h߽ng. Tuy nhin, chnh trong nhng hon cnh au th߽ng , nhng a hoa tm cm ca cuc i, nhng ci "ch c ci tnh l cn li" , mi c dp nghim chng v lng l, m thm, bng bc n ra trong tn cng bng m tm ti.

     Ci "tnh" l g? y, theo ti, c l tc gi mun ni n nhiu th lm!

     Phi chng l tnh ngha v chng ? Vi s hy sinh v b bn v lng thy chung gn b i vi chng con ca ng߶i ph n Vit Nam, cho d ng߶i chng c phn bi mnh n th no i na, rng: Nhng tnh c hin lnh khng mun c chuyn rm beng e thin h ch c߶i. C rng cn rng chu ng khng than phin, nh ghen tm lum t la, xu h cho chng con. C ch cn bit cu tri khn Pht cho cu Ba c tr v vi gia nh... (trong V Du Tnh Bu Mun Thi ). Hoc qua s th߽ng yu, m bc, h h c nhau ci tui tc bc da mi, c n t lnh ni x tm dung, v: T ngy di tn sang Ty, x ng߶i u cn nh bn nh, tnh li xm lng ging mt hn. Ai nh ny. L gp th gt u cho cho c l ch thn thit g. Sng bnh mt ra th mi ng߶i i lm, chng ai c th gi n ai. Thm ch c nhng ng߶i cng mt chung c m khng bao gi thy mt nhau. ng b Tm sang y thy cnh tnh nh vy m pht n... (trong X L Qu Ng߶i ).

     Phi chng l tnh cha m con ci ? khng cn nguyn vn trong vng l gio, knh cha hiu m nh qu nh, m l phi thay i, hi nhp, v lm khi phi chu ng na tr߾c s ng ha mnh lit ca np sng v vn ha mi trn qu h߽ng th hai, bi v: B Nm The sng m tm hn nh ng߶i cht. B li i ra, i vo than vn, than di. C ci ti-vi m b u c bao gi r ti. B c hiu ti n ni ci g trng u n. Ti ngy b c m ci my cassette nghe ton l ci l߽ng, h qung. Nghe ri b khc, khc ri b nghe. Nhiu lc b thy b ging nh mt con ca c Hai Lt. B nu cm cho n n, n cn ch mn, ch lt. n xong n khng thm dn xung ph, n xch mng i li gh sa lng nm di, nm nga coi ti-vi, mc cho B Nm dn dp, ra chn. B Nm The cng u c thm phn nn. B th߽ng con, thy con lm cc kh, b sn sng phng s "m chng" ca b. C Hai Lt thit l t lu ht sc. Thy m mnh gi c nh vy, ng l phi chnh tay c lm mi ng. Ch u ... Thit l ht ch ni! (trong au оn Phn Gi ).

     Phi chng l tnh bng hu ? Trong tui tr vui a, thm lm chuyn "anh hng t ch ch hng no t," lm lc khng ngn ngi hy sinh tm thn m yu ca mnh cho nhng bm dp roi n, ti v: Trong lng a no cng dy cao ngn sng tham lam: phi git cho bng c my c s ln nht. l ca tao, ca ring tao. D b p cht gia cuc git gin tao cng chu! Chin thng v tr thnh "anh hng" hay chin bi, ha ra v dng, g cht u do ni kt qu ca trn chin git gin sp n ra trong chc lt na y. Khe mnh, to con nh tru cui, nh b mng cha . Gy yu m gan l, gii chu ng s au n d߾i hng tn tht ng߶i v dm nh nhau vi cc tay du ng, nhng c tnh mi tr thnh anh hng. (trong Git Gin ). Hoc mt mnh c n ni gc tr trn x l qu xa, gp lc kt tin ng tin nh m khng tm u ra b bn, phi lao ao ln n: Tnh ti, tnh lui, tnh hoi, tnh mi cng cha tm ra bin php no hu hiu, an ton hn l i mn. Ni thit i mn l mt iu au kh cho ti v cng. C th ni l mt iu nhc nh cho ti th ng hn. Nhng gi pht ny, mt ty ri, ngy mai l b ch nh s g ca phng ti cp cp. Nu ti khng thanh ton ng k hn, b s khng ngn ngi g m mi ti i. Khng v khng, ti khng cho ng߶i Ty h khi d ng߶i Vit Nam m߾n phng m khng c tin tr. Trong hai ci nhc, ti phi chn mt ci nhc l i mn. M mn ai? (trong 425 Quan ).

     Phi chng l tnh thy tr ? Ь cho thy mt gn gi, th߽ng mn, thng cm ln nhau gia thy v tr nh hai ng߶i bn ng hnh tay trong tay trn mt on ߶ng kh khn, kh i ci i ny (phng pht ci hi h߾m bun bun k nim ca hai bn ng mn trong Tnh Ngha Gio Khoa Th ca Sn Nam), bng ci nhp bung khung du vi:

     My nm qua, c mi ln Tt sp n, ti nhn c tm thip Xun ca thy Nm t bn Texas gi qua Php cho ti. Tm thip c bit, do chnh tay thy v. Nm u, thy v mt cu trai mi ln, khun mt ging nh khun mt ti ang vn cnh mn hng o sai tri. Nm th hai, thy v cu trai ngi v v xe p d߾i gc mn hng o. Nm th ba, thy v cu trai xch gi mn i bn. Km cc hnh v lun lun l ch Cung Chc Tn Xun t kim nh lng lnh.

     Nm th t, thy v ci da ng bn tri mn, v thy ghi trong tm thip: "C em v hai em ca em vt bin n tri Songkla, thy bo lnh c em n Texas ri."

     Nm nay thy v ci da ng ti nm tri mn. Ti on l c ti sp c thm t nhau na. Qu vy, thy cho bit c ang mang bu.

     Thy tr ti gi th cho nhau rt t, nhng th no cng di nh mt truyn ngn... (trong Tnh Ngha Thy Tr ).

     Phi chng l tnh gia nh thn tc ? Gia cu chu, b con xa vi nhau, cho d c xu xa gh l i na, ch v mt s thch chung khng th thiu c: Xuyn qua nh trng m nht, ti thy cu T ct tng ming xoi xp hng ln da bn. Cu mt ming, ti mt ming. Ting xoi tng v gia hai hm rng nghe tht dn. V chua chua cng vi v mn mn, ngt ngt, cay cay lm ti ngy ngt. Va nhai va ht h, ti nghe khu v mnh tro dng mt cm gic m l lng. Thong mt ci hai cu chu nut gn ht tri xoi tng ln bng c chn. Cu T nh߶ng ci ht cho ti. Chm ht xoi vo n߾c mm ߶ng c ko, ti cp sch n tn v cng ca n. Cu T bo ti a ht xoi cho cu ri cu tm ht v xoi i thng ra ngoi v߶n. (trong Th߽ng Nh Mt T ).

     Phi chng l tnh ng nghip ? Ch c trong cnh bun bn ch tri ca x hi ch ngha? Tuy nhin, cho d kh cc, gian trun th no i na h vn lun tm cch m bc, gip ln nhau, nh vo mn hng c bit: T ngy mua c con chim thi tit, dn bn ch tri thot c ci cnh tri ma bt th߶ng. Ti th߶ng ly bi "T߽ng T" ca Nguyn Bnh m cm nh th ny:

     Ch tri bun bc, bn ng
     Mt ng߶i ngi bn ngi trng mi ng߶i
     Nng ma l bnh ca tri
     Con chim thi tit bit tri nng ma.

     C h con chim i mu h߶ng, ti tc tc chy ra khi gian hng la ln:

     - Tri sp ma b con i! Con chim i mu h߶ng ri! (trong Con Chim Thi Tit ).

     V sau na, phi chng l tnh yu trai gi ? Nht l mi tnh u tin ca mt ng߶i con gi ngy th, chng bit ua i, sng n gin trong con ph nh, bng dng mt hm n b ting st i tnh v gi con tim cho ng߶i trai cng xm, v: Ni xong cu Ba chy l v nh. C Hai Kim Hoa ng nhn theo c߶i sung s߾ng. T nh ti ln y l ln u tin c b con trai "d" nn vui qu chng, qu i. жn b con gi cng k cc lm! Khng ai "d" th bun, m "d" th chi, chi ri tic hi hi. C Hai gi qun o va phi, va mong cho thi gian qua l ngy mai xem cu Ba ng phim. (trong V Du Tnh Bu Mun Thi ). Hoc l mi tnh tr th trong ni c n mang thn i v trong hon cnh xem nh ci ct c m ln cha, : Ti lin k cho con T (tn con b ranh mnh) nghe t s, khng du mt iu g. C hai nh quen nhau t lu lm ri vy. Con T nghe ti k, n߾c mt n cng rng rng. T ngy b ti cht chy cho n by gi, ch c con T l ng߶i u tin nh cho ti nhng git n߾c mt thnh tht. T ti c mt ng߶i bn tm u. Hai a kt thn vi nhau. Con T l ngun an i ca ti sau nhng ngy thng c cc ... Vy m ri sau , ng߶i bn tr v ph߾c kia li chng i n mt quyt nh chn ci au kh cho ring mnh, l nh phi xa nhau, ch v khng mun mt nghch cnh ca cuc i li phi ti din ln th hai, th ba nh s kip vay tr tr vay, nh lun hi mi mi (trong Trng X n M ). V thm mt mi tnh ngang tri khc, mc du c ci kt cuc tht l tang th߽ng v c hai cng cht, nhng li thp thong ci hi h߾m bun bun k nim ca Sn Nam trong tuyt tc giai nhn sao n mc bnh nan y H߽ng Rng C Mau , nh on d߾i y:

     Anh T Du lc u, mt bun hiu:

     - Em cn nh em hng hiu u!

     Thy anh khng mun ni, ti cng khng gng hi na. Nhng t khi chuyn v y, lc no anh cng trm ngm. Anh khng r ti hi bn n vi mm sng, t xanh, cm ngui na. Ti ngy anh c ngm nga ca vng c, ton l nhng cu bun su ai on, nghe mun t rut, nt gan. Ti ch c n߾c nhn anh ri th di th߶n tht.

     Cn ch Hai Bp v cha m p ung, phi ly ng ch o, ln hn ch m߶i su tui, xu khng ra xu, p khng ra p, nhng khun mt lm l, cch n ni phch li nn xm ging u ght. Ch o giu c nh bit lm p phe vi M. ng ta b tin ra m ch Hai Bp mua my xay tri cy v m qun bn n߾c sinh t, v cc th gii kht khc... (trong Tnh Bun Cu Vng C ).

     Xuyn qua nhng th "tnh" h, cn st li , chng ta cn thy cng ng thi vi mt vn phong min Nam, nhng lp lnh trn ton b tp truyn, S Lim s dng nhiu ngn t v mt li din t mi l, d i su vo cm xc, tr nh ca c gi. Chng hn nh: B Nm The gi c th xc ln tm hn. N߾c mt b tun chy thnh ging nhng khng sc lm m li ci lnh t but gi ca x ng߶i (truyn ngn au оn Phn Gi ). Chng hn nh: Thm h tin ngay vi bn thn mnh. Nh ch thm m c ta cao lm ln l do ti bn tro i tru, vt chy ra n߾c ca thm Nm (truyn ngn Trng X n M ). Chng hn nh: Ti cm cun sch nht v lng qun x ln, nm tay con T ko ngi xung b ao. Chic lc bnh ng li ngm hai tm hn tr th nh mun ni mt iu g, nhng khng ni, ri lng l tri i (truyn ngn Trng X n M ). Chng hn nh: vn vn v vn vn.

     Xen k trong , c nhng on t mn n phi ni cng hp dn nh V Bng, H Tr߶ng An! Ch cn c qua ba on t n xoi sng n߾c mm ߶ng (tuyn ngn Th߽ng Nh Mt T ), n bn chua, mm sng, t xanh, cm ngui (truyn ngn Tnh Bun Cu Vng C ) v n xi trt u xanh tn nhuyn, rc da no, u phng gi nh, mui m v ߶ng ct m g (truyn ngn Con Chim Thi Tit ) l chng ta thy ci h߽ng v, ci thm thung lm n߾c ming chy ra y ming.

     V cn nhiu iu ng ni na trong tp truyn a dng ny, nhng xin nh߶ng li cho c gi t khm ph, thߗng thc ly! Lun c nhng ch i lc hi v tnh lp , hay c߶ng iu, ni qu, lm khi khng cn thit!

     Tm li, S Lim, chng ta bt gp mt vn sng ring, mt li dng truyn ring, mt cch din t ring, v mt nim tin ring nhm vo nhng gi tr ca cuc i phin toi ny, v chnh nhng th gip anh c mt ch ng ring trn vn n.

     Mt li cui cho S Lim, ging nh hi no ti nhn nh vi Hong Du Thy, rng, tuy y l tc phm u tay nhng s l tc phm i ca mt nh vn tr, v tc gi ca n sng tc bng tt c con tim, bng vi tt c nhit tnh ca thu ban u thnh cng rc r khi va mi b߾c chn vo v߶n vn mun mu nghn sc.

     Winston-Salem, H 1992

   back to top

05. MI КC: TP TRUYN BN NY BC TNG B LINH CA V NAM

             NGUYN TN HNG

     Sau hai tc phm c trnh lng l Sau Ngy Tang v Bn Dng Sng Donau do Vin Gic, trung tm vn ha x hi Pht gio Vit Nam ti c, xut bn v pht hnh, tn tui ca V Nam khng cn xa l g vi c gi bn ph߽ng. Trong vn gii cng vy, qua cc truyn ngn m p tnh ng߶i, tnh qu h߽ng, tnh yu trai gi ng ri rc nhng m߶i nm qua trn cc tp ch vn hc ngh thut thun ty, ng n nh Vn, Lng Vn, Vn Hc, Sng, Nng Mi, еc Lp, Vin Gic ... bt hiu V Nam cng dn dn tr nn quen thuc vi mi ng߶i.

     Tuy nhin, mt iu ng nu ln l khng phi Ng Nguyn Dng, khng phi Th Giang, cng khng phi bt c mt ng߶i cm bt no c..., m tht ra chng ta c th ni, chnh V Nam mi l ng߶i ghi li c nhiu hnh nh v chi tit nht v ci hot cnh x hi ca cng ng ng߶i Vit t nn ti c. ng k hn na l trong nhng nm gn y, vi s sp ca bc t߶ng B Linh, biu tng mt thi ca ngn chia gia T Do v Cng Sn, gy chn ng khng ring g vng ng u m l khp th gii nm chu, th s ra i ca tc phm Bn Ny Bc T߶ng B Linh ca V Nam khng nhng p ng c i hi v pha ng߶i Vit m cn l mt nh du kh r nt v bn cht u m, l, gian xo ca ci tp on ht thi Cng Sn Vit Nam, u dy mi nh cho nhng lm than, kh au, ngho i ca c dn tc trong gn sut hai thp nin qua.

     Bn Ny Bc T߶ng B Linh l tp truyn gm m߶i truyn ngn vi truyn u tin cng tn ly lm ta sch v cc truyn Bc Th Nh Nh Bo Chuyn, B߾c Trn Thm C, Nhng Dng Sng Chy Ngc, m Ri Cng Qua, m B Linh, Ma Xun Ъn Mun, Hai Mnh жi Bn y Cnh Rng, D߾i Rng Albe , v Ng߶i K S Tm Hn . M߶i truyn ngn tnh cm, cht cha th߽ng yu, c vc dng ca nhng a hoa hng v߽n ln t kh cn si , nhng bt hnh ca cuc i.

     Mt trong nhng bt hnh l cuc sng th l߽ng, v v trong cnh "gi thiu trai tha" ca nhng a con trai t nn c thn. Th l߽ng v v v n ch khi no bc t߶ng B Linh sp mi mong c c hi c lp gia nh. V cc c em i "lao ng x ng߶i" khng ngn ngi lnh xa Bc ng v ch thuyt bn cng ha nhn dn, vt qua nhng hng ro ngn cch x tm m trai tr, n ng ly lm chng hu c li vi T Do. Vy m trong th "l tay cn chm tay mt" bn vn cn tic th߽ng cho hon cnh hm hiu ca bn:

     T lu, C߽ng vn ngh, d khng ni ra, bn mnh vn lun lun b ci th߽ng tt y n dy v, d anh c to cho mnh mt i sng lc quan, khng phin mun. Nhng lm sao bn c th che y, dng dng, vi ci th߽ng tt y trong mi gi khc i qua. Bn nh mt thn cy h ng chen trong m rng y cy c quanh nm t߽i tt, v th bn phi c n nhn, chu ng s thua thit ca mnh trong yn lng. Th nn khi va nghe chnh t ming bn mnh tha thit ni n chuyn th߽ng yu, chng hi ng ngng. (truyn ngn Bn Ny Bc T߶ng B Linh , trang 32)

     R rng, c sng trong cnh c n mi thy chuyn la i l hnh phc, vng ngc. C sng trong thiu thn tn cng mi thy nhng cn thit vn vt l qu gi, trn chu. Th hi, c my ai nghim c ci ngho kh trong cnh giu sang bao gi? n b, cho d l im i na, vn lun lun l nhng ho quang chi li trong th gii con trai c thn:

     Nng nh hn ti nm by tui. Ti quen nng giy pht tht k l trong mt ci bar. жi sng ti l nh vy ! Nhng bui chiu cui tun bun b, ti th߶ng mua vui nhng ni ny! Ngi xem trn mn nh nh nhng phim "con heo" r tin, lu cm, c mm, n mun m mt. Nhng nhng khi y, chuyn phim khng cn l chuyn quan trng, m ci quan trng chnh l c mt vi ting ng߶i, hi ng߶i l nhng ng߶i con gi, d mnh xc y n߾c hoa nng nc vn cho ti ci hi h߾ng xc tht n b, cn hn l ci mi my mc c tun trong hng, hoc mi t߶ng vch trong cn phng ti c ng. (trch trong Ma Xun Ъn Mun , trang 127)

     Mt trong nhng bt hnh l cnh ngang tri ca tnh yu, em ni ny anh ni kia. Rt l th߶ng tnh, ci g vut khi tm tay th mi gy cho mnh nim nui tic. C sng trong cnh xa nhau mi thy nhng nh nhung, ray rt, bc ph ca tm hn. Nhng, nhng dng ch sau y khng khi lm ng߶i c xc ng, ngm ngi:

     Em s st i din mi ng߶i, ngay c vi ng߶i thn trong gia nh. Em khp i mnh trong cn phng c thn do tri pht. Em ch ra ngoi khi cn i mua sm, i bc s hoc i vng vng quanh tri nhng tra h nng nc hoc khi chiu xung. Nhng bui nh th, b con trong tri th߶ng a ra ngi trn c, d߾i bng mt ca nhng tn cy ln, n߾ng tht, chuyn tr, n ung... Ring em mt mnh li thi gn hng ro. em s nhn ngm ci khung cnh bao la vng v ca ng rung, nh nng ri trn nhng m bp, trn nhng a hoa mt tri vng rc. Tri cao, xanh thm thm, vi m my trng mng tri lng l... Cnh vt ni y vn vy, ht ng sang h, ch c lng em thay i vi kh no mun trng. (truyn Bc Th Nh Nh Bo Chuyn , trang 48)

     Hoc ngc dng thi gian, tr v mt ni chn xa xa, khi ng߶i yu ca mnh l lnh trn tin n, thy lng ng߶i ang yu lun mi mn bng khung bn hnh bng c:

     Qua nhng li th ca anh ti cng thm tha cho cuc i ca nhng ng߶i lnh, v th lng ti cng dng ln nim th߽ng mn anh m . Ti yu anh, ti ngh rng c i ti khng th ri g߽ng mt anh ang chp chn trong tr no. Tnh anh i vi ti nh n su vo k c, nh nhng vin ko ngt ngo trong tm giy thi gian, ch cn bc gi tm giy thi gian y ra, ti s tm thy ngay ci ngt ngo ca vin ko k nim tui th ngy tr߾c. (trong Nhng Dng Sng Chy Ngc , trang 84)

     Hoc hi tߗng li trong cnh tin a, k ng߶i i:

     Gn mt thng sau, k t ngy tin Trang ln phi c v Vit Nam, y l ln u tin Thit nhn c th ny. Nt ch rt p vit trn kh giy hc tr mu ng. Chng c ng l s khng bao gi nhn c th Trang, v thi gian qua lu, bng u li nhn c. Tm thn chng li thy sng khoi, nh mt t kh cn nt n trong h, gi lin lc li sau nhng cn ma. (truyn ngn m B Linh , trang 115)

     Mt trong nhng cnh bt hnh l s l lng duyn phn. Ca bit bao nhiu ng߶i v hin, trn ߶ng vt bin, khng cn thy mt chng khi n bn. Bng dng tr thnh son gi, ga ba mt i v bn hi tc Thi Lan d th hnh ng߶i. Ci gi phi tr cho T Do i khi qu c, vy m cng khng ngn cn c hng trm ngn, hng triu ng߶i b x ra i ch v khng ngi ni mi thin ߶ng Cng Sn... Ri vi liu thuc thi gian nhim mu, lng ng߶i lm lc cng lng ng, ngui ngoai:

     Nhng dn d, c lu lu gp g, c bn b li ni ra ni vo, c gp nhng c ch n cn v nhng li thm hi chn tnh ca Ho, ri nng cng thy lng xao xuyn tht. Ni xao xuyn nh cnh hoa cng n tr߾c cnh b߾m p. S tht, khi nng cn sng bng nhp th, bng con tim; khi mu vn cn lu thng trong c th th nng vn cn cm nhn c nhng cay ng, ngt bi trong cuc i. Ь ri t t, mi ngy, ci xc ng cng tng tin mi khi gp Ho; ri dn dn cng thm mun mt vng tay n ng m p, ch che, nht l nhng ngy cui tun yn vng, nhng chiu hm khi tri tuyt bn ngoi. Thi gian c qua, hnh bng chng cng ngy cng m phai, th hnh bng Ho ngc li cng ngy cng hin r, r n ni nh Ho ha nhp vo hnh bng chng nng, v che n m khut. (trch trong m Ri Cng Qua , trang 94)

     Cng khng thiu hnh nh cc c gio lng m thm sng trong cnh "ta bng trng chng" ng ng bao nm, ri ln hi dng i lng l tri qua, thm mt ln na chuyn mnh trong ngang tri, tr tru:

     Ri chng li s cha m chng s bun, khi hay tin chng ang theo ui mt c gi c chng l lnh cht trn. Nn ci yu th߽ng Liu ch m trong lng chng, ch chng cha dm tit l vi ai. Nhng ngy sau khi i dy, nhng lc phi gp Liu, Tng hay gi lm nhng ng tc v ni nhng cu ni tha thi, kha lp ci ting lng chng thc gic bn trong, khi i din vi nng. Chng vn phi c tip tc ng kch l mt ng߶i ng nghip g߽ng mu tr߾c ng߶i bn gi ga chng. Nhng thc ra th Liu bit v n vic ri. Nng cng thy lng lng lng, ci xc ng tht nh nhng. Mi khi gp Tng, lng nng rung ng nh git s߽ng lung linh trong nh nng. (truyn Ng߶i K S Tm Hn , trang 181-182)

     V nhng bt hnh y cn nhiu, bng bc trong ton b tc phm. Nh cnh mang bu ri ph thai v s cn b gi tr v Vit Nam ca nhng thiu n bt buc phi i truyn b khu hiu "lao ng l vinh quang" ni x l qu ng߶i. Nh cnh chui rc trong nhng cn nh t nn xp x, c mc, khng m d߾i bng gi ma ng m cc c quan thin nguyn cp cho. Nh vn vn v vn vn...

     Tm li khng cn phi ni nhiu, qua nhng dng ch nn th m m, tuy i lc c hi u bun ri r, va trch dn nh trn, mt ln na chng ta c th xc nhn rng, th gii vn ch߽ng ca V Nam l th gii ca tnh yu trong nghch cnh. Nhng nghch cnh xem ra vi vi, lung linh nh nhng cnh hoa ti t trong ma tuyt ri. Nhng nt chm ph p ca cuc i c pha trn t nhiu tnh cht th߽ng au cho thn phn con ng߶i.

     Trong thn phn y, qua V Nam, chng ta cn bit thm rng nhng ng߶i i lm lao cng x ngoi khng phi l nhng ng߶i ngho kh, m phn ln chnh ra l con chu ca nhng k c "hng hn chuyn" trong qu kh:

     Du n Tip Khc lm vic khng phi v nng l mt cng nhn vin hay cn b nh n߾c xut sc; khng phi con ca "anh hng lit s"; cng khng phi l ng߶i tng tham gia cch mng. Nng c i n Tip Khc lm vic ch v tr߾c nm 75 cha nng l mt ng߶i nm vng cho Vit cng. Ci tinh thn cch mng t tr߾c y c dy m r m ko di mi cho n sau ny. V ba nng cng v c ci l lch cch mng y m "m nheo" y Ban Nhn Dn huyn cho nng i Tip lao ng. (trong D߾i Rng Albe , trang 165)

     Ь ri, tip theo , mi c nhng cnh vt bin ߶ng b trn x ng߶i gia bin gii Tip Khc v ng c vi Ty c:

     Nhng con ߶ng mn hin trn bn gia m rng, l nhng ߶ng di mu trng an cho nhau. Nhng v Quang mt phn tr߾c khi i, mt phn v nhn theo nh mt tri, nn cuc vt bin bng ߶ng rng cng khng vt v lm. T Tip qua Ty c, th rng tht vng v lnh n rn ng߶i. Nh ma h, mt tri ln sm, nn cnh rng sm trn tr sinh kh, nh mt tri len qua nhng ngn cy nh nhng ha chu m chiu sng, to thm ci vui cho hai ng߶i. i n u mt th ngi ngh, ung n߾c, ri tip tc i. Khi qua m߶i hai gi tra th trong ߶ng rng ang i bng u nghe ting xe hi t xa chy li. L lng, Quang nm tay S߽ng ko vi vng np vo bn l ߶ng. Xe chy qua, hai ng߶i nhn theo th i, cn g vui mng bng! Chic xe mi toanh mang bng hiu Ty c. (truyn Hai Mnh жi Bn y Cnh Rng , trang 153)

     V V Nam, cng khng thiu mt tm t tm. Hy nghe anh gi trn tm tnh mnh v mt cnh cha qu h߽ng khut lp:

     Hnh nh cc bc thang t d߾i chn ni i ln cc ngi cha mu xm bng, b mi nhn d߾i b߾c chn pht t, khch thp ph߽ng, vn cn lng y trong u chng. Nhng cng c xanh non xen trong nhng k , i trn u long lanh nhng git s߽ng m, ch cn mt s ng chm nh bi cc b߾c chn cng c th ri xung thm l t trn cc phin . Nhng con cun chiu mu nu bng b ngang qua cc bc tam cp i, khi ng chm vi cun vo y ht nh mt tm thm trn mu nu nho nh, c dt vi nhng ߶ng nt mu trng ng. Th߶ng th hai bn li i nhng loi hoa rng v߽n ln trn nhng cnh l, cho mt t h߽ng thm. Thnh thong mt vi cy mai n mun vi cnh nhnh tht thanh tht du... (truyn ngn B߾c Trn Thm C , trang 60-61)

     Sau cng, kt lun, li thm mt nhn xt c phn ch quan, l mc d thnh thong c vi ch hi ri rm, lum thum tung nh tc gi vit vi vng v khng c th gi kp sa cha, nhng Bn Ny Bc T߶ng B Linh , vi gi tr lch s ca n, ri s l mt trong nhng tc phm i ca V Nam. Winston-Salem, H 1993

   back to top

06. MI КC: TP TRUYN SAU CUC БI ЖI CA DNG TIN NH

             NGUYN TN HNG

     Sau nhng ln bt cho Hong Du Thy, H Tr߶ng An, Lun Hon, S Lim, V Nam..., lu lm ri ti khng c c hi c bn tho v vit li gii thiu cho mt tc phm u tay no. Mt du hiu cho thy s mt mi ca th h tr ang cm bt hi ngoi? Rt c th, vi sng tc tut dc v mc in n chm lm nh hin nay!

     Tuy nhin, bn cnh nhng ngi sao ang t t lu m th cng c nhng ngi sao ang le ln bng sc. V y l tr߶ng hp ca anh bn ti, nh vn D߽ng Tin nh. Anh xut hin trn vn n k ra cng lu, t nm 1985, nhng v khng c cng tc vi cc tp ch tm gi l vn hc ngh thut thun ty nh Vn ca Mai Tho, Vn Hc ca Nguyn Mng Gic, Lng Vn ca Nguyn H߽ng & Nguyn Hu Ngha, Th K 21 ca в Ngc Yn..., nn t ng߶i , bit ti.

     Lc anh c nh nh ti ta cho tp truyn u tay, ti c hi ngc nhin. V anh l dn Hu, chng l khng quen bit g vi nhng V nh, Ty Hng, ip M Linh, Nguyn th Hong Bc, Hong Xun Sn, H nh Nghim... Well, c l b con xa khng bng lng ging gn! V cng may l trong thi gian qun ng, ti li c i v sng nhiu min Trung nn ti mi dm nhn! Trong th ngy 9 thng 10, 1996 anh c vi dng vn tt vi ti... "nh trnh by vi anh trn in thoi, hm nay ti xin gi n anh tp bn tho Sau Cuc бi жi , mong anh vit cho ti ci ta cng sm cng tt in cho kp trong nm nay..." Th l ti, mc d rt bn bu vi th vn th nhc ha, cng phi bt tay vo vic c v vit cho bn b!

     Tp truyn Sau Cuc бi жi gm 12 truyn ngn mang ta Anh Su H Hi, B Ci To, Ngy Th, Miu Linh ng, Vt Bin, Gi No L Gi Chng Ghen, im Chy, Ting Chung Ngn m Thnh V Cng, Ghp "Form", бi жi, Tnh Mng v B Ch Tch Mt Tch m Ging Sinh , hu ht u vit v ti... chuyn di x hi ch ngha sau 75. i c߽ng, cng ging ging nh nhng mu truyn ngn chng Cng ca ng in, V K in, ty Ngn, Nguyn Ngc Ngn, mt thi no trn bo Lng Vn .

     Ti c tp truyn sut mt lo khng phi v chu kh hay n bn m l v s hp dn, li cun ca tc phm. Rt c th y ch l tr߶ng hp ca ring ti v ti khng li sau 75, khng i t ci to nn c nhu cu tm hiu, hc hi! Nhng vi ging vn gy gn trong sng, khng cu k rc ri, d c d hiu, cng thm phn d dm..., bo m, ng߶i c khng b nhm chn.

     Nhn chung, ging vn ca anh c m hߗng ca ging vn min Nam. C l v anh sng nhiu Si Gn, trong tui trߗng thnh, hn l thnh ph Hu, vi tui hc tr ni tr, b cm cung. Ngoi nhng i thoi c tnh cch a ph߽ng "m t rng ra," m nt trong truyn Miu Linh ng , ri rc khp tp truyn anh s dng nhng t ng bnh dn ca min Nam, nh "biu ", "ln cn," "c߶i gi l," "cc ca cc cm," "bun r߶i ri,"... xem ra rt nhun nhuyn.

     Th n, cng l mt im nh hߗng bi vn ch߽ng min Nam, l truyn ca anh vit u... c hu. n n on tr, tri cao c mt. Con ng߶i cng iu ngoa, gian c bao nhiu th s nhn lnh nhng nghip qu cng ch, au n, d khc d c߶i... do chnh h to ra by nhiu. c nhng truyn c hu, mc du truyn ca D߽ng Tin nh i khi c nhiu ch qu ... "cay ng mi i," xin li nh vn H Biu Chnh, nhng cui cng ri ng߶i c s cm thy tm hn mnh thoi mi, d chu hn.

     Tip theo, truyn ca anh vit l... truyn c ct chuyn ng hong. Rt sng tht, rt gn gi. Khng my ba t, thm bt. iu ny chng t D߽ng Tin nh c nhiu vn sng v, nh vy, dn tri tm tnh mnh trn trang giy mt cch d dng, linh ng hn. Gn nh mi truyn l mt ng ngn cho cc "nh cao tr tu loi ng߶i," mt thin bi k s ca ci "x hi t ng߶i xung vn," xin li nh th Nguyn Ch Thin, cha tng thy trong lch s Vit Nam.

     Ngoi ra, i su vo chi tit, anh cn c bit ti t nhn vt v tm l nhn vt. Rt c hn, chng hn nh on sau y:

     Anh Su c ci bit danh l "Su H Hi." Trong tri ny ting tm anh ni nh cn. Anh l ng߶i chng chc, thng thn, ci m v lun lun lc quan. Cha bao gi thy anh Su bun ru lo lng. Anh quan nim chnh ngha l l tt thng. Anh th߶ng mang nim tin v hy vng n cho ng߶i chung quanh, cho nn khi thy ai au kh, anh lin tm cch an i v v. Trong khi mi ng߶i tuyt vng, chn nn th anh vn tin tߗng vo ngy mai t߽i sng. Anh tng hp, phn tch mt cch sc bn tnh hnh quc t, quc ni vi lp tr߶ng vng chc. Anh khng bao gi buc ti M b ri chng ta. Anh ni y ch l mt chin lc giai on, "bt chin t nhin thnh" bng cch dng "ming tht b tm thuc c tiu dit con cp hung tn." Anh Su v min Nam nh ming tht b, min Bc ni ring v Cng Sn ni chung l con cp... (trong truyn Anh Su H Hi ).

     Anh cn c kh nng, khng phi "nhn" m l "vt cch ha," bin m t ci to thnh... by b, ng thi to nn nhng ci v l, bt ng rt l th. Nh on ny ca... b Y-Bun:

     "Tui u phi l Fulro. Ri h nh au qu, tui phi nhn l lnh Fulro. Ri h cng chng chu, nh thm, tui phi nhn l Trung s Fulro. H cng chng chu, nh na, tui phi nhn l Thiu y Fulro. H cng cha chu, nh mi, tui phi nhn l Thiu t Fulro. Lc h mi thi nh. M thit tnh tui c bit Fulro l ci g u? H nh cng au th tui cng nhn thm cho h ng nh na." (trong truyn B Ci To ).

     V, thm vo , anh din t tm tnh ca mt k i xa va tr li qu nh cng rt l thm thit tnh ng߶i. Khng km phn ngm ngi, man mc nh sau:

     My va n, c y lui ri t t ri bn. Ti nhn li tng hn , t, tng lm cy, mi nh v tng cnh ng la ng chy dc theo ging sng m ra bin. Ti c quay v vi k nim. y l bn nh, ni h hn u tin vi ng߶i tnh b bng lc cn cp sch n lp, kia l nc gio ߶ng c knh, m ti th߶ng ng nhn ti rm rm n߾c mt i qua chuyn Snh n tr߶ng ni tr Tiu hc theo nin hc mi. Chng c g thay i c. My ngn nm cnh vt vn nh vy, nhng sao con ng߶i chng i thay, n ni nhng ng h߽ng ngi trn chng nhn c ra ti, v chnh ti cng chng cn nhn ra ti na l!" (trong truyn Miu Linh ng ).

     V khng mun lm chuyn tm lt ct chuyn tng truyn mt gip c gi, nn ti ch nu ln nhng im son chung, thp thong trong ton tp, v trch ra mt vi on tiu biu nh trn, mi bn c thm nh, thߗng thc s qua. Phn cn li, ln lao v y hn, xin dnh cho nhng khm ph ring t ca tng ng߶i.

     Thm mt iu na ti mun nu ra l, mc d y l tc phm u tay, nhng rt trn y, khng c nhiu khuyt im v iu ny chng t tc gi nm vng phn k thut.

     Sau ht, ti c li cm n anh v ln, cho ti thy r hn... ci x hi ch ngha qu l ti t, bi t, thng kh vi nhng nghch l lm khi khng th tߗng tng c ca n. Rt mong ch ngha v ch ngoi lai ny s sp trong mt sm mt chiu mi ng߶i cn tm li nhng gi tr nhn bn m t mnh bt buc phi nh mt sng cn trong thi gian qua.

     Vi ring nh vn D߽ng Tin nh, ti c li chc anh bn lng vi ch ngha vn ch߽ng tin trin v thnh cng hn na trong nhng tc phm sp ti.

     Naperville, IL, ngy 14 thng 10 nm 1996

   back to top

07. K NIM VI "S PH"*

             NGUYN TN HNG

     Lin tip my ngy sau khi hay tin ng Mai Tho mt, ti gi in thoi nhiu ln cho anh Nguyn Xun Hong m khng gp. Ri n lc gp, khi c th k trao phone, ti lin vt ming:

     - y, anh Nguyn Xun Hong phi hn? Mun gp anh kh qu m...

     - D d..., tha ng... ng cn iu chi ...

     Ti c߶i:

     - Nguyn Tn Hng y, anh khng nhn ra ting thng em ?

     Anh ni:

     - a, Hng h? My ngy qua anh bn qu Hng i. Mt cht na y anh phi chy ra nh qun. By gi cc anh em vn ngh s coi anh nh con tha t, anh phi ph sng, c iu vn...

     Ti ngt ngang:

     - Vy ch anh xem cn ai c th th ch cho anh c y? Anyway , nh gi anh xem bn c lm ci g chung chung cho mnh k hay khng, nhng tr qu, ti ny gi FTD gi hoa cng ring tin a "s ph" ri. Anh bit , hi ngoi ny ng Mai Tho vit cho ta sch u tay c my ng߶i thi. Hnh nh Nguyn th Ngc Nhung vi m Ri Cng i Qua , Nguyn th Thanh Bnh vi жi Sng Ny , ri mnh vi Mt жi Ь Hc v Nguyn th Long An vi Bn Sng Vm C ...

     Chng bit anh Hong c tm vo cu chuyn ti ang k hay khng, hay l u c cn vn v nh qun, m ti nghe anh c "Vy sao, vy sao..." Ti tip tc t on:

     - Ch anh khng theo di, c bo g ht ? Ti ny cn gi ng l "s ph," khng nhng ngoi i m trong bi vit na...

     Nh cht nh ra iu g, anh Hong ct:

     - Hng i..., vit gp mt bi cho ng Mai Tho i. Mnh d tr s Vn ti s l s c bit cho ng...

     Ti p ngay:

     - Bit vit g by gi? My anh ln sng nhiu vi ng, k nim nhiu vi ng th nn vit ch thng em th ch qua li s si thi. i, m bn b trang la, cng thi vi ng thiu g... anh sao kho lo...

     Anh Hong gp :

     - Th nhng ng߶i i tr߾c vit v ng hng thiu g nn cn c nhng bi vit ca nhng ng߶i i sau. Vit l ln i nghen, trong vng mt hai tun thi ...

     Lc cp phone ti ngm ngh li anh Hong ni ng... Bi ca nhng ng߶i i sau vit cho ng Mai Tho chc khng nhiu. Ti l mt trong nhng "i t" ( wow! ) ca ng m khng vit th ai vit y? Thanh Bnh c bi, rt trang trng bn n Ta Thy Hnh Ta Nhng Miu Ыn , cn ti th ri rc y trong cc bi k s vn hc v cc chuyn du hnh qua Cali, u c bng dng "s ph," nhng cha c mt bi vit ring. Thi th ln ny, nn ngi li vy...

     C th ni trong thp nin 85-95, nhng t bo vn hc ngh thut thun ty c nhiu ng߶i cng tc, nhiu ng߶i bit n phi k l Vn ca Mai Tho, Lng Vn ca Nguyn H߽ng - Nguyn Hu Ngha, Vn Hc ca Nguyn Mng Gic, Th K 21 ca в Ngc Yn... Nhng ng߶i cm bt khi vit hi ngoi th߶ng theo di cc bn vn cng thi v hay khu nhau rng... c y, b y, ng y, bn y... "xut thn" t "l" no vy? Nhm vo s ng bi u tin hoc gi c gii thiu l ng߶i vit mi ca my t bo k trn. V vi ring ti, ti vn hnh din l mnh xut thn t l Vn , ri mi vit ln sang Lng Vn, Vn Hc, Th K 21 ..., i khi nh vy. Cng theo th t ny, t Vn , do cng ca ng Mai Tho, l t dn u v vic khm ph v gii thiu cc cy bt mi, nhng ti nng mi. By gi ai rnh rang chu kh lm mt thng k nh th chc... vui lm!

     M tht s, nu i ngc thi gian xa hn mt cht, th t khuya ti nm trong l Vn ri. V ti c bi ng trn Vn tr߾c nm 75, khong 70-71 g . Truyn ngn Nhng Ngy... , vit v ci cht trn ca ng anh, Phc v vng Nguyn vn Tn chnh v thn ch, t s bt nht ng ngot, Mu Thn nin ... S l do b ch ti m c Vn , mua Vn trn b, v ti c k. T c k sang vit k (cha dm vit thit u) cng gn. Cho nn lc bt gp Vn tc bn hi ngoi, v tnh c b߾c vo mt tim sch Washington D. C., ti mng qu tri.

     Nhng ngay b߾c u, ti nh... ngng bt, khng vit na. Ti gom gp bn tho ca nhng g ti vit tr߾c 75, m may ph߾c hi chy lon b x ti c mang theo, gi cho ng Mai Tho v hi ng ti mun in thnh sch k nim th ti phi lm sao? Ri mc d chng bit mt, chng nghe tn nhng c l thy ti l ng߶i c ca Vn nn ng vit th thn tnh tr li, rng th l, i khi... "bao nhiu cha cho mt cun sch mng, nn vit tip th hay hn..."

     Ti cng lm ng, dng dng, v bit vit g na y? Trong khi cng n vic lm, v con nheo nhc, u tt mt ti? Tuy nhin, bng mt hm ti thy ng ng truyn ngn Dng Sng Ca Tng trch trong tp bn tho . Ь ri tnh c ngi c li sng tc ca mnh sau m߶i my nm, ti nghim ra... a, mnh vit cng c qu m, nhng chng gp thi nn khng ln ni (mo khen mo di ui)! Tht s, cng chng d g ln Vit Nam nu khng c ai dn dt, u! Hm, bit u gp thi th th thi phi th! Ci s ti tung nh phi chy ra x ng߶i lm li cuc i, lm li s nghip vn ch߽ng hay sao y!

     Th l ti bt u vit! Vit li! Khi u t thi i hc ca mnh! S hc ln tiu hc, trung hc, i hc, s quan hi qun, s quan tnh bo..., ri chy qua M hc tip ban cn s, c nhn, cao hc, v.v.... Ni no ngay, khng hn l chuyn hc hnh thi c m l chuyn g ln lao, hn su trong k c thi im , giai on m thi. Ch nhng ng߶i no t tn t i, t ho mnh l thin ti th h mi dng li, ch nhng ai chu kh tm ti, hc hi th s tin mi, ti quan nim nh vy.

     V khng ng li thnh cng, ng Mai Tho ng di di ht ch߽ng ny qua ch߽ng khc. Khng my chc ti hon thnh tp truyn di u tay Mt жi Ь Hc . S d ti gi l tp truyn di v mi ch߽ng l mt truyn ngn c lp hon ton mun ngt ra em i ng bo no cng c. Nhng ch߽ng ny tip ch߽ng kia v cng nhng nhn vt v xy ra lin tc theo th t thi gian. Sau ny, ti vit tr߶ng thin cng theo li... nhiu tp truyn di kt li. Gi nhn li qu trnh sng tc ca mnh, ngoi vic ti dm t bt lm th vit nhc t hi trung hc, nhng g ti c c ngy hm nay s khng c nu v ti khng em theo xp bn tho, v ng Mai Tho khng nng , khuyn khch.

     Do hnh nh cc hng VN Lab, VNI cha thnh lp nhng ti nghin cu, sng ch ra cch nh my v lm typesetting ch Vit, c ng my bi trn bo Vn Hc . Thnh th chuyn in tc phm ra giy trng mc i vi ti khng c g tr ngi c. Ti in ra mt bn tr߾c gi cho ng Mai Tho nh vit ta v du sao Vn ng gn ht. V ng Mai Tho nhn li ngay. Ti cng in thm mt bn khc gi qua Lng Vn th߽ng lng gi c. Khi hai bn ng th ch c thng khng thy ci ta ca ng Mai Tho. Nguyn Hu Ngha by k:

     - ng gi cho ng mt cp ru l ng vit lin h...

     Tri t, ti nghe ni ng thch ung ru nhng u bit ng "cn" ru n nh vy. G ch mt cp ru i l th d dng qu m. V, thit tnh, khi c ru v ri ng ngoi l lm v cn gi bi vit cho ti next-day express-mail na (ht na chai ru ri). K cng vui...

     By gi ai ni ti thiu t tin, vit xong tc phm u tay phi tm ng߶i vit ta cho chc n, th ti xin chu. Song, c mt nh vn ln nh ng Mai Tho, ng߶i tng nh hߗng trc tip cho rt nhiu ng߶i i sau, vit ta gii thiu l mt hnh din ch chng phi chi. Mt "cu chng ti ta," theo ti, na l ng khc. V sau ny, qua kinh nghim bn thn trong vn vit bt vit ta cho nhng ng߶i i sau, ti cng nm ba bn t chi kho. C nh ng Mai Tho, V Phin... th cc bc tin bi ny t chi kho bit bao nhiu ng߶i ri... Thnh th, ngoi chuyn quen bit thn tnh, vit ta hay khng vit ta phn ln l do... chnh tc phm c gi tr hay khng. Chng ai ngu di g m vit ta, bt cho mt tc phm d߾i trung bnh.

     C iu, khng bit my " " kia ngh nh th no v nhng li ng Mai Tho vit cho mnh, vi ring ti th sau ny Bi Bo Trc, V nh, L Nht Thng, Phm Thng... khi gii thiu tc phm ca ti, u trch nhng li vng ngc ca ng. V, l tt nhin, cn l li ch dy, khuyn bo m sut i ti cn phi noi theo gn gi na. Chng hn nh:

     ... Mc du m߶i my nm tri dt, mt tri dt rt d dng y vo tht lc, mc du Vit Nam nghn dm, qu nh nghn trng, bn vit Nguyn Tn Hng, gia th ngi l th xa l, vn t c vo ng h߾ng ng tm vi ging ni v t n߾c xa. Khng bao gi ti xa, chng bao gi ti qun, chng bao gi ti khc. Th gii c nghn bin nghn tri nhng ti ch c v ch sng vi mt tri mt bin.

     ... Ь chng v ci bn u mt i khng ri b ca Nguyn Tn Hng, vi mt bn vit dng u th cng l phn t qu h߽ng, vi mt h߾ng vit h߾ng ti h߾ng no th cng t mt tm th Vit Nam m vit.

     Th cho n gi pht ny ti c gi gn, nn "vn t c vo ng h߾ng ng tm vi ging ni v t n߾c xa" v lc no "cng t mt tm th Vit Nam m vit."

     Well , nhng iu nu trn l thuc th gii vn ch߽ng. Cn ngoi i th b x ti v ti c dp n thm "s ph" hai ln. Ln th nht, khong h 1991, khi ng cn trn lu. C gp anh в Qu Ton ri thy tr cng nhau ra qun Song Long n nhu, tn gu. Giai on ny ti vit nhiu trong bi k s Ty Du K, on Kt gi khng k li lm chi. Ln th hai, khong h 1996, khi ng dn xung t. C gp anh в nh Tun. Lc ny "s ph" yu qu nh da bc x߽ng, ngi mt ch, lng da vo t߶ng ph ph khi thuc. Giai on ny ti cng k r trong bi k s V Cali nn cng khng lp li lm g. Nhng rt cuc ri b x ti li c tm hnh chp chung vi "s ph" m ti li khng c mi l l thit...

     Nhn chung, quyn sch thnh cng ln ca ti khng phi l cun Mt жi Ь Hc do ng Mai Tho vit ta m tht ra l quyn Mt Thu Lm "Trm" do anh H Tr߶ng An vit bt, n bng quang c gi cng nh vn gii th߶ng bit ti qua bit danh "ng Trm." Tuy nhin, ni g th ni, khng c b߾c u th lm sao c b߾c th hai, b߾c th ba...

     Ti khng dm lm bn v ch ngha vn ch߽ng ca "s ph", dnh li cho nhng ai c thm quyn hn. Ch ghi li y vi dng k nim vi "s ph" nh thp ln mt nn nhang lm hnh trang tin a "s ph" b߾c qua th gii mi, th gii khng cn khen ch, nguyn ra, th phi...

     * Giai thoi "s ph" khi i t bi k s Mt Ln Xung Ni ng trn Vn s 85.

   back to top

08. MI КC: TP TH CUI NO пNG HNH PHC CA V THI AN

             NGUYN TN HNG

     Cm mt bn tho tp th cn thm mi giy mc ln c. c ht, c k. Xong, bn ngh g? Khi bn l ng߶i s vit li vo tp? Bn c th t chi kho v tp th cha t c tm vc. Theo ring rt ch quan ca bn, l d nhin. Hoc gi, bn li hoang mang khng bit phi vit g y gi trn tm tnh ca tc gi trong mt bi vit ngn, v l mt tp th hay, c th rt hay. L d nhin, cng theo ring rt ch quan ca bn! Ti hin ang trong tm trng hoang mang !

     Tr߾c y, ti c dp vit ta, vit bt, li giao cm cho cc bn vn th thn quen. Cc tc phm vn xui hay tp ghi ca nhng Hong Du Thy, S Lim, V Nam, Lun Hon, H Tr߶ng An, D߽ng Tin nh... Tuy nhin, y l ln u tin ti mon men vit bt cho mt tp th, Cui No ߶ng Hnh Phc , thi phm th hai ca nh th n, tr p, duyn dng, hn nhin V Thi An. Em c cu rut ca Thy V, H Tr߶ng An v em c cu h vi Trn Long H, nhng tn tui quen thuc trong lng ch ngha, vn ch߽ng. Tht qu l mt hn hnh v kh khn khng nh!

     Xt v mt k thut, c qua li bt ca mt tp truyn ngn, mt quyn truyn di, bn c d nhn ra tm lng ca ng߶i gii thiu i vi tc gi! i , s si v d dng nht l tm lc tng ct truyn. Chu kh hn mt cht th tm ra nhng on vn hay trch v khen. Tc l ch dn ch ny hay v ti sao hay. Ch c nhp tm vi tc phm v c kh nng mi ra cng vit mt bi lt trn ht ni lng, cm ngh, t tߗng... ca tc gi m chng thm trch mt cu... Cc bn c ng vi ti khng? Nhng y l ni v vn xui, v thi ca th chc phi c mt ngoi l no ch?

     Khc vi tn vn, nu b qua phn vn iu k thut cn bn phi c, ni chung th l nhng tm tnh c ng m tc gi t nhiu du gim, c n trong tng ch, tng cu. Cm thng c th l gii r c tm lng ca tc gi cht cha trong . T t mnh vo bi cnh, nhn vt, i tng ca bi th. Nam ra n hoc n ra nam, nhng khi cn. V hiu theo mnh, hin nhin. Lm khi hiu sai hoc ngc li nhng g tc gi mun gi gm. Nhng cng khng sao, chng h g ht. Gn 200 nm qua, tn bit bao nhiu giy mc tranh lun bn ci, liu cc nh bin kho, bnh ging bit chc c nhng g Nguyn Du tht s gi gm trong Kiu? Ngoi tr chnh tc gi?

     Trong chiu h߾ng ti mi bn cng ti i tm kim nhng im son trong v߶n th Cui No ߶ng Hnh Phc ...

     Tr߾c tin, c th ni tc gi l mt trong nhng ng߶i cm bt i din cho th h tr c tm lng vi ch ngha v ging ni. Th hi c bao nhiu tr em ri n߾c vo thi 75, vi tui 12, 13 m cn ni v vit thng tho ting Vit? Hung h bn n chuyn tm , ghp ch, la vn lm th rc rng ting m m th h "gi" xem qua phi t lng ngng m? u cng l mt iu ng ngi khen! V u cng l ging mu ngh s c un c bi tin nhn, ng b, cha m!

     Ri t bn cng sng s hn khi chm trn vi nhng vn th tnh t qu h߽ng. hay, l thay, tui tr ngy nay u c t. Tung nh cc bc cha ch, c d i tr߾c cha c dp tm hiu thu o hay sao y. Th y, sau bao nm di mi kinh s, cng n vic lm n nh, tui tr bit tm v ci ngun, mun ng gp mt cht g cho qu m Vit Nam:

     Ti ng߶i Vit nhp tch vo dn M
     Ting M cha rnh, ch Vit qun
     Tui tr nhit thnh, ti mun v߽n ln
     Gip t quc ngho nn khn kh...
     ...
     Ng߶i ny ni ra, ng߶i kia chp m
     Dn vn ngho, n߾c vn km vn thua
     G nh nhau, k xi gic lm vua
     Vt Trnh Nguyn ngy xa by li c...

     (trong Ti Ch Mun , trang 24)

     Khi i t nhng m thao thc, tr trn, th߽ng nh qu nh. Tߗng chng nh thn xc nm y m linh hn th gi trn v ni chn xa xa:

     Nhng k nim nh que dim b ti
     Thp sng lng khi gi lnh c n
     m tht bun trn con ߶ng dong ri
     Ta m thm tm mnh v linh hn...

     (trong Nhng Que Dim K Nim , trang 64)

     V nhng mnh v linh hn d߶ng nh lc no cng gn lin vi qu ngoi, ni m hu nh mi ng߶i u cm thy bnh yn, thanh thn:

     Tr li em dng sng min qu ngoi
     C hng da soi bng n߾c nghing nghing
     Theo nhp vng m hin ru m i
     Dng phng g߽ng, i lng l bnh yn

     (trong Xin Tr Cho Em Mt Ngy Thi , trang 68)

     Qu h߽ng thn th߽ng cn gi ln qua hnh nh n s ca mt c bn ch hin lnh mc mc. Vi th ch nghe m bt thm: ch u en, ch ht sen bch qu, ch u xanh n߾c ct da, ch thng, v.v.:

     Anh thm ch u
     C bn ch ba mu
     Anh mua, lng hn h
     Ь dnh u c sao...
     ...
     Anh vt bin qua M
     Lu lm khng n ch
     Chiu ngonh v c l
     Th߽ng c bn ch gh...

     (trong C Bn Ch , trang 92)

     i xa hn, tui tr cht nhn ra nhng nghch l ca b du. Bi v u m c s cch bit ca cc th h, v hon cnh, m phi sng tha h߽ng. Bi v u m con chu khng cm thng, ng iu vi cha ng:

     Ngy qua i, cha gi thm
     Chn ht cng, khng mm
     Ting M khng rnh, ch M khng vit
     Chu con khng cn bit
     Trong nh hin c mt ng gi
     Tai dn ic, mt dn la
     L ng nh lng ting gi bn tri xa tp
     Qun hin ti dn dp
     Sng hon ton trong d vng xa xm
     Nh bng ma trong gc ti m thm...

     (trong Cha Gi Vt Thi Bnh D߽ng , trang 20)

     Chnh v nhng un khc nu trn m khng ring g tui gi, tui tr cng mun tr li qu h߽ng sau bao ngy xa cch. Ь nhn tn mt mnh nhng i thay. Nhng i thay, lm khi, li x nt lng ng߶i:

     Sao c mi nhn ln thp chung?
     Nhn ngi tr߶ng c ht hiu bun?
     Phi chng k nim cn v߽ng nng
     Cha nht nha theo kip gi s߽ng?

     Ny ng khch l ngm tri my
     Lu lc t u n ch ny?
     i mt ngng v thung lng ti
     C ng߶i ng cnh vn khng hay...

     (trong ng Khch L , trang 61)

     Ngay c tui th v ti cng khng cn nhng ngy th mng c. M i li ch l nhng git n߾c mt rng rng trong lng c gi:

     Em b Vit Nam thm i hc
     Em ch c mt b thi:
     ci o v vai
     v ci qun cc
     mc ci...
     ...
     Va i lm va i hc
     em b Vit Nam i!
     Ct bi che m tui ngc
     h ly trn vai...

     (trong Em B Vit Nam , trang 13)

     Hy b qua phn qu kh chin tranh, hn th ca cha ng m chnh mnh cha tng tham d, sng qua. Gi y tui tr trߗng thnh, l chng nhn hng hn nht cho lch s, cho nhng tro lu vn ha chnh tr hin i. Bi vy, khi tr li bn b c t do v c lp tht s, cng t mnh cm thy phi c bn phn ging ln ting chung cnh tnh, gi n:

     ng dy i anh, nhit huyt trn
     Sau lng b li cuc truy hoan
     Sao anh vui c khi dn tc
     Trong cnh lm than ut hn trn?
     ...
     ng dy i thi, ti vi anh
     Gip bao ng߶i Vit tui cn xanh
     Bt cng thi nt, bao xing xch
     Dn v tan theo b߾c qun hnh...

     (trong Dy M i , trang 22)

     Ri n ch mun thu: tnh yu! C khc g khng th h tr sau ny? C l khng! V, phi chng, tnh yu l mt phn ca tnh gic? S yu no khc g s nghe, s thy, s ngi, s nm, s r? khng sanh khng dit, khng n r khng tn phai! C khc chng l do ng߶i mnh yu v yu mnh! C khc chng l nh th c th c cng mt lc rt nhiu ng߶i yu, thnh thin c trn tc c, nhng cu cnh s l hnh thnh mt ng߶i yu chung v duy nht ca mnh: nhng bi th cn ng li vi thin thu. Vi ni nh khng ri, vi nim th߽ng khng vi. Tuy hn su trong tim thc, nhng vn lun lun chc ch sng dy vi nhng tc cnh sinh tnh, vi nhng k nim xa cht v trong chp mt xa xm.

     Nhng vi nh th tr p ca chng ta th sao? Tr߾c ht, c l bn cng khng ly g lm l, khi tc gi t ra mun t chi c yu ߽ng. V nhng l do rt d hiu:

     Xt xa lm l khi mnh t kh߾c
     D vn m nhng h hn yu ߽ng
     Bn tnh anh, em cn c qu h߽ng
     Nhng hoi bo t lu m p...

     (trong Em S Chng Yu Ai , trang 88)

     V, c thot c khng no? Khi bn mnh c nhng cnh p m trng, an nhin th thi, lm lng chng xung tߗng nh ng߶i yu va mi i khut:

     m h trng, ngang lng i trng sng
     S߽ng du dng hn l bic rng m
     My bay bay tng cn gi hng h
     Ngn sao sng ri m thm trong mt

     Trong bng ti, gi lnh v hiu ht
     Gn h g߽ng lc c l su ri
     Trn tri cao trng vng vc sng ngi
     m h trng, im hn th dim tuyt...

     (trong m H Trng , trang 86)

     Thm na, lm sao ngonh mt v lm ng vi nhng dng th mc tm m h nhng khng km phn mi mc. Ь lng bun cht ngh n ng߶i th߽ng:

     Th anh vit cho ai, ai chng bit
     M li th tha thit ng mnh yu
     i, sng lng lun vng m tha thit
     Khi soi g߽ng gp nt mt bun thiu...

     (trong Hoa Ngu V Mng Ti Tm , trang 90)

     Ri thm b߾c na, t th t nhn gi dn n hn h, gp g, chia tay no c u xa? M, phi chng, ch l trong ߶ng t k tc? Ь ng߶i v m thm nh l khc ng߶i i:

     Anh tin em v khng ni g
     n vng tri lnh li em i
     Anh quay gt, em cn ng
     C b ngy xa chm ߾t mi...

     (trong Li t Mi , trang 58)

     C phi tnh yu no cng vy, "ch trong giy pht m thnh thin thu"? Cho d vi nhng chi tit rt l tm th߶ng, nh mt n hn bt cht, i na:

     Thin thu vn cnh chim bun
     Bay i tm mt yu th߽ng nht mu
     Ri xa... ng߶i y v u?
     Nh mi hn m cho su ngt ngy
     Ma ging trng xa chn my
     Ri xa... mt mnh tnh gy tiu hao...

     (trong Ri Xa , trang 91)

     V c th "nh vo" nhng giy pht chia ly cch bit, v v hai ph߽ng tri, nh th bng dng... mi thy nh th߽ng vi vi, mi thy t߽ng t chi vi, mi thy thm kht khi khi:

     Khuya cht tnh, hn trng nh m ca
     n a vng, song qunh ht hiu bun
     Trong o mng, mong hn h ln na
     Mt m tnh sng gi dy trn gi߶ng

     T hi th dt do bao nha sng
     o t v cho tim p rng mnh
     Mun tr chi nh bao ng߶i ho phng
     Ch mt m xin en cuc tnh...

     (trong Thao Thc , trang 69)

     Nh vy th nh th ca chng ta yu nhiu qu i ch! Hn c nhng tnh yu i th߶ng, c phi? ng vy, v cha ht u, hy lng nghe tc gi dm tht ra "tuyn ngn tnh yu" nh th ny:

     L mt pht ngi ngn ri bung th
     L mt giy trong m ui quay cung
     L thin thu ca thc ma ngun
     Trao tt c cho ng߶i em yu du

     m chi vi vi mun ngn tinh u
     Ngy m vi ro rc yu ߽ng
     Xin a nhau n ngng ca thin ߶ng
     Hi qu cm, cy tnh yu thn thnh

     Trn thm c ߾t ht s߽ng lng lnh
     Xin cun trn trong hi m vng tay
     Gia thin nhin nm mt ngt mi y
     Yu nh th hm nay ngy tn th...

     (trong Yu Nh Th Hm Nay Ngy Tn Th , trang 89)

     Th l vit ln ci tnh, ni chung. Ngoi tnh yu thin nhin vn vt, tnh yu nhn loi, tnh ng chng ng h߽ng, tnh gia nh thn tc, tnh bng hu tri m, v.v.... m bn c th tm thy ri rc trong ton tp th, ti ch nu ln y hai im son ca Cui No ߶ng Hnh Phc l tnh yu qu h߽ng v tnh yu i la. Chnh hai im son ny to nn nhng gi tr him c cho tp th.

     Qua thi tp th hai, V Thi An tin xa v c ch ng vng vng trong lng th hi ngoi. Nhng, nh mt li cu chc, ti vn mong nh th tr p ca chng ta cn ting xa hn na, vi nhng ng gp ngon mc trong t߽ng lai. V by gi, mi qu bn hy t khm ph ra nhng im hay hn, ln hn cho ring mnh m, phn no, c th ti v tnh b qun, thiu st...

     Chicago, nhng ngy vo ng 1998

   back to top

09. XUN V, NGI ANH X DA

             NGUYN TN HNG

     Trn bo Non N߾c, k t s 17, ti v c hi ngc nhin khi thy ngoi ch bt Xun V ra cn c hai ph t ch bt l Hi Bng v Nguyn Th Thanh Bnh. Th ra cng chng ai xa l. Vi anh Hi Bng, tc gi Gia nh Bc Tm , mc du cha gp mt ln no nhng ti cng lin lc qua th t, in thoi t lu. Cn vi Thanh Bnh, hin nhin khi ni ri, thn nhau t do mi c tc phm u tay, жi Sng Ny . Ti ngh vic lo lng bi v cho t bo chc cng cn nhiu cng sc nn mt mnh anh Xun V khng kham ni chng?

     Bng dng, chng hiu do ai ngh, Thanh Bnh ng mun lm mt s bo c bit cho anh Xun V. Cng vic m hnh nh t tr߾c n nay cha ai lm. Bit ti c quen thn vi anh Xun V nn Thanh Bnh ngh ti vit vi dng tm s cho s bo sp ti. Gi y ngi g lc cc cho vui...

     Nh li my do gn y, cc bn hu vit ta, bt, li gii thiu hoc cm ngh cho sch ca ti, trong s c BS Nguyn c An, hay than vn, th di l vit cho... ng "Trm" mt qu. V phi c trm trm hai m߽i tc phm bt u bng ch Mt ... nm vng s tnh. By gi vit cho anh Xun V, mt tc gi c gn by m߽i ta sch, th... mt n c no? Lm sao c cho ht! Nht l trong mt thi gian ngn! Well , thi th ngh n u vit n , v ti khng phi lm cng vic ph bnh, m x, im sch g ro... m ch ngh n anh ci tnh anh em vi nhau thi. Phn pht ngoi da, v tht ra, mun vit v anh cho ng tm mc chc chn phi cn nhiu ch߽ng sch...

     Ngm ngh li, vi ngn y sng tc phm trnh lng bi nhng nh xut bn c ting nh Ng߶i Vit, i Nam, Xun Thu, Tri Nam, Vn Khoa, Thng M... v.v., mi cun c li vit ta, bi bt... tht s lm nhim v ph bnh vn hc, th tng s nhng ng߶i vit cho anh, ca tng anh ln hng trm ri... u cn g n nhng cu... "mc o thng vi anh" ca ti, n em ca anh, u no... S nghip ca mt ng߶i cm bt chng phi ch l nhng li khen, ting ch... m thc s chnh l nhng tc phm li i ca h cho tng c gi, ti ngh...

     Tr߾c tin, phm lm mt ng߶i cm bt m khng i, khng sng th chc hn... chng i ti u, chng lm nn tr trng g! Ring vi anh Xun V th vn i, vn sng ca anh nhiu qu! Ch nhn s qua t nm 1945, gia nhp Khng Chin chng Php, n nm 1975, mt n߾c v di tn sang Hoa K, ba chc nm tri khi la... anh i t Nam ch Bc ri t Bc tr v Nam, t min qu ra thnh th ri xut ngoi..., sng trong c ba ch Thc dn phong kin, Cng sn bn cng, v Cng ha t do... th cht liu c anh ghi li bt buc phi sng ng, trung thc, v hp dn thi! Nht l c th hin d߾i mt tm hn ngh s, lun gn b vi qu h߽ng t n߾c, ging ni dn tc nh anh! Khng chin Nam b trong min Lc Tnh, tp kt ra Bc vng H Thnh ngn nm vn vt, lm phng vin chin tr߶ng dc Duyn hi bc phn, hi kt trn ߶ng mn H Ch Minh, hi chnh v Si Gn hn ngc vin ng, i din vn gii Vit Nam i thm cc trung tm vn ha khp cc n߾c u M nh Hoa K, Anh, Php, c, i Li... th ci i ny d c my ai...

     Th߶ng th ti c bi anh ri rc trn cc bo, tr߾c khi c ton b quyn sch, lc anh gi tng sau. Ngoi tc phm ni ting, chim gii vn hc ton quc nm 1972, ߶ng i Khng Ъn , c lc cn trong n߾c... ti gp li anh ln u tin hi ngoi vi bi Trn иa Ln ng nhiu k trn bo Vn Hc. Thu anh Nguyn Mng Gic ng ra chm sc tip theo ng V Phin v anh L Tt iu. Thu ti tp tnh vit nhng bi... Lm Щp Ch Vit . Th cng l ging vn quen thuc, nh tng din t trong cnh b i i B trn ߶ng mn H Ch Minh, vn lun lun lm ng߶i c chi vi, d lc vo... m hn trn. V coi vy m khng phi vy, kh lng on c kt cuc. Tߗng l chm dt nhng cn di di vi nhng nt tht, m... Sau ny, Trn иa Ln nm trong quyn Thin ng Treo , Ng߶i Vit xut bn nm 1990...

     Cun sch anh gi tng ti u tin l tp truyn Con Ng߶i Vn Qu Nht , Vn Khoa xut bn nm 1989. Mi ln vo truyn ngn u Hnh Ng Bt Bo , chuyn k cn b Bc ng ch cc th߽ng bnh binh ln tu, ni di l a ra cha tr trn cc bnh vin hm Lin X u ngoi khi, nhng thc ra em qung sng xung bin... Mn i, n gian c, rng rn lm sao. Уc bit l cnh sng trn tu hin r mn mt. Nh ang xy ra tr߾c mt, v ti l dn Hi Qun. Anh khng phi l lnh tu m t cnh ln tu, xung tu, bin c mng mnh trong m khuya khoc c nh vy th phi gi l... c ti vit vn thi... Nguyn Cng Hoan chng bo, i , anh no ba gii nh tht l n tin. Ti hc li anh cu ni ca ng߶i xa...

     K n, ti c sang lot bi Nguyn Tun v cnh hoa mai bn b sng Nht L, Nguyn Xun Khot lim trong ting chung nh th, Nguyn Bnh sang sng m ... v.v. v v.v. Nhng bi ny nm trong tp Vn Ngh S Min Bc Nh Ti Bit tp I, Ng߶i Vit xut bn nm 1991. Nhng bi vit c tnh cht... k s vn hc. Nh anh H Tr߶ng An vit Thng ip Hng, Giai Thoi Hng ... v cc nh vn, nh th n, hoc Chn Tri Lam Ngc I, II ... cho phn ln cc nh vn, nh th nam... Chnh ti cng mon men vit loi k s vn hc ny trong Mt Ln Xung Ni, Mt Phen Ln Чn ... k li nhng chuyn i, gp g bng hu. L d nhin, k s vn hc ca anh Xun V c bit hn v ngoi anh ra u cn ai tng sng qua, sng vi nhng nh vn, nh th, nhc s, ha s min Bc trong thi gian chin tranh Quc Cng? Nh vy... nhng ng߶i cm bt min Nam tr߾c cng nh sau 75 c c hi thy v hiu qua cch nhn, np sng v hot ng ca vn ngh s min Bc nh th no. Nhn chung th anh vit cho ai u cng qu trng, thn tnh bng c tm lng. Song, cng khng ring g nhng vn ngh s min Bc, khi vit v cc vn ngh s min Nam, nh V Phin, Phm Duy... anh cng mt mc rng m vng tay. Hay vit v ng߶i xa, c o Tn l mt chng hn, anh khng ngn ngi tuyn d߽ng c l... Sch Pia ca Vit Nam...

     Ln la, anh chuyn ti, vit v... ng qu min Nam vi Sng N߾c Hu Giang, D߾i Bng Da Xanh, Vng M Bng La, Tm La o, ng Lo Thi Bong Bng ... ti li c dp hnh dung ra cnh sng v th hn vo nhng phong tc, tp qun ca thi i tr߾c, thi ca a ch t in, phong kin ln phong lu... tuy khng xa lm nhng rt khc vi thi i 50, 60 m ti sng. Giai on ny anh L Bo Trn cng c dng li trong hai b tr߶ng thin Chiu Chiu Li Nh Chiu Chiu v C Ni My Ngn ng c quyn, di hn gn 20 nm qua trn bo Vn Ngh Tin Phong ca anh H Anh Nguyn Thanh Hong. Cng nh anh Ha Honh vi nhiu giai thoi lch s trong b Nam K Lc Tnh , 5 quyn do nh Vn Ha ca V Ng Chiu xut bn. Nhng, anh Xun V li khc mt im l... ch no thun tin, vn khng qun "ngt, nho" Cng Sn v Bc ng mt cch tn tnh. Ngoi ra cn c quyn Nhng е G Ni l v li mt... ngh chi cng lm cng phu tߗng nh mt thi vang bng! V l cha k nhng tc phm vit thng bng ting Anh!

     Trong khong thi gian "cc thnh" ca nn vn hc hi ngoi, khong 10 nm t 1985 n 1995, thu vit bi cn c nhun bt (khng phi vit cha nh by gi), thu in sch cn c tr tin tc quyn (khng phi t b tin ra in nh by gi), thu cn nhiu ng߶i mua sch c (khng phi ch mua video, audio nh by gi), thu ng߶i cm bt cn c qu trng (khng b coi th߶ng hn ng߶i th߶ng nh by gi)... th vic lin lc gia cc bn vn nh l mt tp th ring c coi l rt th߶ng xuyn v rt thn tnh (khng lc lng mnh ai ny sng hay b phi nh by gi)! Th tay dn tem c trong tun, trong thng nhiu v s k (khng lm bing ch... email khi cn nh by gi)! Nh vy, vic trao i v hc hi ln nhau... c c hi pht trin v c duy tr tt p. Ngoi anh H Tr߶ng An ti c dp quen tr߾c, ti hc hi nhiu iu t anh Xun V...

     V mt th t, anh vit cho ti nhng li khuyn khch, khuyn nh rt... ch tnh, thng thng, bc trc! Mt on tiu biu nh sau y.

     Hng em... Vit i! жi l ch ba con ch ch chng g khc. Nh vn c ngha l sng tc. Em c cm ci vit i. Vi tc phm cao c chng th em ch cn mm c߶i nhn thin h. C a mi chp chng bi m mun vt i d߽ng. Ri em s thy n s chng bi ti u khi nhng bn tay tp cho n bi bung n ra... Em gng ln. T tin, t lc, t c߶ng. ng t ti nhng cng ng t ph. T ph l t t. l kinh nghim ca nhiu nh vn. K t ph ch thy mnh l s mt nn chng cn i xa na m ng ... ng!

     mt th khc, anh li nhc:

     Hng em... Em rng c gng thm. Ch nhc em mt cu (t Nguyn Cng Hoan) m anh ni vi em trn in thoi: thng no ba gii thng n. Vit! Ch c th thi! Cn hay hay d l tri cho khng phi ai mun m cng c. Anh vit nh mt thi quen ca ng߶i ghin thuc l. a ra c gi mi bit gi tr ca tc phm m thi em . C nhiu ng߶i knh kiu t ph qu, khng c tt. Anh lun lun tm hc bt c ai, mi ng߶i mt cht, gom li thnh ca mnh. Nh M n nui t nn bn ph߽ng vy. Rt cuc n ly ht tinh hoa th gii.

     Chnh nhng li n cn thc y ca anh m ti cng , ang, v s dc tm, mit mi vit, vit, vit... K cng vui...

     Trong mt ln in thoi, ti hi anh i iu, i khi l mun hc hi k thut, kinh nghim vit truyn di anh... th anh li hi ngc li ti... "vy ch nm nay em vit ci ging g, em vit nhiu ri m cn hi li thi g na, c ci s tr߶ng ca mnh m xng ti..." Mn i, bng dng ti... ng! Nm nay em vit ci ging g? Tri, ti bit qu ti vit nhng g ch! Nhng c thnh cng hay khng ci , , th ra... mnh thiu t tin! C ci s tr߶ng m xng ti! Hm, ti bit qu ci s tr߶ng ca ti m, , th ra... c th m tip tc! Ti, t nhin, tm ra con ߶ng trng nha thnh thang ca ring ti! qu! Cm n anh nhng li... im nhn c th rt l... tnh c!

     Ngi nghim li, ti t bit ci s on ca mnh l... khng ti no vit theo kiu feuilleton. M chnh tht ra, ti cng khng thch vit nh vy. Feuilleton lun lun km theo nhng on lng lo, lp trang, lm khi chng n nhp vo u... th ung cng mnh suy ngh, ung cng mnh vit qu. V li, thi bui ny c my ai sng vi ngh vit feuilleton u, nht l hi ngoi ny. Ha may cn cc anh Xun V, H Tr߶ng An, L Bo Trn, Ha Honh... cho n by gi, ch vit cho nhng ni no c tr nhun bt! Vi ring ti, vit khng phi l... cn cu cm, cho nn ti vit... thn trng, khng bung th! V s tr߶ng ca ti vn l truyn ngn! Vit c ng, sc tch xem ra cn kh vit hn truyn di, ti ngh! Nhng ri... li nghim li, hai tc phm u ca ti, Mt жi Ь Hc do Lng Vn xut bn nm 1989, v Mt Thu Lm "Trm" do Vn Ngh xut bn nm 1990... chnh l mt chui truyn ngn theo th t thi gian, kt thnh truyn di! Th thi! C th m xng ti, thnh th, sau bao... c gng, mit mi, cm ci, vit nh... thi quen ca ng߶i ghin thuc l , t t l dng... hai b tr߶ng thin Mt Gic M Tin (xong 4 quyn u), v Mt Tri Mt Bin (xong 2 quyn u)... Cng vui thi...

     Vy th, kt cuc, ni dung bi ny... khng phi l nhng li bit n anh, Xun V, ng߶i anh x da... cng qu Bn Tre vi b x Hng Lan ca ti, tuy cha gp nhau ln no, nhng n em vn lun knh mn, qu trng hay sao?

   back to top

10. MI КC: TP TH, TRUYN TING SNG CA NGC THIN HOA

             NGUYN TN HNG

     Sau Hong Du Thy, tc gi Trm H߽ng Hnh Phc, Bn Trm, Bc Tng Thanh N, Dng Li Bn H ..., Ngc Thin Hoa l cy bt n th hai m ti c dp Bt cho tuyn tp u tay. Hong Du Thy cho bit, "chm" ti bi v ti c nhiu "h ly" vi lnh tu. Cn vi Ngc Thin Hoa th sao? Rt c th cng ch v ti qu "nng tnh" vi thnh ph Nha Trang, mt trong nhng thnh ph nn th dc duyn hi min Trung, mt thi l thnh ph ca lnh, v c bit nht l lnh thy? u cng l nhng duyn may vn ngh qua mu o trng hi h!

     Tuyn tp vn th Ting Sng gm 22 bi on vn, ty bt, nht k v 52 bi th vit d߾i nhiu th loi, ng ngn, tht ngn, lc bt, t do. Cm ngh u tin ca ring ti, sau khi c xong bn tho, l tc gi qu c nng khiu din t tm tnh, cm xc ca mnh qua ch ngha, vn ch߽ng. V, ring v phn k thut, cng c th tm gi l mc rt vng vng cho nhng ai mi cm bt.

     C mt im hi l th ti mun nu ra y l gia ch Thy Trc, tc gi cc tp th, on vn, ty bt nh Th Thy Trc, Th߽ng Th߽ng Nh Nh, Vit Cho Ng߶i Tnh, Tui Hng ..., v Ngc Thin Hoa c s trng hp ly k, c th ni theo kiu khng hn m gp hoc l ch ln gp nhau qua na vng cu tri t. V cch vit ca Ngc Thin Hoa coi nh t߽ng t vi cch vit ca ch Thy Trc. Ch khc mt im l, ch Thy Trc, ng߶i ta tm thy nhng t tߗng, cm ngh m mi thin v ln tc trn ca mt Pht t thun thnh ng tui, trong khi ng߶i ta tm c Ngc Thin Hoa nhng g hn nhin, ngy th, trong trng ca tui hc tr.

     Nhn chung, trong ton b tuyn tp, Ngc Thin Hoa ghi li cuc i mnh t lc mi ln, i hc tiu hc tr߶ng lng, tr߶ng Din Ton lng Thnh, ri tip tc qua trung hc tr߶ng qun, tr߶ng Hong Hoa Thm thuc qun Din Khnh, v sau cng i hc "lm c gio" tr߶ng i hc s phm Qui Nhn. Sut qung i mi mn ng qun nh tr߶ng ny, Ngc Thin Hoa cho c gi tm li rt nhiu k nim thn th߽ng m ai ai cng c, cng tng tri qua. Vi m bn cng lp, cng tr߶ng sng v ln ln vi nhau trong chui ngy xa xa thn i . V, hin nhin, hu ht nhng on vn v ty bt ny rt thch hp cho cc bo Tui Ngc, Tui Hoa, Tui Hng ..., hoc ngay c nhng trang bch bo ca cc tr߶ng trung, i hc.

     Qua tng chng ߶ng i v cnh sng, Ngc Thin Hoa cng khng qun v ln nhng phong cnh, tp tc m p vng thn qu cng nh nhng mu chuyn i tri tai, gai mt chn th thnh.

     Giai on sng ng qu rt thch hp vi ti, ni ring, v nhng ai tng ln ln min rung ng v߶n tc, ni chung. Ngoi chuyn gi li trong ti nhng k nim p v Thnh, mt th trn nh nhoi nm cch xa Nha Trang khong m߶i cy s. Ci ni chn m hn 30 nm qua, ti v cc bn thn cng kha c dp n thm nhiu ln trong thi cn l mt sinh vin s quan Hi Qun. L d nhin, t lu, tr nn khng bao gi qun v, hin thi, qua tc phm Ting Sng ca Ngc Thin Hoa, li cng thm r rng, m nt. V mang n cho ti mt ci nhn xu xa hn cm mn hn ci lng qu mc mc, m m . Ni m, i vi tc gi, cng n cha m ly lm nng niu, bo trng:

         Qu h߽ng du yu! L ni c m
         Vt v nhiu hn khi vng Ba
         Ni au xa d g qun lng
         Gnh ni on tr߶ng phi ring mang!

     V߶n cy chc l su rng ht!
     Ng߶i trng cy cha n qu u ma
     Ba i! Sao s ng߶i ngn vy
     Ь M su, thao thc sut canh thu!

         Qu h߽ng du yu! L ni c M
         Ngi nghe M k chuyn "Ngy xa..."
         M gp ba, ri ly bit
         жi con ri chng bit ra sao!

         (trong Ngy Xa, Ngy Sau )

     Hoc l tnh anh ch em thm thit, mn th߽ng cho d c phi tm cch ln l߾t hay chi gc ln nhau:

     Ti ngm n trn hai ngn tay. N nm yn, thnh thong r r trong i cnh. Hai mt n b, con ng߽i thng ng. Ci bng ng n߾c. Loi ve sch nht v n n ton s߽ng. Ban m b߾c ra khi nh, i d߾i vm cy l th no cng b nhng tia n߾c hoa sen b xu t߾i ln u. Khi nghe ti k nh vy. Ch ti nghim mt, trnh trng ni:

     - l pht b Quan m ly nhnh d߽ng liu t߾i n߾c cam l cho my ! Hn lm. Vy l my thuc bi nhanh cho coi. Hc th i, tao khng ni xo u.

     - Thit h? Th l ti li lt sch, go ln. Ti qung ht my chic l thuc bi ang p trong sch coi li ch ti ni c ng khng. Qu thit linh! Ti hc thuc ht my bi mt lc. T , n quen, m no ti cng ra v߶n cy ch pht b cho n߾c php v nghe ve qunh... qunh... re... trong v߶n.

     Mt hm, M ti bt gp ti ang ng ngoi hin. M qut:

     - Ti ri! i ng, my lm ci ging g ngoi v߶n cy h?

     - Con ch pht t߾i n߾c php! Nhng ba nay sao lu qu!

     -!!?

     - Ha... ha... ha... hc... hc... t... Cc ch ti c߶i ph ln, st sa, khi hiu chuyn, M quay li "qut" my "b":

     - L my gt em n. Cho n ng ngoi s߽ng nhim bnh vy h!

         (trong C Mi е H V )

     Hay c tnh bn b trong la tui "n cha no lo cha ti," sut ngy ch bit rong chi, vui a, khng kht:

     Nhng bui tra, ti ln M chy i r my nhc do xm hi da chut mc hoang hng ro. Ni "da chut" ch thit ra n ch bng ht b nhng trn hn. Tri nh vy m lm ht. Hnh n nh bom ha tin. Ton thn mu xanh m. Tri ln trong l cng mu nh th, kh thy. Chng ti thi nhau hi - trong im lng v nu ch cn h ln l m ch xm rt chy c c. Hi xong, chng ti r nhau xung cui ng c mt bi ct v bi c gu xanh um ngi thߗng thc da chut. a th cho tng tri mt vo ming, ti th khoi cho c nm vo mm nhai mt lc nghe ci "rp" mi ngon...

         (trong Xm V߶n Tru, Cn u )

     V c bit nht l cy ci t߽i tt trong v߶n cho y bng mt, gip tc gi c nhiu c hi th thm, nh to, tnh t vi l mi khi c chuyn bun phin:

     Vy m v߶n cy nh ti xanh um nh vy y! Khi Ba ti n c ma cam, bߗi, sa c ch th my anh ch ti ln lt ra i v ln ln theo ma cy tri. Ъn khi ti mun mng chun ra th hi i! v߶n cam gi ri, cht ngm. My cy "bߗi thanh tr ngt lm mi thm" cng khng cn. Ch cn my cy bߗi dy, bߗi bnh xe tri b t chng v trn nh bnh xe, rut mng n߾c, n ghin. Cn sa c ch cng b b s n ht tri. M ni khi Ba b bt th cy ci cng bun b cht theo. Ti khng bit ng hay sai nhng ti tin l cy tri cng bit bun, bit vui, bit lng nghe. Mi khi ti bun, ti th߶ng hay leo ln cy chm chm ngt, nm trn k l vi l. Khi y, ti cm thy cy l xung quanh run ln nh mun chia x... Vy m cng lm ti qun bun.

         (trong V߶n Xanh Xanh Cy Tri )

     D߶ng nh ch nhng ai c tm lng i vi thn bng quyn thuc, bn hu xa gn, cng nh ni chn nhau ct rn ca mnh mi c th vit ln c nhng li vn chn cht, chn thnh nh vy.

     Ri trong giai on tip ni, ri xa gia nh v sng ni tr tr߶ng S phm Qui Nhn, Ngc Thin Hoa li v ra nhng cnh i cng khng xa l g i vi ti, ni ring, v cho nhng ai c c may n ving thm ngi tr߶ng S phm ni ting min Trung ny, ni chung. Ngoi chuyn gi li trong ti mt thi lnh nh, tri ni n vng bin mn x Hi qua cc cuc thc tp hi hnh, m nhng bn b b neo tm ngh, hiu theo ngha bng ln ngha en, li l nhng c gio sinh duyn dng, tr p ca tr߶ng S phm Qui Nhn. Mt trong nhng tr߶ng kt ngha hu ph߽ng, tin tuyn vi tr߶ng Hi Qun. y, tc gi cng ghi li nhng n tnh va chm n ca thi mi bit yu, tuy c rn mt, lm lnh nhng cng khng km phn e p, du dng:

     - Em cn qu b bun m! Hn thi n, xua tan im lng. Ti mm c߶i. Hn ch cho ti nhng ngi sao v ging gii v sao c chng. Chng "cht" v "sng" th no. Hn l gio vin vt l m. Hn bo ti cng ging nh ngi sao. Ch v m mi c! Ti ci: "Th ti sao ng߶i ta gi sao Mai?" Hn ph c߶i mng ti "lm lnh." Gia sn c hai ci lon. Hn thch:

     - Em qung trng n?

     - Th ci . Ti chi mt cc gch. Ci lon ku "ch" mt ting, vng ra xa. Hn u c bit ti "trm" qung t ln hi nh v qung xoi s dzch?

     - Em m nm hoa kn chng, chc khng trt! Hn tr mt, a.

     - Cha bit v hoa khng ging gch v chng khng phi lon! Nhng by gi th em mun chi cho anh mt gch, ni tm by khng !

     Hn cn hin lnh. Mt hn thit p, thit c hn. Hn chng tn ti m ti cng chng cn phi lm duyn, lm dng vi hn. Tri sp sng. Vy l chng ti sp sa chia tay...

         (trong Cn Bao Ln Ь Nh )

     Hoc khng km phn thit tha, tic nui qua my vn th sau cnh phn ly:

         Ti lng b߾c tin em v hiu qunh
         Tri tang th߽ng, em li cho anh
         Cy vn xanh m l xa cnh
         B v b߾c, nghe lng se st li!

     Ti lng b߾c tin em v, t ti
     Cht n tnh ngy c chng h phai
     Tri khng th߽ng nn chia r c hai
     Cho gt nh, du dng, em i mi...

         Ri tng chiu, gi su khu ni nh
         Tng b vai, tng si tc, mt th...
         Em i ri mang ht nhng gic m
         Cho k nim a v ro gi...

         (trong Mt Ln Bit... B V... )

     Уc im sau cng ca Ting Sng l Ngc Thin Hoa trnh by rt linh ng nhng kinh nghim sng, tuy au th߽ng nhng rt trung thc, ca mnh khi phi chu ng nhng gian lao, kh nhc, thiu thn khp mi b d߾i ch X Hi Ch Ngha ngoi lai ca Bc v ng. Li ni tht ca lp tr la tui 15, 17 i vi ti l mt bin chng hng hn nht xc nhn mt iu, rng th l, cc "nh cao tr tu" c th bin i ci din mo bn ngoi ca con ng߶i, thm ch n vic bn cng ha nhn dn, nhng khng th no bin i c ci nhn tnh tim tng bn trong, cng nh nhng gi tr nhn bn thm su vo tn x߽ng ty, mu huyt ca tng ng߶i dn Vit. Qua i ba dng nht k nh sau:

     Thng 9, 1982

     Tri i! S mnh xui nh con rp. Nm di ch s may mn t trn tri rt xung nh ch sung rng, M cha n. Gi ny l nhc ang ln ging ߶ng hc y. S߾ng in cha. T b ci l lch. a m mnh t dng hn ho b x. L lch khng c ti li chi ro.

     M ngi tng kinh thy m th߽ng chi l, b ht la ht, cng . "Chut chy cng so mi vo s phm" qu ng. Mnh ch thch ci ngh g u tr ny cht no. Thi ny m "g" coi b "kh" n, u mnh chc... mp tr߾c. Thi sc chui nu cm n cho qua ngy. Cha my con chut. Ht hn.

     ...

     Thng 1, 1983

     Tt ty. Gi ny bn kia, ch mnh ang n tt y. Chc ch nh nh. i! ci b ch ti nghip ca mnh. Nhng ng la, nhng thng qu cu kh, cu nn nh Pht b Quan m gi lm sao mnh n nhn cng y n߾c mt!

         (trong on Khc... To Lao K )

     V khng th i su vo tng chi tit mt nh tm l tr con, s ghen tung ca i con gi, nhn cch ha cnh phng con kin, nhng on t cnh t tnh, nhng li th trau chut vn hoa..., trn y ti ch a ra vi ba im son tiu biu cho ton tp c gi lng gi, thm nh s qua. Phn cn li chc chn phi m , thm trm, thm tha hn, xin dnh ring cho tng bn c t thߗng thc v khm ph ly.

     Li chc ring vi Ngc Thin Hoa, nh vn n p tr trung i sau ti gn trn mt th h, l hy bn lng gn b vi ch ngha vn ch߽ng, hu cng hin cho i nhiu tc phm c gi tr hn na v hn na.

     Naperville, IL, ngy 28 thng 1 nm 1997

   back to top

11. MI КC: TP TH VIT NAM LC BT S CA CA NGC THIN HOA

             NGUYN TN HNG

     K cng lu lm ri, su nm hn, ti mi c dp c thm tc phm th hai ca Ngc Thin Hoa. Nhng tߗng cy vit tr ny ch vit mi mt tc phm ... k nim vi i, ri thi. Ai d, vn cn nng mang nghip d, vn cn m thm sng tc di di.

     Khi tc gi nh ti vit li gii thiu, ti c hi ngc nhin v ngh nn tm mt ai khc, bi chng l bt ti li phi ng tung "c din" ny hoi! еc gi thm nhm chn. Nhng tc gi tnh thit: "Thi i, ng߶i no vit mt ng߶i... cho khi ln xn!" L nh!

     L mt iu na l tc phm th hai ny khng phi gm cc on vn, ty bt, th thn vi nhng hon cnh bun vui, nhng tnh cm ring t do cuc i trn tc ny mang li! M l mt Ngc Thin Hoa m c s, nghin ngm quyn "Vit Nam S Lc" ca c Trn Trng Kim, ri cm hng hay ni hng cng c, vit li bng vn vn. Th nn mi c chuyn t ta cho sch l "Vit Nam Lc Bt S Ca." Tui tr m "chu" nghin cu "s" "n c tri tn" th cng l mt im son ng khen.

     C l hu ht chng ta, khi hc v "vn hc s" nhng nm trung hc, u khng t th nhiu thuc lng vi on d nh trong quyn "i Nam Quc S Din Ca", i khi nh:

         B Trng qu Chu Phong
         Gin ng߶i tham bo, th chng chng qun
         Ch em nng mt li nguyn
         Pht c n߽ng t thay quyn t߾ng qun
         Ngn Ty ni ng phong trn
         m m binh m xung gn Long Bin...

     hay l:

         Sc sai Hng o tng binh
         Vi Trn Quang Khi cc dinh tin vo
         Ch߽ng D߽ng mt trn phong o
         Ka ai c߾p gio ra vo c cng
         Hm Quan mt trn rui giong
         Ka ai bt gic uy phong cn truyn...

     Trong sch gio khoa "Vit Nam Vn Hc S Trch Yu", xut bn nm 1949, gio s Nghim Ton c lit k bn b th tr߶ng thin c gi tr l "Nh Thp T Hiu" ca L Vn Phc, "i Nam Quc S Din Ca" ca L Ng Ct, "Lc Vn Tin" ca Nguyn nh Chiu, v "on Tr߶ng Tn Thanh" ca Nguyn Du. Ring quyn th hai ng cn vit thm:

     "i Nam Quc S Din Ca cng khng phi l tiu thuyt m l mt tp ca tr߶ng thin; ng L Ng Ct (i T c) phng ch son ra, ri cc ng Phm Xun Qu, Phm nh Toi, Phan nh Thc cng cc danh s ng thi nhun sc; ng Phm nh Toi em xut bn.

     Quyn s ca ny chp t i Hng Bng cho n ht i Hu L, theo th lc bt; cc vic thu gn, trnh by minh bch, c th t, li vn gin d, nhiu on lm ly hng trng; thc l mt cun sch qu c th dng cho tr con v dn chng d hc, d nh qua loa lch s n߾c nh..."

     Nhng li khen trn y, thit tnh m ni, ti cng c th mang ra p dng cho tr߶ng hp "Vit Nam Lc Bt S Ca" ca Ngc Thin Hoa, v... "cc vic thu gn, trnh by minh bch, c th t..." vn vn v vn vn...

     Tuy khng c "chnh vn" cho lm nhng iu ng nu l cng trnh ca mt ng߶i, mt cy vit tr, sut gn hai nm tri cm ci tng dng. Hn na, sch vit t i Hng Bng cho n ht thi Php thuc, xem nh l mt cp nht ha ng k cho b "i Nam Quc S Din Ca" vy. Ri l d nhin... "li vn gin d, nhiu on lm ly hng trng..." vn vn v vn vn... thy cng lao "dng n߾c, gi n߾c v m mang b ci" ca tin nhn l y mu v n߾c mt, lu li cho chng ta mt dy giang sn gm vc nh ngy nay. V c cc th h con chu mai sau, nu chng ta lm trn bn phn, trch nhim ca mnh. Th m, tung nh thi no cng vy, bn cnh nhng cng thn lun tn trung bo quc cn c b l b di chuyn mi quc cu vinh...

     Khc vi nhng ng߶i vit s chn chnh tht s, t nng tnh cch khch quan, Ngc Thin Hoa, theo thin ca ring ti, ch l ng߶i c s cho nn c nhng on vit theo cm tnh ring, xc ng ring. Rt chn thnh, t d nh khi Nguyn Tri b hi:

         жi ng߶i mt tm lng son
         Ht lng gip Cha ly v non sng
         Hay cho ci ging "lt trng"
         Thi no chng c mui mng vo ve...

     hoc lc t v tr߶ng hp vua Trn d Tng:

         Nhm khi vua tr bng h
         Ng߶i em ln k hiu l Thiu Phong
         Thng hong nh vic ngoi trong
         Nhng khi ngi mt D Tng ru ch
         o h, p ni u d
         n chi, bi bc... chng khe dn ngho
         Gic gi c߾p ph xo
         C Trn i vo t y...

     y da, "... chng khe dn ngho?" Ti ly lm l ch "khe" ny, khc ngha vi khe h, nn ti hi li tc gi cho chc, i khi, c phi t "khe" l Vit ha ch "care" ca M? V nu ng nh vy th nn vit trong ngoc kp! Ngc Thin Hoa phn trn, i , by gi ni nh vy, vit nh vy th ai ai cng hiu lin, khi cn ngoc n ngoc kp g ht! Chu thua! T ng vn hc, hin nhin, vn thay i v lm mi theo thi cuc, tro lu; nhng sau thi 75, c nhiu ci i mi xem ra hay nghe ra khng c n cho lm!

     Well , gii thiu ch l phn ph thuc. Phn chnh vn l c tc phm. Hi vng rng qu c gi s tm ra nhiu iu thch th, mi l, b ch hn.

     Naperville, IL, ngy 26 thng 10 nm 2004

   back to top

12....

             NGUYN TN HNG

   back to top

Tc Phm Tr߾c Trang Chnh Tc Phm K Tip