1973

        Chie^'n tranh ca`ng nga`y ca`ng kho^'c lie^.t tre^n hai mie^`n d-a^'t nu+o+'c. Be^n na`o cu~ng du`ng su+'c ma.nh cu?a mi`nh d-e^? d-o'n d-u+o+`ng, tra? gia' vo+'i phi'a be^n kia\. Ha`nh d-o^.ng qua^n su+. d-u+o+.c du`ng nhu+ mo^.t lu+.c e'p d-o^'i phu+o+ng giu+~a ba`n ho^.i nghi.\. Ho`a ho^.i Paris nhu+ a'nh lu+?a cho+'p ta('t. Nhu+~ng cuo^.c ho.p ma^.t thu+o+ng tha?o d-i d-e^m giu+~a hai the^' lu+.c chu? d-o^.ng Washington va` Ha` No^.i d-ang da(`ng co\. Mo^.t na(m tang hoang da^`n qua\. Gia'ng sinh sa('p d-e^'n trong a^n phu+o+'c cu?a nha^n loa.i hu+o+'ng ve^` tu+o+?ng nho+' nga`y d-a?n sinh cu?a chu'a cu+'u the^' Jesus. D-a^'t nu+o+'c to^i d-o'n mu+`ng nga`y ky? nie^.m na`y ba(`ng tai ho.a\. Co.ng sa?n Ba('c Vie^.t d-ang do^`n to^?ng lu+.c d-e^? ga^y su+'c e'p giu+~a ho`a ho^.i Paris. Hai be^n d-a~ ga(.p be^' ta('c trong thu+o+ng tha?o\. Gio+'i chu+'c qua^n su+. Hoa Ky` be`n ra le^.nh ta^'n co^ng mie^`n Ba('c to^'i d-a ba(`ng kho^ng lu+.c. Ha` No^.i, Ha?i Pho`ng cu`ng nhu+~ng ca(n cu+' ha^.u tra.m qua^n su+. d-a~ bi. pha'o d-a`i bay B.52 ra?i bom trong khoa?ng tho+`i gian cuo^'i tha'ng 12 du+o+ng li.ch. Mie^`n Ba('c trie^`n mie^n du+o+'i mu+a bom suo^'t 11 nga`y d-e^m. Tha'nh ca ho't mu+`ng chu'a ra d-o+`i bo^~ng tha`nh tie^'ng ke`n d-u+a ma truy d-ie^.u, hay xo't ho+n d-o' la` khu'c ho+.p ta^'u xu+o+ng ma'u kho^? na.n d-o^`ng lo~a vo+'i thi.nh tri. du+?ng du+ng d-ang va^.n ha`nh tre^n ma(.t d-a^'t. Chu'a gia'ng sinh hi`nh nhu+ kho^ng can du+. gi` d-e^'n pha^`n d-a^'t ba^'t ha.nh na`y\. To^.i a'c d-a~ da(`n ma(.t, la`m chai cu+'ng he^'t lu+o+ng tri nha^n loa.i\. Hai be^n tham chie^'n, du` nha^n danh na`y hay nha^n danh kia, thi` ro^'t cuo^.c d-a^'t nu+o+'c va` sinh da^n Vie^.t Nam cu~ng d-a~ la~nh tro.n mo.i ta`n pha'\.
        Nhu+~ng nga`y cuo^'i na(m tho+`i tie^'t ba^'t nha^'t. Co' nga`y na('ng ga('t tie^'p theo nga`y a'm la.nh. Ngo^`i cu`ng ba.n be` o+? qua'n ca` phe^, to^i chu`n lo`ng. Ne^'u no'i ta^m tha'i cu?a nha` va(n la` ta^m tha'i cu?a xa~ ho^.i, thi` ta.i sao nhu+~ng tai bie^'n ghe^ go+'m d-ang co' ma(.t kia la.i cha(?ng khie^'n ta^m ho^`n to^i no^n nao\. Ta.i sao nhu+~ng co^ng pha' kia kho^ng a^'n d-a^.m va`o tha^`n ti'nh to^i, d-e^? ke'o ra lo+`i ra chu+~\. Nhu+ lo+`i the^' tu.c. Ngu+o+`i ca^`m bu't la` chu+'ng nha^n cu?a tho+`i d-a.i\. Hay to^i la` te^n tro+ tra'o ba^'t nha^n. To^i ha^.n to^i, ro^`i ha^.n la^y ca? chu?ng to^.c mi`nh. Di~ nhie^n to^i muo^'n hoa` bi`nh. D-o' cu~ng la` mo^.t kha't vo.ng chung cho toa`n the^? da^n to^.c. Nhu+ng pha?i la` ne^`n ho`a bi`nh tha^.t su+.\. Chu+' kho^ng pha?i thu+' hoa` bi`nh cu`ng d-u+o+`ng vi` to^.i a'c d-a~ cha^'t d-a^`y\. To^.i a'c d-u+o+.c bie^.n gia?i ba(`ng nhu+~ng my~ tu+` d-ang re^u rao tre^n ba'o chi' la^~n d-a`i pha't thanh cu?a hai phe\. To^.i a'c d-u+o+.c d-o^`ng ho'a vo+'i cu+'u ca'nh cho^'ng My~ cu+'u nu+o+'c, d-u+o+.c d-o^`ng ho'a vo+'i su+. chie^'n d-a^'u die^.t Co.ng d-e^? ba?o ve^. tu+. do nha^n pha^?m cho nha^n da^n mie^`n Nam. To^i ha(`n ho.c khi nghi~ ve^` tra'ch vu. chi'nh tri. cu?a gio+'i chu+'c la~nh d-a.o hai mie^`n Nam Ba('c. Ho. chi? la` mo^.t thu+.c the^? tay sai cu?a hai the^' lu+.c tu+ ba?n co.ng sa?n d-ang tranh da`nh nhau khu vu+.c a?nh hu+o+?ng tre^n toa`n ca^`u\. To^i hoang mang. To^i hoang tu+o+?ng cho ra(`ng cha(?ng ca^`n pha?i d-a^'u tranh ca'ch ma.ng, ma` chi? ca^`n gio+'i chu+'c hai mie^`n de.p bo? tu+. a'i tranh tha('ng chu? nghi~a, d-e^? y' thu+'c ra(`ng su+. to^`n vong cu`ng danh du+. cu?a da^n to^.c la` d-ie^`u tie^n quye^'t he^. tro.ng. Ho. pha?i hie^?u tra('ng ra la` chi? co' ngu+o+`i Vie^.t mo+'i ye^u thu+o+ng d-u`m bo.c lo la('ng cho ngu+o+`i Vie^.t thu+.c su+.\. Vi` su+. so^'ng co`n cu?a que^ hu+o+ng, hai be^n pha?i xo'a bo? di. bie^.t, ngo^`i la.i vo+'i nhau trong tinh tha^`n nha^n nghi~a ho+.p vo+'i truye^`n tho^'ng co^' cu+.u\. Nhu+ the^' cha(?ng ca^`n pha?i cam ta^m no^ le^., hoa(.c nu+o+ng tu+.a va`o mo^.t ngoa.i lu+.c na`o ma` d-a^'t nu+o+'c va^~n d-u+o+.c cu+'u nguy\.
        To^i bie^'t mi`nh vie^~n mo+\. D-i bo^. le^n ma(.t tro+`i cha('c de^~ thu+.c hie^.n ho+n d-ie^`u to^i d-ang mong u+o+'c. Nhu+ng cha('c cha('n mo^.t d-ie^`u, cho d-e^'n mo^.t nga`y ma` nhu+~ng hoang tu+o+?ng trong ta^m tu+ to^i chu+a bie^'n tha`nh hie^.n thu+.c, thi` d-a^'t nu+o+'c na`y se~ ma~i ma~i tra^`m lua^n. Hay d-a^'t nu+o+'c na`y, da^n to^.c na`y d-u+o+.c pha't xua^'t va` tu+.u tha`nh ba(`ng cu+`u ha^.n. No' nhu+ mo^.t ma chu+o+'ng, d-o' la` tu+o+ng ta`n tie^'p die^?n theo va^.n ha`nh cu?a da^n to^.c tie^'p lie^`n tu+` d-o+`i na`y qua d-o+`i kia\. Hay tu+. ti'nh cu?a chu?ng to^.c Vie^.t la` hie^'u chie^'n, chia re?\. Ma(.c du` trie^`u d-a.i na`o cu~ng re^u rao nha^n a'i hie^'u ho`a\. Huye^`n su+? mo^.t bo.c tra(m con pha^n ly tu+. d-a^`u nguo^`n d-a~ la^`n ho^`i mo+? ra cho con cha'u ha^.u due^. ve^` sau tha`nh tra(m va.n nga~ d-u+o+`ng tan ta'c. Chu'ng ta tu+. ha`o bo^'n nga`n na(m la^.p quo^'c. Chu'ng ta tu+. ha`o con ro^`ng cha'u tie^n. Chu'ng ta tu+. ha`o chu+a bao gio+` lu`i bu+o+'c tru+o+'c gia(.c ngoa.i xa^m. Di~ nhie^n d-o' la` nie^`m tu+. ha`o vi~ d-a.i kho^ng mo^.t ai phu? nha^.n. Nhu+ng d-o' chi? pha?n lo^. khi'a ca.nh chie^'n d-a^'u ti'nh cu?a no`i gio^'ng. Nhu+ng co`n nie^`m tu+. ha`o ve^` tha'i ho`a thi.nh tri.\? Ve^` xa^y du+.ng d-a^'t nu+o+'c quang vinh? Ve^` ye^u thu+o+ng d-u`m bo.c? Ve^` va(n ho'a va(n minh?

        Sau co+n mu+a bom tre^n mie^`n Ba('c va` nhu+~ng tra^.n d-i.a kho^'c lie^.t tre^n bo^'n vu`ng chie^'n thua^.t mie^`n Nam. Cu~ng nhu+ vo+'i nhu+~ng ke^' hoa.ch chu? d-o^.ng cu?a hai the^' lu+.c ma qua'i tu+ ba?n co.ng sa?n. Cuo^'i cu`ng hie^.p u+o+'c ngu+ng ba('n cu~ng d-a~ d-u+o+.c ky' ke^'t va`o nga`y 27 tha'ng 1 na(m 1973 o+? Paris. D-a^y la` da^'u mo^'c tre^n ly' thuye^'t nhu+ mo+? d-a^`u cho mo^.t trang li.ch su+? mo+'i\. Hoa Ky` ba(`ng hie^.p u+o+'c na`y, d-a~ ru't cha^n ra kho?i cuo^.c chie^'n tranh kho^ng tuye^n chie^'n vo+'i co.ng sa?n Ba('c Vie^.t. Ho. coi nhu+ d-a~ xong pha^`n. D-ie^`u cho^ng che^nh kho' hie^?u la` du+o+'i su+'c e'p cu?a Washington, chi'nh quye^`n tu+. do mie^`n Nam nhu+ bi. a'p d-a(.t tru+o+'c mo^.t su+. kie^.n d-a~ ro^`i\. D-o' la` du` ngu+ng ba('n, nhu+ng lu+.c lu+o+.ng chi'nh qui co.ng sa?n Ba('c Vie^.t go^`m ha`ng chu.c su+ d-oa`n la.i kho^ng ru't tro+? ve^` mie^`n Ba('c, ma` va^~n na(`m mai phu.c nguye^n vi. tri' tre^n la~nh tho^? mie^`n Nam. D-o' la` co+ che^' bu` nhi`n ma(.t tra^.n gia?i pho'ng, hi`nh no^.m cu?a co.ng sa?n Ba('c Vie^.t d-u+o+.c xa'c nha^.n nhu+ mo^.t thu+.c the^?\. Gio+'i quan sa't quo^'c te^' la.c quan co^ng nha^.n hie^.p u+o+'c na`y la` mo^.t ke^'t qua? my~ ma~n. Xa ho+n, kho+` kha.o ho+n la` gia?i Nobel ho`a bi`nh trong na(m (1973) cu~ng d-u+o+.c ha`n la^m vie^.n Na Uy trao cho Le^ D-u+'c Tho. cu`ng Kissinger. Hai nha^n va^.t chu? cho^'t cu?a cuo^.c thu+o+ng tha?o\. D-a^y tuy la` ha`nh d-o^.ng ti'ch cu+.c co^? vu~ khen thu+o+?ng cho ca'c ca' nha^n d-a.t tha`nh ti'ch cao tranh d-a^'u cho ho`a bi`nh. Nhu+ng tro+' tre^u thay trong tru+o+`ng ho+.p na`y chi'nh la` su+. la(ng nhu.c, co' gia' tri. nhu+ la` ta(.ng the^m ca^y ma~ ta^'u cho d-ao thu? phu?\. No' d-u+o+.c pho+i ba`y ro~ ra`ng khi Le^ D-u+'c Tho. tu+` khu+o+'c gia?i thu+o+?ng, tra'o tro+? cho ra(`ng hie^.p u+o+'c d-i`nh chie^'n tuy d-a~ ky' ke^'t, nhu+ng ho`a bi`nh chu+a thu+.c su+. co' ma(.t. Du` sao d-i nu+~a, vo+'i hie^.p u+o+'c na`y to^i nga^y tho+ tin ra(`ng ma'u se~ tho^i d-o^?\. Du` va^~n co`n la('m di. bie^.t oan tra'i giu+~a hai mie^`n, nhu+ng ro^`i d-a^'t nu+o+'c se~ la` lo`ng no^i cho da^n to^.c ta'i ta.o ho^`i sinh.
        Sa'ng so+'m nga`y d-a^`u tie^n hie^.p u+o+'c ba('t d-a^`u co' hie^.u lu+.c, to^i d-a~ tha? bo^. xuo^'ng qua'n ca` phe^ to^?ng ho^.i ba(`ng ta^m the^' d-o'\. Tro+`i d-ang giu+~a buo^?i mai khoa'ng mo.ng ho+i nu+o+'c. Co+n mu+a sa'ng vu+`a tan, ba^`u tro+`i xanh non tro+? la.i\. Ma(.t d-u+o+`ng loa'ng pha?n chie^'u a'nh na('ng lo'a di.u ta^`m ma('t. Gio' se se, nhu+ng to^i nghe nhu+ hu+o+ng te^'t tho+m d-ang vo+`n quye^.n d-o' d-a^y\. Ho`a bi`nh. Ho`a bi`nh. Me. gia` tho^i kho'c. Vo+. tre? mu+`ng vui\. Cha no^n nao d-o+.i nga`y d-oa`n tu.\. Ba.n hu+~u to^i se~ gia~ tu+` su'ng d-a.n tro+? la.i d-o+`i thu+o+`ng. Su+. so^'ng se~ ngo.t ho+n. Nu. cu+o+`i a^'m ho+n. Na('ng mu+a se~ tu+` nay thie^'t tha ho+n. D-a^'t nu+o+'c se~ no^`ng na`n ho+n. Tro+`i bie^?n se~ tha('m tu+o+i ho+n. So^ng nu'i se~ ti`nh tu+' ho+n. To^i tu+o+?ng mi`nh d-ang bu+o+'c nghe^u ngao giu+~a mu`a thi.nh tri.\.
        Ba.n hu+~u to^i d-ang qua^`n tu.\. Ma(.t mu~i d-u+'a na`o cu~ng sa'ng ra.ng theo tho+`i the^' la.c quan. To^i re^` va`o chie^'c ghe^' tro^'ng sa't Nguye^~n Nghi~a d-ang ngo^`i cho^'ng ca(`m d-a(m chie^u be^n ca.nh Nguye^~n A'nh nha^'p nho^?m. Tha^'y to^i, A'nh huo+ mo^.t ca'nh tay nhu+ va^~y mu+`ng, d-o^`ng tho+`i nhu+ mo+`i ngo^`i\. Ngu+ng ba('n ro^`i d-a~ qua'\. To^i mo'c ma^'y d-ie^'u thuo^'c la' le? nha`u na't trong tu'i a'o so+ mi ra mo+`i ba.n. Nguye^~n Tu+o+`ng So+n nghe^'ch ma(.t khoan khoa'i\. Tu+` nay a(n kho?e ngu? kho?e, kho?i lo cha.y gia(.c, pha'o ki'ch. D-o^~ Va(n Tu`ng che^m vo^\. Ru+'a la` kho?i lo la`m ho^` so+ hoa~n di.ch ha`ng na(m. Ca? bo.n lao chao cu+o+`i d-u`a nghie^ng nga~\. Nguye^~n A'nh ve~ vo+`i la.i du+. ti'nh le^n nu'i cao ti`m mo^.t hang d-o^.ng d-e^? die^.n bi'ch tu chu+'ng nhu+ Bo^` D-e^` D-a.t Ma\. To^i d-u`a\. Ma`y ma` thie^`n su+ qua'i gi`\. A'nh chu+a pha?n u+'ng thi` So+n che^m. Co+? nhu+ thie^`n su+ A'nh thi` pha?i ca^`n mo^.t thie^`n ni ngo^`i the^m phi'a sau lu+ng mo+'i d-u? bo^.\. A'nh no^~i gio.ng ba tro+.n. Ru+'a mo+'i d-u'ng nhu+ ta^m tau mong muo^'n. Tu`ng nha^'p ti' ca` phe^ cho a^'m co^? ho.ng ro^`i he^ he^\. Ro^`i hang d-o^.ng se~ d-a^`y a('p thie^`n nhi\. Ca^u no'i ba^'t ngo+` ly' thu' khie^'n ca? bo.n ha? ho.ng cu+o+`i ran. Nguye^~n Nghi~a nha('c la.i ba`i ba?n cu~\. Thi` nha^'t a^m, nha^'t du+o+ng chi vi. d-a.o\. To^i nhi' nho^'\. Vi. d-a.o ca'i con khi?, pha?i go.i d-a.i d-a.o mo+'i ho+.p le~ nhie^.m ma^`u\. A'nh nhe^'ch me'p cu+o+`i, ngo' to^i cha(m cha(m. To^i cu~ng nhi`n la.i ba.n. D-o^i ma('t ho+i su.p mo^.t be^n lu'c na`o cu~ng a'm na(.ng da^'u hie^.u tra'c tra'ng va^.t du.c. A'nh la.i nhu+o+'ng ma('t nhu+ co^' d-uo^?i co+n buo^`n ngu?\. Gio.ng ba.n tro+? la.i lo+` d-o+` co^' hu+~u\. Cha'n bo? me.\.
        Ca? bo.n la.i ngo^`i ye^n. To^i d-a(m d-a('m d-uo^?i ta^`m ma('t theo ta`ng bo^ng gia^'y ro+.p la' xanh chi chi't su?ng nu+o+'c. D-o^i lu'c co' gio' ta.t, nu+o+'c la.i ru.ng ra^?y xuo^'ng tre^n d-a^`u tre^n co^? ca? bo.n. Nu+o+'c gio.t tre^n ma'i to'c bie^'ng go^.i cu?a Nghi~a\. Nu+o+'c tha^'m qua ma(.t ki'nh ca^.n cu?a So+n. Nu+o+'c ru? u+o+'t lu+ng a'o cu?a Tu`ng. Nu+o+'c xuye^n qua co^? a'o bo` xuo^'ng lu+ng to^i nho^`n nho^.t. To^i bo^~ng nghe le^nh d-e^nh hie^.n ve^`\. Ca'ch tro+? chi? co`n la` chu+'ng lie^.u cho ho^n u+o+'c. Cu~ng nhu+ ho`a bi`nh se~ mo+? the^m lo^'i cho tai ho.a\. To^i tha^'y xua^n xanh mi`nh tro+? ngo.n bay ma^'t ta(m ho+i\. So+n d-a^.p le^n vai to^i ho?i tha(m ve^` Tru+o+`ng Ha. Kinh, ve^` nhu+~ng suy tu+o+?ng mo+'i\. To^i a'i nga.i\. A` thi` cu~ng va^.y, tau vie^'t vi` kho^ng the^? kho^ng vie^'t. Ma('t So+n nhi`n to^i nhu+ co^' ca?m tho^ng. Ma`y cu+' vie^'t d-a.i d-i, ro^`i ve^` sau bie^'t d-a^u\. To^i no'i tro+` qua ti`nh hi`nh thu+.c ta.i\. Ve^` ho`a u+o+'c Paris vu+`a ky'\. Ve^` su+. thie^'u d-o^`ng bo^. cu?a nhu+~ng d-ie^`u le^. ma` tru+o+'c khi ra d-a^y, to^i d-a~ nghe tre^n d-a`i pha't thanh Ha` No^.i\. So+n lo a^u\. Tau tha^'y d-o' chi? la` su+. do^'i tra' tinh xa?o\. Tu`ng d-ang ngo^`i ye^n bo^~ng d-a^m gio.ng khinh ba.c. Thi` tu.i ba^y kho^ng nghe Thie^.u d-a~ no'i d-u+`ng nghe nhu+~ng gi` co.ng sa?n no'i, ma` ha~y nhi`n co.ng sa?n la`m hay sao\. A'nh bu+.c bo^.i\. De.p me. chuye^.n d-o' d-i tu.i bay\. Nghi~a ha^'t ma(.t ra ba?o A'nh. Cu. ma`y thie^'u ho+i a^m ne^n tha^`n tri' lo^.n xo^.n. D-a~ bie^'t no'i thi` pha?i bie^'t nghe\. A'nh tre^` mo^i thay tie^'ng tra? lo+`i, ue^? oa?i mo^`i d-ie^'u thuo^'c kha'c. A'nh vo^'n the^', ba.n to^i la` ke? theo chu? nghi~a hu+ vo^ hu+o+?ng la.c. A'nh lu'c na`o cu~ng d-o'i ra'ch theo d-u'ng vo+'i nghi~a d-en. Nho+' nhu+~ng la^`n ga(.p nhau, nhi`n sa('c die^.n to^i bie^'t la` A'nh cha('c d-a~ ma^'y nga`y kho^ng a(n uo^'ng. Tuy the^', ne^'u ga(.p d-u+o+.c ba(`ng hu+~u tie^'p vie^.n cho chu't tie^`n co`m la` A'nh vo^.i chui va`o qua'n uo^'ng ly ca` phe^, thay vi` mua o^? ba'nh mi` lo't da. cho qua co+n d-o'i\. La('m lu'c to^i tu+o+?ng A'nh la` nha^n va^.t tie^?u thuye^'t hie^.n sinh d-ang tu+` trong chu+~ nghi~a chui ra tung he^ vo+'i d-o+`i\. A'nh ri't ma.nh ho+i thuo^'c, lo+` d-o+` ba?o Nghi~a\. Hoa` bi`nh, chie^'n tranh ca'i me. chi\. D-o' kho^ng pha?i la` con d-u+o+`ng ma` tau thu'c ba'ch. Tau muo^'n xuo^'ng so^ng nhu+ng chu+a co' kha? na(ng ta`i chi'nh, d-o' mo+'i la` va^'n na.n.
        Tro+`i d-o^? mu+a nhe.\. Ca? bo.n vo+'i nhau nhu+ ta^'c lo`ng d-ang lo+ la'o\. Chu'ng to^i la` ky' sinh cha(ng. Vi` the^' pha^.n tu+`ng d-u+'a mo^.t la` no^~i khua^'t ta.t hao mo`n. Ca^u tho+ cu~ ngo+`i le^n hi`nh tra.ng heo hu't, minh ho.a cho thu+.c the^? tru+o+'c ma('t. khi quay lu+ng thi` kho^ng co`n d-a(`ng sau\. tha^.t nhe. nha`ng d-u+o+`ng d-i d-a(`ng tru+o+'c. mu~i su'ng thu` tre^n ngo.n co+` bay\. nhu+~ng ta^.p the^? anh ho.p la.i khu vu+o+`n co^ d-o^.c. nhu+~ng ta^.p the^? anh d-ie^u d-u+'ng tha'ng nga`y\...
        Qua'n d-a~ d-o^ng ho+n. Ne^`n d-a^'t lo^. thie^n nhe^~u nu+o+'c do+ da'y da^.p theo mo+' ta`ng thuo^'c be.p di' cu`ng la' bo^ng gia^'y la? ta? la'p nha'p. D-a'm ba.n thu+o+`ng le^. cu?a to^i ha^`u nhu+ d-u? ma(.t, va^y quanh ca'i ba`n con d-a^`y ly ta'ch ngo^?n ngang. Ne^'u go.i hoa` bi`nh la` khu'c hoan ca thi` co+' sao no+i cho^'n na`y la.i hie^.n d-a^`y tra('c tro+?\. Nhu+~ng khuo^n ma(.t lu+o+`i li~nh phie^u bo^`ng kho^ng mu+u toan. Nhu+~ng lo a^u tho+`i the^' d-a~ bi. d-e` cu+'ng do^`n e'p, khua^'t la.c ma^'t ta(m. Ha` Thu'c Tha('ng vu+`a ta^'p xe vo^, chu+a ki.p cha`o ho?i d-a~ ho^?n he^?n. Ngu+ng ba('n chi mo^ ma` hai be^n d-a~ vi pha.m hie^.p u+o+'c ro^`i\. Tru+o+'c khi to+'i d-a^y, tau vu+`a nghe radio, chi'nh quye^`n mie^`n Nam to^' ca'o Vie^.t co.ng vi pha.m hie^.p u+o+'c. Cha(?ng co' d-u+'a na`o d-u+a lo+`i hu+o+?ng u+'ng. Tha('ng ke'o mo^.t chie^'c ghe^' con tu+` ba`n be^n ca.nh d-a(.t chen vo^ ngo^`i xuo^'ng, ro^`i le^n tie^'ng ha`o hie^.p. Co' tha(`ng mo^ uo^'ng the^m ca` phe^ kho^ng. To^i ngo' qua Tha('ng, va^~n khuo^n ma(.t tro`n vo+'i la`n da nung nu'c tra('ng. Bo^~ng mo^.t gio.t nu+o+'c tu+` ta`ng bo^ng gia^'y ro+i tru'ng tre^n va^`ng tra'n ba.n, nhu+ng Tha('ng va^~n tha?n nhie^n. To^i nhi`n gio.t nu+o+'c la(n da^`n xuo^'ng va`nh lo^ng ma`y nha.t ro^`i xuye^n qua bo` xuo^'ng ta^.n mi' ma('t. Tha('ng nha^'p nha'y mi, nhu+ mo^.t co^' ga('ng d-a^?y gio.t nu+o+'c mu+a ra kho?i va`nh ma('t, thay vi` d-u+a tay le^n que^.t. Ba.n mi?m cu+o+`i, ro^`i tie^'p gio.ng nhu+ gia?i thi'ch the^m. D-i`nh chie^'n theo ke^' hoa.ch da beo cu~ng me^.t. Phe na`o cu~ng tu+o+?ng ne^'u co' lu+.c lu+o+.ng mi`nh d-o'ng qua^n thi` cu+' vie^.c ke'o co+` mi`nh le^n la` ho+.p thu+'c ho'a xong chu? quye^`n pha^`n d-a^'t a?nh hu+o+?ng. Cha(?ng ngo+` be^n na`y tha^'y co+` be^n kia ke'o le^n la` la^.p tu+'c khai ho?a\. Nghe lo+`i cu?a Tha('ng xong, Nghi~a nhe^'ch me'p phu. ho.a thu+`a tha~i ro^~ng tue^'ch. Ho`a bi`nh d-e^? tie^'p tu.c chie^'n tranh.
        To^i tro+? ve^` nha`, lo`ng da. tri` tre^.\. Vo+'i ba.n hu+~u cu`ng nie^`m vui mong manh d-a~ qua\. Gia d-i`nh d-a~ a(n xong co+m chie^`u, nhu+ng to^i kho^ng tha^'y d-o'i\. Mo^`m mie^.ng co`n d-a('ng d-a^.m du+ vi. ca` phe^ thuo^'c la'\. Cuo^'ng ho.ng to^i ra^m ran la^`y nha^`y d-a`m da~i vu+o+'ng ma('c kho' chi.u, kho' tho+?\. Que^ hu+o+ng la.i bu`ng le^n. Kha'i nie^.m ho`a bi`nh chie^'n tranh da^.p do+`n trong tri' na~o\. D-a^'t nu+o+'c va^~n d-ang co`n bi. nhie^`u the^' lu+.c tham ta`n cu`ng d-o^. tie^'p die^~n da`y xe'o\. Su'ng d-a.n va^~n khai ho?a, du` chu+~ ky' cha^'p nha^.n ba?n hie^.p u+o+'c d-i`nh chie^'n chu+a ra'o mu+.c.
        To^i ngo^`i xuo^'ng ca'i ba`n nho? d-a(.t sa't ca.nh bo^. ngu+.a nhi`n ra cu+?a so^? co' ta`ng ca^y tru+'ng ca'\. To^i muo^'n nho+` chu+~ nghi~a da^~n d-u+o+`ng, tra?i lo`ng mi`nh theo tai bie^'n d-a^'t nu+o+'c. To^i muo^'n ba(`ng ta^m tha`nh ghi la.i ca?m xu'c d-u+o+.c hun d-u'c tu+` hoa.n na.n nhie^?u nhu+o+ng cu?a que^ hu+o+ng. Trong d-a^`u o'c to^i so^'ng d-o^.ng bao hi`nh a?nh tang to'c d-ang tha^.t d-ang co'\. Nhu+ bom d-a.n, ca`n que't, lu+?a kho'i\. Nhu+ sinh ma.ng d-o^`ng ba`o hai mie^`n d-ang bi. d-u+a va`o lo` sa't sinh. Nhu+ chu? nghi~a hung cuo^`ng ho'a trang ti`nh tu+. ly' tu+o+?ng cu+'u ca'nh. Nhu+ nhu+~ng ma(.t thu' d-o^.i lo^'t ngu+o+`i d-ang xum xue^ trong a'o xo^'ng la~nh tu., ke^u go.i thu'c d-a^?y cu+o+~ng ba'ch qua^`n chu'ng tie^'p tu.c hy sinh xu+o+ng ma'u d-e^? ho. tho?a ma~n sa^n si tham vo.ng. Que^ hu+o+ng! A^m vang xa va('ng heo hu't hu+ kho^ng hoang da.t. Que^ hu+o+ng! Tie^'ng ga`o tuye^.t vo.ng giu+~a tai ho.a ba.o ha`nh bi thie^'t. Que^ hu+o+ng! Nhu+ ca'nh d-o^`ng cha'y nu+'t ne? co`n so't la.i da(m bu.i lu'a co`i tro+ che.n tu?i mo`n le'p ha.t ca(`n kho^\. Nhu+ tra^.n d-i.a ha^`m ha`o ca('t xo+'i lung tung do.c ngang vu+o+`n tu+o+.c. Nhu+ me. chong d-e`n trong d-e^m mo`n mo?i d-o+.i cho+`\. Nhu+ cha tha^'t tho^' kho^'n kho' vo^ vo.ng. Nhu+ chu' ba'c me^ man chia phe tu. ba^`y phanh tha^y nhau oan kho^'c. Nhu+ co^ di` ma'i to'c phu? kha(n tang tra('ng d-o+`i co^ phu.\. Nhu+ con cha'u lo+'n le^n co^i cu't ngo+ nga'o, kho^ng bie^'t d-i.nh nghi~a the^' na`o la` tu+o+ng lai\.
        To^i bo'p ma.nh ca^y vie^'t, hie^?u ro~ ra(`ng mi`nh d-a~ ba^'t lu+.c ta^.n cu`ng. Ta^m kho^ng d-ie^`u d-o^.ng chu+~ nghi~a d-e^? ro't xuo^'ng trang gia^'y\. Hay to^i sa^u sa('c qua', ne^n hie^?u kho^? d-au tru+o+'c ma(.t nhu+ cha(.ng d-u+o+`ng bi`nh d-a(?ng nhu+ bao cha(.ng d-u+o+`ng kha'c. Hay to^i la` hoang thai, tu+` co~i kho^ng ma` d-i vo^ nguo^`n vo^ ngo.n. Hay to^i la` te^n ca^m d-ie^'c, tuy ca?m nha^.n d-u+o+.c tho^'ng kho^? nhu+ng cha(?ng co' kha? lu+.c ke^u la\. Ca^u ho?i xoa'y le^n. Ta^m tu+ to^i d-o^.t pha'\. To^i vie^'t ve^` thu+.c tra.ng que^ hu+o+ng d-e^? pho+i ba`y, to^' ca'o cho ai d-a^y\. Hay ro^`i chu+~ nghi~a cu?a to^i cu~ng chi? la` tie^'ng kho'c oa'n tha'n tro^i da.t be^n na`y be^n kia\. To^i do+`n do+.n, su+.c nho+' mo+' tho+ va(n tranh d-a^'u nhan nha~n tre^n ba'o chi', cu~ng nhu+ lu+u ha`nh trong anh em sinh vie^n. No' kho^ng pha?i la` tho^ng d-ie^.p cu?a nha^n a'i d-o^'i d-a^`u tru+o+'c ba.o lu+.c, ma` d-o' chi? la` mo+' ca?m xu'c phu. ho.a the^m cho cu+`u ha^.n be'n re^~ oan thu`\. Nhu+~ng ti`nh tu+. hie^`n la`nh cu?a da^n to^.c d-a~ d-u+o+.c lo+.i du.ng to^'i d-a, nhu+ d-u+o+.c ba('t tra the^m mo'ng vuo^'t. No' tuye^n truye^`n ke^u go.i ho^'i thu'c, xung d-o^.ng hie^'u chie^'n, cu~ng kho^ng thua gi` tha`nh lu~y, tuye^'n ha`o, ke~m gai d-ang va^y bo.c sinh me^.nh cu?a que^ hu+o+ng.
        To^i bi`nh ta^m. To^i kho^ng the^? na`o la` ke? tho?a hie^.p vo+'i gian tra'\. To^i pha?i vu+o+.t qua to^i\. Vu+o+.t qua xung d-o^.ng nha^'t tho+`i\. Vu+o+.t qua ca(`n co^~i sa'o mo`n tu+. a'i\. Nha^n ti'nh to^i la` ta^'m gu+o+ng soi\. To^i pha?i du`ng d-e^? soi ma(.t mi`nh tru+o+'c he^'t. Di~ nhie^n to^i la` d-u+'a con nho? cu?a da^n to^.c na`y thi` la`m sao co' the^? tra'nh ne' kho?i no^~i d-au chung. Co' mo^.t da.o to^i d-a~ tu+`ng vo.ng ha?o\. Co' mo^.t tho+`i to^i d-a~ hung ha(ng giu+~a kha'i nie^.m ba.n thu`\. No' d-a~ d-a^m che? to^i ra tu+`ng nha'nh tu+`ng pha^`n la. hoa('c. No' nhu+ son pha^'n d-ie^u linh to^ ho^`ng le^n vie^`n tra(ng non u'a\. No' nhu+ lo+`i khuye^'n du. d-u+o+`ng ma^.t ba^'t ma~n giai ca^'p. No' nhu+ a'nh d-uo^'c lung linh tre^n ru+`ng chan d-a^`y ha`o hu`ng d-a^'u tranh gia?i pho'ng ca'ch ma.ng. To^i d-a~ nha^.n ra d-o' chi? la` nhu+~ng ti'n hie^.u co`m co~i, cha^.p choa.ng nhu+ d-om d-o'm, ma tro+i\.
        To^i tro+? la.i vo+'i ba?n nga~ mi`nh. Ta^.p ba?n tha?o Tru+o+`ng Ha. Kinh d-ang na(`m pho+i cho+` d-o+.i\. Ma(.t gia^'y tra('ng bo^~ng nu~ng ni.u to^i nhu+ da thi.t ti`nh nha^n. To^i ha. d-a^`u ca^y vie^'t xuo^'ng, kho^ng cho+` kho^ng d-o+.i\. Ta^m tu+' ho^`n ha^.u nhu+ nhie^n, cha(?ng bo' buo^.c thu'c ba'ch da(`n va(.t. d-u+`ng bao gio+` pha^n va^n va` ha~y suo^'t d-o+`i pha^n va^n. d-u+`ng bao gio+` cuo^`ng no^. va` ha~y suo^'t d-o+`i cuo^`ng no^.\. bo+?i vi` ti`nh ye^u em d-a~ la` ca'nh cu+?a mo+? ngo~ ba.o ha`nh...

nguyen duc batngan / tham lang troi, tham lang dat