LIEÄT DÖÔNG

BAÙC SÓ THIEÄN Y

Phoûng chöøng 20 ñeán 30 trieäu nam nhaân taïi Myõ bò lieät döông. Baùc só naøo cuõng ñöôïc yeâu caàu maùch thuoác trò lieät döông vaø laém khi thaät luùng tuùng vì nhieàu leõ, ñaëc bieät laø kieán thöùc veà cô nguyeân giôùi haïn vaø trò lieäu cuõng khoâng phong phuù.

Noùi moät caùch khaùc, nguyeân do ñöa ñeán lieät döông phaûi tìm ra roài môùi nghó ñeán chöõa trò. Beänh nhaân coù bò beänh xaùo troän kích thích toá khoâng, thaàn kinh coù bình thöôøng khoâng, tim maïch coù baát thöôøng khoâng, döôïc lieäu naøo ñang duøng. Thuoác trò leân maùu, trò thaàn kinh ñoâi khi gaây ra lieät döông. Huùt thuoác laù nhieàu cuõng coù theå ñöa ñeán lieät döông. Ngoaøi nguyeân do thaàn kinh, huyeát quaûn, coøn coù nguyeân do taâm lyù. Nhö theá khaùm vaø thöû phaûi ñaày ñuû ñeå tìm hieåu taïi sao beänh nhaân bò lieät döông. Moät vaøi ví duï veà khaùm thöû: khaûo saùt veà löu thoâng cuûa maïch maùu, thöû nghieäm ñöôøng trong maùu xem coù tieåu ñöôøng khoâng, ño kích thích toá nam testosterone.

Cöôøng döông laø nhôø maùu öù laïi trong moät thôøi gian caàn thieát. Muoán trò lieät döông thì duøng bieän phaùp khieán boä phaän xô möôùp corpus cavernosa (theå hang) giaõn ra cho maùu tuï laïi ñöôïc, caêng phoàng caùc theå hang leân moät thôøi gian. Ngöôøi ta duøng oáng huùt khoâng khí ñeå taïo khoaûng troáng cho theå hang giaõn ra. Nhieàu beänh nhaân than oáng huùt khoâng khí lích kích quaù. Maáy naêm gaàn ñaây, thuoác ñöôïc tieâm ngay vaøo theå hang ñeå giaõn maïch ra cho maùu daãn thaät nhieàu moät thôøi gian caàn thieát. Beänh nhaân ñöôïc chæ daãn töï tieâm khi caàn. Kim nhoû thoâi cho khoûi ñau. Thuoác tieâm coù theå laø alprostadil hoaëc papaverine hoaëc phentolamine, hoaëc hoãn hôïp. Baùc só coù theå gaén vaøo boä phaän nhaân taïo, oáng laùt-tích, cöông xeïp tuøy yù khi tay bôm leân hoaëc tay boùp ñeå nöôùc ôû trong caêng phoàng oáng leân, chaúng khaùc theå hang bình thöôøng cöông leân; giaûi phaãu gaén ñoà giaû ñöôïc aùp duïng cho ai khoâng coù theå tieâm thuoác ñöôïc.

Töø ngaøy tieâm thuoác vaøo theå hang ñöôïc beänh aùp duïng, giaûi phaãu gaén
oáng bôm khoâng thònh haønh maáy. Cuõng nhö giaûi phaãu daãn maïch maùu ñeán theå hang khoâng coøn thònh haønh nöõa. Thuoác alprostadil Caverject cuûa Upjohn coù leõ seõ hay ñöôïc duøng hôn vì noù giaûn dò vaø ñoái vôùi ña soá beänh nhaân coù keát quaû khaû quan.

Môùi ñaây, baù caùo duøng alprostadil cho 683 beänh nhaân vôùi keát quaû höõu duïng 94% laàn tieâm vaø nam cuõng nhö nöõ ñaõ keát luaän laø haøi loøng vôùi thaønh quaû treân 85% laàn tieâm. Chöøng 50% than ñau nhöng chæ sau 11% laàn tieâm vaø ñau vöøa thoâi; ñau do kim tieâm vaø cuõng coù theå laø do thuoác alprostadil, moät loaïi prostaglandin E. Tuy nhieân ñau ñôùn cuõng laøm moät soá tuy nhoû boû cuoäc. Khoâng hieåu thuoác teâ lidocaine pha cheá thaønh keo boâi leân da tröôùc khi tieâm coù giuùp giaûm ñau khoâng, ngöôøi vieát chöa thaáy baù caùo. 2% bò chai vì ñaõ tieâm nhieàu laàn hoaëc laø haäu quaû thöông tích va chaïm lieân tieáp, tieâm caàn nghæ moät thôøi gian. 1% bò cöông quaù laâu treân 4-6 tieáng ñoàng hoà, caàn phaûi ñeán baùc só xem vaø maùu baàm 8%, chaéc chaén seõ giaûm ñi khi tieâm coù kinh nghieäm hôn taát nhieân nhöõng ngöôøi duøng thuoác choáng ñoâng maùu khoâng neân chích. Kyõ thuaät töï tieâm laáy ñöôïc baùc só hay ñieàu döôõng chæ daãn cuõng raát giaûn dò. Chæ vieäc keùo daøi ra vaø kim beù côõ 36 tieâm ôû beân caïnh, ngay choã goác boä phaän, phaûi traùi gì cuõng ñöôïc. theå hang hai beân thoâng thöông vôùi nhau. Neáu cöông quaù laâu, phaûi cho baùc só hay ñeå tìm caùch daãn maùu ra, baèng caùch cho ñaép thuoác ephedrine chaúng haïn.

Lieàu thuoác tieâm cuõng phaûi doï daãm ñònh lieäu cho moãi ngöôøi, coá tìm lieàu thaáp nhaát cho moät thôøi gian caàn thieát maø thoâi. Thöôøng nhöõng ngöôøi lieät döông do lyù do thaàn kinh chæ caàn lieàu raát nhoû, 2 micrograms, nhöng neáu nguyeân do laø beänh cuûa maïch maùu thì lieàu phaûi cao hôn vaø keát quaû khoâng khaû quan baèng.

TK: NEJOM Thaùng 4/4/96.

BS Thieän Y