|
||
|
HÀ NGUYÊN DU: Trước khi mang tập thơ đi in, tôi cần đưa vào thêm ba bài thơ phổ nhạc được kẻ, nhưng kết quả giờ chót chỉ được một. Tuy nhiên tôi vẫn hài ḷng về sự phổ và kẻ nhạc rất đẹp của nhạc sĩ Trần - Duy Đức, về phần vẽ b́a của Họa sĩ Khánh Trường, về phần tŕnh bày của Đoàn Duy Hiệp... Nhất là tôi đắc ư hơn với bài viết tựa của thi sĩ Du Tử Lê về tŕnh tự chính xác như diễn tiến cuộc đời làm thơ của tôi. NMT: 2/ H́nh như, anh đă có ư định từ rất lâu là in một tập thơ. Vậy tại sao bây giờ anh mới hoàn tất được? HND: V́ những bất ổn đời sống đến dồn dập, làm tập thơ của tôi mất gần ba năm mới xong, nhưng với tâm quyết là phải in ra những ǵ tôi viết, nếu không, sẽ bị mất hết như hơn ba mươi năm qua. NMT: 3/ Tạp chí Văn của nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng đă có một phần phụ lục với những bài thơ của anh. Như vậy, tập thơ này và phần phụ lục ấy có liên quan ǵ với nhau? HND: Tập thơ "Lối khác" và phần phụ lục ấy chỉ là một, v́ đó là những bài thơ được trích ra, nhưng nó không có nghĩa là để tượng trưng cho một tác giả... NMT: 4/ Hồi trước, anh là kư giả và làm thơ viết văn. Bây giờ, công việc cầm bút là công việc tay trái, c̣n tay phải th́ bận bịu v́ sinh kế. Điều ấy, có phải là một điều hạn chế sự sáng tác của anh? Hay, ngược lại, nó làm anh hăng hái hơn khi sáng tác? HND: Cảm ơn anh đặt những câu hỏi rất hay và lư thú như trên. Ai cũng cho rằng đất Mỹ là đất của cơ hội, đất của qũy đạo quay tít đến chóng mặt. V́ thế, người di dân với người bản xứ đều bị chi phối. Sinh kế đă làm hầu hết chúng ta rất bận bịu, nhất là tôi, thường lúc như không thấy mặt trời. Lại c̣n phải chăm lo hai đứa con c̣n quá nhỏ, nên hạn chế rất nhiều trong việc sáng tác. Nhưng, chính v́ thế, tôi lại càng "hăng hái" hơn, v́ thơ với tôi như một hiện hữu như bóng với h́nh, như nhịp đập của trái tim NMT: 5/ Anh nghĩ thế nào về thơ "mới". Có phải "mới lạ" là một yếu tố thiết yếu cho một bài thơ "hay"?. HND: Người ta đă nói quá nhiều về đề tài này rồi, tuy nhiên theo tôi nghĩ, nếu gọi thơ "mới" dĩ nhiên c̣n có thơ "cũ". Mà, dù mới hay cũ, miễn sao cho ra "Thơ". Nhưng, chúng ta thấy rằng thơ mới, có triển vọng sẽ thích ứng với những thế hệ chuyển tiếp và với con người trên đà tiến bộ chung trong mọi lănh vực của nhân loại. Từ đó, "khẩu vị" văn chương nếu có món "mới" th́ tốt, nhưng mới mà " ngon " th́ đáng ca ngợi hơn... Về sự "mới lạ" có phải là một yếu tố cho một bài thơ "hay"? Những câu hỏi này nếu trả lời không khéo sẽ gây ngộ nhận, nhưng theo tôi, "mới, lạ, và hay" đúng là các yếu tố thiết yếu cho một bài thơ "hay". Nhưng khi nói đến một bài thơ "hay" không chỉ có mới, lạ, mà bao gồm cả một bài thơ hay của thơ "cũ" với những yếu tố "hay" khác, thơ "cũ" vẫn tiếp tục tồn tại... NMT: 6/ Nhưng, anh có nghĩ cần phải phân biệt giữa "mới lạ" thật và "giả" ( như làm dáng, tạo cầu kỳ đến kỳ quặc là "mới lạ" giả chẳng hạn ) HND: Nghệ thuật nào cũng đ̣i hỏi phải xuất phát từ nguồn gốc căn bản của chủ thể, đó là cái "tâm" hay từ trái tim cảm xúc của người sáng tạo ra tác phẩm, dù với mọi nổ lực khám phá hay t́m kiếm nào, cũng không thể rời xa tính tất yếu đó. Nó giống như những chiếc ch́a khóa để mở kho tàng mỹ thuật của các nghệ nhân; đi ngược lại với những đặc tính then chốt như nêu trên, sự phân biệt "mới lạ" giả, tự nhiên trở thành một vấn đề cần có... NMT: 7/ Chắc anh làm nhiều bài thơ hơn là "Lối khác". Anh lựa chọn thế nào để thành tuyển tập thơ của ḿnh? HND: Tôi làm rất nhiều thơ, in xong tập Lối khác, sang năm mới này, việc kế tiếp là lo in tập thơ "Anh Biết, Em Yêu Dấu" như tôi đă giới thiệu từ trước. Việc lựa chọn để thành một tuyển tập như anh hỏi, cách của tôi là lấy những bài thơ đăng báo rồi, những bài được phổ nhạc...C̣n lại là những bài ít nhất cũng có một câu "hay" mà ḿnh ưa thích hoặc theo yêu cầu của một số người đọc..vv.. NMT: 8/ Hỏi một cách thành thật, anh có chịu ảnh hưởng của một thi sĩ nào khác không? Việt Nam hoặc ngoại quốc? Ở trong nước hay ở hải ngoại? HND: Điều chắc chắn, là không một ai mà không ảnh hưởng, nếu ảnh hưởng "cái hay" th́ chẳng có chi đáng nói. Nhưng, sự ảnh hưởng ít ra "để phải" có cái riêng cho ḿnh chứ?! Mà, để có cái "riêng" là điều không dễ. Vấn đề tôi ảnh hưởng, thật sự chính tôi không biết. V́, một khi đă gọi rằng chúng ta có đời sống văn hóa, th́ chất "văn" của mọi người cũng như của tôi, nó đă "hóa" từ rất lâu rồi. Với tính "hóa" ấy, trở thành của chung cho mỗi cá nhân trong đời sống. Thế nhưng, việc phân tích sự ảnh hưởng của các tác giả, là điều người ta đă làm từ lâu rồi, và hiện nay, cũng nên tiếp tục làm. Riêng tôi, phần này nhường lại cho người đọc đánh giá. NMT: 9/ Anh lựa chọn sẳn một thể tác nào cho thơ của ḿnh trước khi sáng tác? Hoặc, thả tự do theo cảm hứng của ḿnh? HND: Tôi luôn thả tự do theo cảm hứng. Nhưng đôi khi cũng lạc qua thể tác ḿnh ưa thích. NMT: 10/ Trong các yếu tố: h́nh ảnh, cấu trúc, ngôn ngữ, ư tưởng, anh nghĩ rằng yếu tố nào quan trọng nhất? HND: Quan trọng nhất vẫn chỉ là ngôn ngữ. Bởi ngôn ngữ như một chuyến xe chở đầy những hành khách, trong đó hành khách h́nh ảnh hay hành khách ư tưởng luôn tác hợp trên cùng một chuyến xe ấy. Về phần cấu trúc, chẳng khác chi những bánh xe lăn trên các lộ tŕnh do "tay lái ngôn ngữ" điều khiển. NMT: 11/ Làm thơ, anh có nhắn gởi đến một ai không? Cho người t́nh, cho bạn bè, cho người thân thuộc...? HND: Làm thơ hay viết văn, là những việc làm văn hóa, cũng là người bạn đồng hành với những công tác truyền thông. Thế nên, với tôi mỗi bài thơ hầu như là những thông điệp mang chuỗi tín hiệu thông tin đến cho những mối liên hệ cần thiết. NMT: 12/ Có lẽ, anh đă trải qua nhiều thăng trầm trong cuộc sống và phải chịu nhiều ảnh hưởng của thời thế. Nhưng, h́nh như thơ của anh ít đề cập đến... không hiểu, điều ấy có chính xác không? với toàn thể những bài thơ anh làm? HND: Thơ trước kia của tôi, đă "đề cập nhiều" đến thời thế, nhưng hiện nay th́ khác... Dù có cách tân hay làm mới cho thơ, tôi vẫn không chịu làm theo kiểu hơi "nói trắng" ra, như theo thơ hậu cận đại của các nước. Sức mạnh của "ẩn dụ" như một nội lực mà tôi thường dùng, một phần cũng giống như "chiều sâu" của thơ Khế Iêm, của Du Tử Lê..., nhưng lại khác với sự bí hiểm và khó giải của Lê Đạt... V́ vậy, Nếu cho rằng tôi ít đề cập đến thời thế là một điều không hẳn. Bởi, ngồi trên chiếc thuyền thời thế gặp cơn băo dập mà không điên đảo, kinh hoàng, hay không chóng chọi để sống c̣n, đó là một điều không thể chấp nhận được. Nói chi, với tôi lại cũng là một sĩ quan QLVNCH, với 7 năm tù cải tạo, ảnh hưởng này trong thơ, văn, chắc chắn phải có nhưng với một cung cách khác... NMT: 13/ Thơ, theo anh là những điều bất khả tư nghị hay có thể giải thích được? Với "Lối khác" anh có mục đích giăi bày cuộc đời và tâm tư anh không? HND: Thơ, có thể bàn bạc hay giải thích được - trừ một bài thơ "hay" dù sự hay ấy bị hạn chế tùy thuộc vào khả năng người thưởng ngoạn, hoặc giả không cùng một tần số cảm thụ. Với đứa con tinh thần của tôi được sinh ra, là một "lối thoát", giải tỏa sự bức xúc của đời sống. Nếu không, tôi sẽ dễ đi về... "cơi của Nguyễn tất Nhiên". NMT: 14/ Thơ của anh có nhiều h́nh ảnh lạ, do đó người đọc khó có thể hiểu và cảm nhận một cách chu đáo. Đó có phải là dụng công của anh, để tạo một h́nh thức và nội dung thi ca khác với người thường? HND: Thơ phun ra từ những ḍng cảm xúc mạnh, dù sự tiết chế hay nén lọc nào, tôi vẫn không cho thơ đi lệch tính thơ. Nghĩa là thơ không chỉ có xác mà không hồn. Và... hồn thơ chính là nhịp đập của trái tim. Nên dù người đọc khó hiểu hay khó cảm nhận chu đáo, đó là việc tế nhị cần thiết của họ. Riêng tôi, luôn vẫn là việc... "tu" để cho thơ tôi mỗi ngày một "nên thơ". NMT: 15/ Trường hợp nào anh làm thơ? Vui, Buồn, Chán nản, Hy vọng?.. HND: Tôi chỉ có thể làm thơ trong lúc buồn, chán nản hay trầm cảm. Có khi với một tia hy vọng nào đó thơ cũng có thể đến, nhưng trường hợp này rất hiếm... NMT: 16/ Về thơ phổ nhạc, anh có nghĩ đó là một phương tiện tháp cánh cho thi ca từ âm nhạc? Hay, thơ và nhạc là hai phương diện khác nhau và ít có liên quan với nhau? HND: Thơ, tự nó có đủ chân đi và đủ cánh bay, nhưng nếu thơ được gắn thêm cho đôi hia hay tháp cho thơ dài thêm đôi cánh, dĩ nhiên những phương tiện này giúp cho thi ca có sức lướt gió nhanh hơn gấp nhiều lần, để đi vào ḷng người một cách có hiệu quả. Việc mất thi tính, là điều không thể tránh khỏi, v́ được bên này th́ mất bên nọ. Nhưng, đă gọi là thi ca, th́ khi "thi" làm ra mà được "ca" đó là việc đúng nghĩa. Phần nói về thơ và nhạc là hai phương diện khác nhau, điều này không sai, nhưng về việc ít liên quan với nhau là một điều không đúng hẳn. NMT: 17/ Có lúc, anh xử dụng nhưong ngôn từ rất đời thường, b́nh dị?. Theo anh, đó có phải là dụng công để mang thi ca vào ḷng người thưởng ngoạn? HND: Thưa anh, đúng như vậỵ V́ giới thưởng ngoạn thuộc về số đông, sự thay đổi một ít để thích nghi là điều nên làm... NMT: 18/ Hoàn tất tập thơ này, anh có vui không? Và, dự tính nào tiếp theo? HND: Xong tập thơ này, tôi rất đổi vui. Dự tính tiếp theo cũng là lo in thơ. Tập "Anh Biết, Em Yêu Dấu" đang chuẩn bị layout, hy vọng sẽ hoàn tất trước cuối năm 1999. NMT: 19/ Anh có tin tưởng nào về thi ca Việc Nam ở hải ngoại bây giờ? HND: Ḍng văn học Việt Nam ở hải ngoại như đang chảy xiết, riêng lănh vực thi ca đă không kém phần sôi nổi. Tôi tin rằng, những công tŕnh đóng góp của người làm văn nghệ ở ngoài nước, là những dấu son đận nét chói rạng... NMT: 20/ Có lúc nào anh thích làm thơ? Và lúc nào anh chán nản nó? HND: Thơ xuất, nhập bất thần. Nguồn cảm hứng có thể tuôn ra bất cứ lúc nào. Nhưng, lúc làm thơ thích nhất, ở Mỹ chỉ có lúc tịnh lắng vào ban đêm. Việc chán nản làm thơ, nơi tôi, trải qua muôn vàn thử thách vẫn không bao giờ có cảm giác đó. NMT: 21/ Một ngày của nhà thơ Hà Nguyên Du? HND: Việc làm, từ đầu tuần chí cuối tuần, cứ sáng sớm ra đi đến tối về. Mọi bận bịu thường dồn vào hai ngày nghỉ, nên thứ bảy hoặc chủ nhật chưa chắc được thoải mái. Nhưng, tôi vẫn thích dành riêng vài chục phút để ngồi bên ly cà phê ở quán, với anh em văn nghệ. NMT: 22/ Anh có điều giăi bày thêm với độc giả yêu thơ? HND: Bao giờ tôi cũng trân trọng và quí mến độc giả yêu thơ. Tôi vẫn luôn lắng nghe sự góp ư của người đọc với một ḷng chân thật ./. NGUYỄN MẠNH TRINH
|
|
|