nhạc sĩ thi sĩ  nguyễn tiến dũng
trang chính CD nhạc ca sĩ thơ văn giao cảm audio tranh h́nh tác giả
Văn Văn Bạn Hữu
Văn
Phạm Chi Lan
Phùng Nguyễn

 

 

 


TÂM HỒN HẢI ĐẢO

Phạm Chi Lan



"Adieu voyage, adieu sauvage" -
Claude Lévi-Strauss



Hải đảo nắng, ngày ...

Anh Thịnh,

Tôi vừa vẽ xong một bức tranh khổ khá lớn, nghĩ ngợi măi chưa t́m ra tựa để đặt. Tôi diễn tả sơ cho anh xem. Khung vải khổ một mét rưỡi, một người đàn bà khỏa thân nằm ngả trên nệm cỏ xanh, một đứa con gái hầu đàng xa đang hái những trái xoài chín bỏ vào giỏ, bên cạnh một thân cây lá trắng, tôi gọi là "cây trí tuệ", dưới bóng cây có bóng hai người già thông thái đang bàn chuyện nhân gian, phía xa là mặt biển xanh trải dài đến vô tận. Tất cả h́nh ảnh bố cục nằm trong khung h́nh anh có thể tưởng tượng như những mảng cuộc sống ghép lại bằng những đường nét và mầu sắc câm lặng. Tôi dùng mầu đậm và mạnh, thật sắc, để tạo ấn tượng và cảm xúc. Vâng, mầu đậm và mạnh vẫn luôn là sở thích, sở trường của tôi. Nhớ một lần anh bảo tôi chỉ thích đi t́m những cảm giác mạnh không phải từ kích thích tố. Cảm giác tôi tự tạo ra làm tôi thích thú và say hơn là chất rượu mạnh. Rượu lúc này tôi không c̣n động đến, vả lại kiếm rượu rất khó trên đảo nhỏ này. Cuộc sống ở đây b́nh thản, ch́m đọng đến độ nếu không có những túp mầu này để tôi giải toả cảm giác, chắc tôi sẽ nổi cơn điên.

Mỗi chiều, tôi đi xuống băi, ghé xóm chài xem người ta đem về từ biển những hải sản đủ loại. Nh́n họ vui mừng với những "chiến công" từ biển, tôi thấy sung sướng lây. Niềm vui hệt như niềm vui của tôi lúc vừa hoàn thành xong một tác phẩm. Anh Thịnh, anh không phải là một họa sĩ, anh không am hiểu kỹ thuật hay trường phái hội họa là ǵ, anh không trải qua những vật lộn vất vả từ trường mỹ thuật, anh không phải khổ sở trước giá vẽ trống trơn, chính những điều này làm tôi vui mừng được tâm sự chia sẻ cảm nghĩ với anh. Tôi có thể nói với anh bất cứ điều ǵ, ư nghĩ cảm thức dồn nén hỗn loạn hay hồn nhiên bật ra trong đầu tôi, giống như khi tôi vẽ những đường nét vô nghĩa nguệch ngoạc trên khung bố trắng, khung bố đón nhận, tạo dựng nên một bố cục ư nghĩa sau khi trải qua những giây phút vật lộn với sự vô nghĩa. Anh là một khung bố trắng và trống trơn để tôi tha hồ bộc lộ. Tôi đang liên tưởng, so sánh anh với khung vải, cũng như khi tôi liên tưởng và so sánh nỗi vui mừng của người thuyền chài hân hoan cập bến với thành tích mang về từ biển mênh mông. Khi đối diện với khung bố trống, đó là cảm giác lo sợ của kẻ bước chân ra khơi, ngoài kia rộng lớn mênh mông và ư thức th́ vô định, không biết ḿnh sẽ t́m thấy những ǵ sau khi trở về đất liền. Hoàn thành xong một bức tranh, là lúc tôi cập bến với những chiến tích mang về từ biển tâm thức đầy những thử thách.

Tôi ngắm bức tranh gần trọn một đêm không ngủ. Ngọn nến gần gục tàn nhưng tôi chưa buồn ngủ v́ tôi vẫn c̣n ch́m đắm trong những mầu sắc rực lên sự sống. Đó là những mầu sắc có thật, sống động đang hiện lên. Người con gái khỏa thân trong tranh là hóa thân của cái đẹp man dại. Maia đó, nàng nằm với một tư thế gợi cảm, dịu dàng và e ấp. Một tay nàng gối sau đầu, tay kia buông thơng nhẹ bên ḿnh, những đường cong của nàng mềm mại, tôi đă phải vuốt lại đường cọ và làm đậm thêm nền cỏ xanh để nàng nổi bật lên hồn nhiên, trong một không gian rực rỡ và trong sáng, nàng có thể ngồi dậy và cử động thoải mái.

Tôi chưa nói anh nghe về người con gái trong tranh, người mẫu mà tôi có đề cập ở thư trước. Tôi nghĩ anh có thắc mắc nhưng không muốn hỏi thẳng tôi. Maia là người thật ở ngoài đời sống, nàng có mặt bên cạnh lúc tôi vẽ bức tranh này, nàng tự nguyện cởi bỏ y phục nằm trên đống chăn bừa bộn để tôi diễn tả h́nh ảnh nàng ở một thế giới khác. Anh Thịnh, xin anh đừng có ư nghĩ nào trong đầu vội trước khi tôi kể thêm về Maia. Tôi gọi nàng là Mai và nàng có vẻ thích cái tên tôi đặt cho nàng. Người con gái làm chủ căn pḥng tôi đang ngụ, nàng sống một ḿnh trong căn nhà trống, lặng lẽ ra vào chăm sóc những luống hoa và những cây ăn trái là nguồn lợi duy nhất của nàng. Tôi đến đây và t́m thấy căn pḥng này nhờ cơ duyên. T́nh cờ khi đi ngang qua khu vườn có luống cải hoa vàng và những trái mướp trên hàng rào, tôi dừng lại, hỏi thăm và người ta chỉ tôi đến gặp nàng. Nàng không nói được tiếng Việt hay tiếng Anh, ngay cả tiếng hải đảo thổ ngữ nàng cũng không nói được. Chúng tôi trao đổi qua ánh mắt và vài cử chỉ thinh lặng, khuôn mặt nàng b́nh lặng, cái b́nh lặng như mặt biển vào buổi sáng. Nàng gật đầu và tôi ổn định trong căn nhà của nàng. Tôi không đ̣i hỏi ǵ nhiều, một nơi chốn yên thân, một căn pḥng và một vuông sân tràn ngập nắng hải đảo, cửa mở ra một băi biển vắng và mặt đại dương xanh ngút. Tôi bằng ḷng với cuộc sống ch́m lặng qua ngày, tôi giũ bỏ hết mọi gánh đến đây để t́m tịnh dưỡng. Tâm hồn tôi hoàn toàn an tịnh, không c̣n vướng bận bởi những ràng buộc trong ấy. Tôi đă quên và đang tự ru ḿnh vào một giấc ngủ, để sống với vô thức trong một đời sống khác. Ở đây, tôi sống với thiên nhiên, với biển và nước, với những thổ dân trên đảo hoang sơ, tôi tiếp cận với những điều gần với tự nhiên, với bản năng con người nhất.

Lạ lùng, tôi cảm thấy ḿnh ḥa nhập vào đời sống ở đây, thích hợp như cá gặp đúng gịng nước, tôi nhập làm một với tâm hồn hải đảo, tôi hít thở không khí trong sạch và đầu óc trụi lũi sáng trưng như không có một hạt bụi vướng bận, như chưa từng trải qua những đen tối cuộc đời bỏ lại trong ấy. Ban ngày, Mai (tôi sẽ gọi Maia là Mai từ bây giờ) ra vào thầm lặng, nàng giúp tôi những việc trong nhà. Khi rảnh, nàng lại cởi bỏ y phục, nằm xuống làm mẫu cho tôi vẽ. Sự chân thực và tự nhiên của nàng làm cho tôi cảm động, tôi chưa gặp một người mẫu nào như nàng. Mọi cử chỉ của nàng đều nhẹ nhàng và thật nhu ḿ, duyên dáng. Nàng khỏa thân trong khung cảnh nửa sáng nửa tối, khiến tôi có cảm giác nàng là một thứ liêu trai của hồn hải đảo. Có hôm, nàng ngủ quên gục đầu sang một bên, tôi không dám đánh thức sửa kiểu nằm, v́ nàng ngây thơ và trong sáng như một đứa trẻ. Có lần anh hỏi tôi, tại sao họa sĩ lại vẽ những người đàn bà khoả thân, lúc đó tôi cười không vội trả lời anh. Thân thể người đàn bà không y phục, là hiện thân của một cái đẹp trần trụi, cái đẹp chân thực và cái đẹp toàn thiện. Che đậy bằng quần áo hay phấn son xa hoa chỉ làm giảm đi cái đẹp thật, ư nghĩa chân thực của nghệ thuật là diễn tả được cái thật. Người họa sĩ chỉ diễn tả lại những sự thật qua mầu sắc đến từ đời sống. Mầu sắc đến từ sự sống, không phải pha chế bằng thuốc hay phẩm mầu, mà pha chế bằng chính cảm xúc, t́nh cảm, và tâm hồn của người nghệ sĩ. Mầu sắc h́nh ảnh có thể lừa dối con mắt thịt nhưng không thể phỉnh được cảm nhận từ góc tâm linh. Cái thần của một bức tranh nằm ở đàng sau tất cả mầu sơn đường nét h́nh ảnh và bố cục. Nó là luồng điện chạm do giao cảm vô h́nh giữa cái tâm của người thợ vẽ và cảm nhận của người thưởng lăm. Cảm nhận đó là một bài thơ gửi gấm trong mầu sắc, ẩn mật và kín đáo, nó chỉ hay và ư nghĩa khi người xem khám phá ra điều gửi gấm trong bức tranh. Bức tranh có ngôn ngữ riêng của nó, giống như bài thơ dùng những từ những ư.

Thư tôi đă dài, cám ơn anh đă lắng nghe. Cám ơn tấm khung bố trắng. Cũng cám ơn anh cho tôi biết kết quả cuộc triển lăm của Kư, tôi mừng cho anh ấy thành công. Cám ơn anh đem cho tôi một chút "văn minh" cửa đời sống trong đó qua những bức thư thân t́nh.

Bạn anh,

PS: Thư sau, anh gửi cho tôi xin ít hạt giống các loại hoa trồng vùng nhiệt đới. Nếu có hạt Tóc Tiên, Mười Giờ, hay Tiểu Muội th́ quí lắm.

oOo

Đêm hải đảo, ngày ...

Anh Thịnh,

Bây giờ hải đảo đang là đêm và đang ch́m đắm trong một vũng nước khổng lồ. Mưa từ chập tối, gió thổi mạnh tạo những tiếng động loảng xoảng trên mái nhà. Tôi buông cọ, mồi một điếu thuốc, châm một tách trà và ngồi lặng yên nghe tiếng mưa rơi trên mái tôn. Dễ thường đă hơn ba mươi năm rồi mới lại bắt gặt tiếng động quen thuộc một thời này. Ngày xưa, tôi thích mưa và đă từng mê mẩn nghe, phân tích từng tiếng động do mưa tạo ra. Tiếng mưa rơi trên mái nhà là tiếng động thân thuộc gần gũi, vang động trong tôi nhất. Nó mở ra một vùng kư ức mù mờ. Mưa to hạt, lộp độp rồi ào ào, xối xả, tạo thành một thứ âm thanh đều đặn, nhịp nhàng thèo chiều gió tạt mạnh những hạt mưa. Mưa tối nay cũng thế, phiên giọt và buồn bă lạ thường. Chỉ có những lúc thế này mới lôi kéo cảm xúc tôi trở về cái ngăn kéo dĩ văng, những lúc thường, hải đảo chiếm trọn tâm hồn tôi. Trong tôi luôn tràn ngập sóng và nước, đảo bềnh bồng trôi, mang tôi đi xa ra khỏi vùng trí nhớ và những thực tại. Nhưng mà tiếng mưa đêm nay ...

Lúc chiều, Mai tỏ cử chỉ như muốn nói với tôi điều nàng tiên đoán. Tôi hiểu bằng trực giác. Tôi bảo nàng tối nay đi nghỉ sớm và tôi sẽ không nhờ nàng làm mẫu. Cơ thể nhỏ bé của nàng như một thứ hàn thử biểu đo nhiệt độ thời tiết chính xác, một đài khí tượng tiên đoán khí hậu. Nàng đứng trước hiên nhà, nh́n những con sóng và chân trời, rồi đôi mắt nàng lặng lẽ nói với tôi về một thứ thời tiết lay lắt trong góc thẳm ḷng tôi, tôi sẽ sống dậy đêm nay với nhiều trăn trở, ngôn ngữ của nàng chỉ ḿnh tôi hiểu. Đêm nay, Mai đi nghỉ sớm, nàng để tôi tự do sống lại với cái thời tiết tâm hồn, cùng tiếng mưa rơi trên mái tôn đều đặn. Những giọt nước như đang xoáy ṃn trí nhớ của tôi. Tôi nhớ rơ cũng thứ âm thanh này năm tôi hơn mười tuổi, gia đ́nh sống chui rúc dưới một túp lều, bên cạnh ḍng sông nhiều rác rưởi lều bều trôi và bùn nhiều hơn nước, bốn chị em tôi ngồi quanh một xô nước đặt giữa nhà, hứng những hạt nước mưa rỉ từ mái tôn dột. Mợ tôi dặn phải hứng nước mưa từ lỗ dột, để khỏi ướt nhà và có nước dùng. Cậu mợ tôi đi ra ngoài cả ngày chưa về, chị em tôi chưa được ăn ǵ cả ngày hôm đó, cái đói cồn cào và tiếng mưa nhỏ giọt rơi lơng tơng vào chậu nhôm, như thôi miên cảm giác tôi, ăn sâu vào vùng kư ức. Đêm đó cậu mợ tôi trở về người ướt như chuột lột, chia cho chị em chúng tôi vài củ khoai ḿ lạnh ngắt. Mợ tôi ngả bệnh thương hàn và mất hai tuần sau đó. Không làm sao tôi quên được h́nh ảnh một đêm mưa dưới mái tôn dột, sự cô độc và yếu đuối của con người, trong hoàn cảnh khốn khổ như gia đ́nh tôi bấy giờ. Mặt mợ tôi trắng bệch v́ lạnh, tóc ướt đẫm dán sát vào mặt, người run rẩy khi cậu d́u vào nhà. Không biết có nước mắt của mợ lẫn trong nước mưa ướt dính nhẹp trên mặt mợ không, nhưng tôi nh́n thấy đôi mắt lặng lẽ và vẻ mặt nhăn nhúm đau thương của mợ khi bà bước vào nhà, nh́n đám con nheo nhóc đói meo, ngồi quanh một cái chậu hứng nước mưa từ mái dột. Khuôn mặt đó, tôi đă thử vẽ lại cả trăm lần, lần nào cũng bỏ dở. Tôi bất lực không làm sao diễn tả nổi nét mặt ấy của mẹ tôi. Tôi là kẻ bất tài, tôi chưa thể hiểu nổi cái đau xót trong ḷng một người đàn bà mà tôi yêu thương hơn tất cả. Nhưng anh Thịnh ạ, tôi sẽ cố, cho đến trước lúc nhắm mắt, tôi sẽ cố gắng gặp lại khuôn mặt ấy trên khung vẽ một lần, rồi tôi mới yên tâm buông cọ. Tôi dừng đây. Có tiếng Maia ho ở buồng bên cạnh, tôi vào xem nàng có đắp đủ chăn hay không. Viết thư cho tôi, tôi chờ tin anh từ trong ấy.

Bạn anh,

Tái bút: Anh gửi cho tôi một ít thuốc Penicillin giống loại kỳ trước anh gửi, loại đó tốt và hiệu nghiệm. Anh cứ rút từ chương mục của tôi và cũng không cần gửi thêm tiền cho tôi, tôi không cần dùng đến những thứ đó ở đây. Cám ơn anh, khung bố trắng trơn của tôi. Cho tôi gửi lời thăm gia đ́nh anh.

oOo

Hải đảo tịch lặng, ngày ...

Anh Thịnh,

Tôi đă hoàn thành bức "Mai và buổi chiều" (Maia in the afternoon). Suy nghĩ măi, cuối cùng tôi quyết định thêm vào tranh một con chó đen ngồi hóng chuyện bên cạnh hai người già thông thái dưới gốc cây "trí tuệ" lá trắng. Mới đầu tôi định chêm vào hai con quạ đen trên cành cây, nhưng sau đổi ư thay bằng con vật gần gũi với loài người nhất. Mầu đen của con vật gần tiệp với bóng rậm của bụi cây, nh́n kỹ mới thấy con chó nổi lên, con vật mờ ảo như ŕnh rập hóng bắt câu chuyện, nó ch́m trong bố cục, lúc ẩn lúc hiện. Đó là mục đích của tôi. Người xem cũng có thể không nh́n ra có một h́nh thể lạ nằm ẩn khuất trong bức tranh. Tôi không muốn nói rơ. Nếu bức tranh có ư nghĩa ǵ th́ hoàn toàn do người xem nhận thức diễn dịch lấy. Công việc của tôi kể như đă xong.

Mai rất hài ḷng với bức tranh này. Chiều nay, chúng tôi ăn mừng bức tranh hoàn tất. Nàng pha cafe thật đậm đà, dọn một thứ bánh chính tay nàng làm, đặt trên những chiếc lá to bản hái từ ngoài vườn, lá dùng thay đĩa đựng, một thứ lá cây to như lá bồ đề hay lá bàng xứ ḿnh. Tôi viết tặng nàng một bài thơ nhỏ trên chiếc lá. Nàng không hiểu bài thơ, nhưng bất chợt nàng áp nhẹ chiếc lá "bài thơ" lên ngực, với một cử chỉ thật dễ thương, nàng nướng khô chiếc lá trên ngọn đèn, rồi bóp vụn lá "bài thơ" thành mảnh vụn nhỏ rắc vào tách trà của nàng, rồi uống cạn. Bài thơ chẳng ra ǵ, nhưng có một người đọc thơ như vậy, tôi cho rằng bài thơ của tôi bất tử. Chưa ai từng uống một bài thơ trong những giọt trà như thế. Mai càng lúc càng làm cho tôi ngạc nhiên với những bất ngờ nho nhỏ. Nàng thông minh và dịu dàng. Thế giới ch́m lặng bí ẩn của nàng đang dần dần mở ra, đầy ư nghĩa và là những khám phá thú vị đối với tôi. Hôm nay là một ngày vui, xin chia với anh chút niềm vui của tôi.

Bạn anh,

Tái bút: Hạt Tóc Tiên anh gửi, tôi trồng và đă mọc xum xuê đầy giàn. Những cánh hoa đỏ li ti, như những ngôi sao năm cánh cười chúm chím, tươi tắn nhẹ nhàng, thật hồn nhiên như những cánh tay lá nhỏ nhắn mềm mại, quấn quít vào nhau. Bao giờ tôi cũng thích ngắm hoa nở, những cánh hoa dại đơn sơ. Cám ơn anh thật nhiều.

oOo

Hải đảo, ngày ...

Anh Thịnh,

Tôi mới nhận được thùng hàng anh gửi, có cả khung bố và những mầu sơn đúng ư tôi lắm. Cám ơn anh. Tôi chỉ lo mầu sơn không tới kịp trong lúc tôi đang vẽ mà lại thiếu mầu, đang lo bắt kịp những cảm xúc tuôn chảy. Không có ǵ thê thảm cho bằng họa sĩ phải bó tay trước khung vải trắng v́ không có mầu sơn và cọ. Anh luôn là vị cứu tinh của tôi.

Tôi đang khổ sở vật vă với một bố cục mới thành h́nh đêm qua. Cả đêm không thể ngủ. Tôi dựng sơ sài một nền cho chủ đề mới. Vẫn là chủ đề con người và cuộc sống, tất cả những mầu sắc h́nh ảnh đều là biểu tượng của đời sống. Khung bố hiện lên đầu tiên là một mầu nền xanh lục thẫm, mầu của biển lúc sắp dậy sóng dữ. Tôi đă bắt gặp mầu biển này một ngày chứng kiến mặt biển trước cơn thịnh nộ. Thẫm và lạnh ngắt. Hun hút đen và sâu thẳm. Tôi không nói được vẻ u ám bằng lời, nhưng mầu sắc lúc bấy giờ làm ḷng tôi xao động, có thể giống như cảm giác của Mai lúc cơ thể nàng tiên đoán trời sắp sửa cơn mưa lớn. Tôi cố ghi lại mầu thẫm ấy lên khung bố, tạm hài ḷng với mầu sắc pha trộn. Một mầu xanh xám lặng ngắt, đường chân trời vô định mênh mông, một người nữ khỏa thân nằm nghiêng úp mặt xuống cát, xa xa một con ngựa trắng hướng ḿnh ra khơi đầu ngoảnh lại. Ngoại trừ mầu biển u tối và sâu thẳm, tôi dùng những mầu ấm và nóng rực cho những vật thể khác trong tranh. Những tĩnh vật có sự sống, sự sống nhập vào mầu sắc biến thân thành những nét cọ linh động. Tôi đă xong phần ngoại cảnh đàng sau đề tài chính. Người nữ khoả thân úp mặt, nàng nằm đó với những đường nét c̣n dở dang, một bàn tay nàng che hờ nửa khuôn mặt, tóc xơa che ngang một phần vai, bóng tối chảy dài xuống triền lưng, hai chân khép và co lên gần tới bụng, một tư thế không thoải mái, nửa như chịu đựng nửa như phó thác, nửa đang chống trả một sức mạnh vô h́nh đè nặng ...

Đến giữa đêm tôi tỉnh dậy, và có lẽ bị ám ảnh bởi một mầu sắc muốn pha chế không đúng ư, tôi thắp những ngọn nến sáng rực quanh pḥng, nh́n bức tranh, và hối hả trộn mầu. Thật tuyệt! Mầu pha trộn xong, đúng hệt như mầu tôi có trong đầu, mầu của lửa cháy trong bóng tối đen đặc. Nóng và ngùn ngụt. Không thể nhẫn nại, tôi dùng mầu vừa pha tô lên người nàng. Ngọn lửa bốc cháy. Tôi đă t́m thấy đốm lửa ở nơi này -- t́nh yêu! T́nh yêu là giả thuyết của sự h́nh thành lửa, lửa tạo ra sự va chạm ḥa nhập giữa hai bản thể. Lửa phát xuất từ người, t́nh yêu là ngọn lửa truyền đi và ngọn lửa truyền đi chính là t́nh yêu t́nh cờ bắt được, là biến thể của sự cô độc ngàn đời. Con người là cái bóng muôn thuở của chính ḿnh rọi bóng bằng ngọn lửa ngay trong ḷng ḿnh, tôi đă đốt được chính tôi rồi anh ạ. Cuộc thám hiểm của tôi có thể đă đến một nơi gọi là tận cùng. Xong nét cọ cuối cùng, dáng nằm của nàng như muốn vùng dậy, nửa khuôn mặt dưới cát như ngẩng cao vùng lên. Tôi đă nói được điều tôi muốn diễn tả, một nửa khuôn mặt của người đàn bà chỉ có thể nói bằng những mầu sắc rực cháy đầy cảm tính như thế. Bóng tối phải chạy trốn và mờ nhạt đi để nét đau thương đó rực nổi lên. Một đêm không ngủ, nhưng ḷng tôi khoan khoái, tôi thở ra một hơi dài. Lúc mặt trời vừa lên, tôi nghĩ phải viết cho anh một bức thư.

Anh hăy chia vui với tôi, với một bức tranh vừa xong, và một ám ảnh vừa giũ thoát.

Bạn anh,

Tái bút: Để trả lời câu hỏi của anh, tôi đồng ư bằng ḷng cho anh ra đảo mang theo mớ giấy tờ đó, nếu anh muốn mang theo máy ảnh chụp lại những bức tranh cũng được, nhưng không nên nói với ai ư định này. Bao giờ anh ra ? Tôi sẽ phải làm những thủ tục nào, có rườm rà và mất th́ giờ lắm không? Tôi chỉ muốn có anh một đêm trên biển, uống với anh vài ly, và nói chuyện cho đến sáng thôi.

oOo

Hải đảo chiều. Ngày ...

Anh Thịnh,

Bầy chim đen từ đâu về rỉa hết những hạt hoa mặt trời tôi trồng trước nhà, chúng mổ trụi những hạt nhân, như mổ mất những con mắt đen chừa lại những hố mắt khô khốc trắng hếu. Nh́n bầy chim đen hùng hổ tranh ăn, bỗng dưng tôi cảm thấy ḷng năo nề. H́nh ảnh đó nhắc tôi nhớ những điều tôi không muốn nhớ trong ấy, về những cuộc chém giết và cái khốc liệt của chiến tranh. Bầy chim háu đói, có khác ǵ con người cũng lúc đang háu đói giành ăn. Cám ơn anh thông tin những việc xảy ra trong đó. Sự thật là đời sống trong đó không c̣n làm ḷng tôi xôn xao rộn ràng nữa. Một cái chết hay một sự ra đi của một người quen cũng chẳng tạo thêm một lỗ hổng nào trong những khoảng trống trong tôi. Tôi cũng sẽ c̣n lại chỉ một cái tên, mơ hồ đâu đó trên miệng một người nhắc đến, hay trên một tấm bia nằm vất vưởng một nơi nào (À, tôi đổi ư và có một chút thay đổi trong đám giấy tờ di chúc mà anh sẽ thay tôi thị thực, xin anh làm đúng như ư của tôi.) Ngoại trừ anh là cái khung bố trắng cho tôi xả xú bắp, hải đảo làm nền, và Maia làm h́nh mẫu choán vào khoảng trống, tôi chỉ c̣n biết vẽ và vẽ, ngoài ra tôi chẳng c̣n ǵ. Mây nước hiểu tôi hơn bất cứ ai, ở nơi đây tôi thoát ra khỏi một thứ thực tại lúc nào cũng làm tôi bối rối khó xử. Tôi nhảy vào đời sống trong những bức tranh, vẻ man dại và hoang dă của mầu sắc và h́nh ảnh là đời sống thứ hai thật hơn của tôi. Con người tôi là cái cây mọc hoang dại, không làm sao chịu đựng sống được trong một cái không gian chật hẹp đầy nghi lễ và h́nh thức. Tôi muốn độc lập, tôi muốn sống với bản năng trọn vẹn của ḿnh. Những h́nh ảnh, biểu tượng, mầu sắc mà tôi diễn tả, đó là những cái có thật từ trong vùng cảm giác, trong trí tuệ và vùng tâm linh chưa kịp khai triển. Không có ai chạm vào vùng riêng tư này của một con người, những điều thầm kín luôn nhấp nhỏm như con chó điên muốn vùng thoát chạy. Những cái giả làm nên một sự thật, có thể có thiên đàng và địa ngục cùng lúc ở cùng một nơi...

Anh bảo tôi kể về đời sống trên đảo ư ? Ở đây, có thể nói tôi hạnh phúc như chim trong bầu trời rộng. Mỗi sáng, Maia dậy cùng lúc với tôi, cùng lúc với mặt trời mọc trên biển, nàng xuống bếp làm thức ăn sáng, pha một tách cafe sánh, hái ngoài vườn vào một cành hoa tươi, nàng thầm lặng và nàng không ồn ào, nàng làm tôi cảm thấy dễ chịu với sự có mặt của nàng. Tiếng động ở đây ngủ yên, chỉ có tiếng sóng của biển ŕ rào, tiếng lá cây th́ thầm lúc gió chạm, và thêm tiếng leng keng nho nhỏ của chiếc chuông gió ngoài sân. Đó là tiếng ru êm ái của thiên nhiên. Tôi ch́m đắm và ngây ngất. Nhưng không phải tất cả mọi thứ tiếng động đều êm dịu. Có tiếng bước chân lọc cọc của nàng nhiều lần làm tôi khựng tay, thấy đau xót nghe nhói trong ḷng ...Một lần, nàng vấp ngă ngoài thềm, đầu nàng đập vào vách cửa chúi nhào, tôi nghe rơ, nhưng tôi không dám quay lại nh́n ...

Cám ơn anh gửi cho bức ảnh chụp mùa thu ở làng Thu Phong. Làm sao tôi quên được mầu vàng rực của lá thu vào mùa này nơi ấy. Đẹp thật. Lá cây trông giống như mầu lửa những cơn rét vừa châm cháy rực, mầu đỏ sao giống mầu lửa tôi pha chế hồi hôm.

oOo

Hải đảo, ngày hay đêm ? ...

Anh Thịnh,

Xin lỗi anh tôi đă không trả lời thư anh từ bấy lâu. Tôi bận v́ c̣n những hơn mười bức vẽ dở dang chưa xong. Tôi phải hoàn tất chúng. Những cơn mệt mỏi buổi chiều, và tay run... những điều này có đủ để kiếu lỗi với anh?

Tôi đă nhận đủ gói đồ, thuốc ấy tốt, vẫn công dụng. Chỉ có tôi là vô dụng. Cám ơn anh, và xin anh đừng quá lo cho tôi. Chúc anh an mạnh và mọi việc b́nh thường.

Bạn anh,

oOo

Tôi xếp lại gọn gàng 38 bức thư, cả những h́nh vẽ minh họa nét phác, bỏ vào lại những phong b́. Kiểm lại giấy tờ và hồ sơ cần thiết một lần nữa, rồi đóng cặp lại. Tôi lần trong xắc tay, biết cái hộp sứ vẫn c̣n nguyên cồm cộm trong xắc, mới cảm thấy an tâm. Phi cơ sẽ đáp xuống hải đảo, tôi sẽ có mặt trên đảo nơi bạn tôi đă sống những ngày cuối cùng, và sẽ gặp Maia, người đàn bà làm mẫu trong những bức tranh tôi đang giữ. Đạt là bạn cùng lớp, là một hoạ sĩ nổi tiếng, tôi thân với hắn v́ giữa chúng tôi có những cái khác biệt bổ túc cho nhau, gần gũi hài hoà một cách lạ kỳ. Chúng tôi thân nhau như anh em ruột. Đạt ra đi một tháng trước đây, trải qua một căn bệnh hiểm nghèo. Anh giao cho tôi trách nhiệm này trong một bức thư, và chắc chắn với bất cứ giá nào tôi cũng phải làm tṛn. Dù rất dở về khiếu thẩm mỹ, và không bao giờ đủ kiến thức để thưởng thức một bức tranh của Đạt, nhưng tôi say mê nghe Đạt nói về đề tài và những cảm xúc anh đặt trong tranh. Tôi không thể đánh giá giá trị những bức tranh tôi thừa hưởng, nhưng chúng là những bảo vật đối với tôi. Trong di chúc, Đạt để lại tất cả sở hữu của anh trên đảo cho Maia, và một phần lớn tài sản tư hữu, chương mục của anh cho nàng, phần c̣n lại cho hai đứa con của anh mà đến giờ tôi cũng chưa t́m ra địa chỉ liên lạc. Tôi đă làm đúng như lời dặn của Đạt, trong di chúc c̣n nói rơ: Maia sẽ mang ra biển rải bột tro, và làm thủy táng lần thứ hai cho Đạt. Tôi sẽ có mặt chứng kiến lễ an táng này, bên cạnh Maia người đàn bà đă sống những giờ phút cuối cùng bên cạnh bạn tôi. Một lời yêu cầu thiêng liêng, dù muốn dù không, tôi cũng phải thực hiện đúng như ư nguyện.

Tôi đến đúng căn nhà như diễn tả trong những bức thư, sát băi biển, mái tôn, sân gạch, hàng rào thưa, trong sân có hoa cải vàng và những giây tóc tiên quấn quít, li ti nở chói đỏ, chúm chím như những miệng cười.

Người đàn bà hiện ra nơi cửa, khuôn mặt ch́m lặng, đôi mắt sâu đen lóng lánh như v́ sao. Tôi giới thiệu tên, vào nhà, Maia ra dấu hỏi tôi có muốn dùng nước. Tôi gật đầu, ra dấu rất khát v́ cơn nắng gắt. Nàng khuất sau khung cửa rồi, mà ḷng tôi c̣n chấn động. Tôi trấn tĩnh không muốn lộ giây phút xúc động của ḿnh. Bức tranh tôi ngắm bao nhiêu ngày, suy nghĩ măi về một chi tiết khó hiểu trong tranh, tôi vừa t́m ra ư nghĩa, ít nhất cũng giải toả tính hiếu kỳ và sự ngu dốt tự diễn dịch của tôi về nghệ thuật và hội họa. Con thuyền gỗ ở dưới chân người đàn trong tranh, mầu gỗ đen giống như bàn chân cứng ngắc, nặng nề của nàng với những bước đi mệt nhọc không b́nh thường, vừa khuất sau cánh cửa. Tôi lại nhớ đến một bức thư cuối cùng của Đạt: "tiếng chân của nàng làm tôi khựng tay, nghe nhói trong ḷng..."

Tôi làm đủ những điều đă dặn trong di chúc. Hôm rải tro thân xác Đạt trên sóng, tôi thấy đôi vai Maia run nhẹ, tóc nàng xơa tung trong gió, và tôi thấy mắt ḿnh hơi cay, không biết có phải v́ gió mạnh, hay có hạt cát hay hạt bụi nào vừa tạt vào. Đêm đó, tôi lại có dịp nghe lại tiếng mưa rơi trên mái tôn đều đặn, tiếng mưa quen thuộc mà có một lần Đạt kể trong thư. Tôi cũng thức dậy nửa đêm, đốt nến, giở đọc lại đoạn thư đó một lần nữa để t́m lại cái cảm xúc trùng hợp. Trong bóng tối, tôi tự nghiệm ra một điều cho chính tôi, nghệ thuật chân chính không phải là những nét đẹp thông thường làm vừa ḷng con mắt người xem, mà cái đẹp nằm ở đàng sau tất cả những kỹ thuật, bố cục, h́nh ảnh và mầu sắc. Cái đẹp là sự rung cảm mà người ta có cơ duyên một lần bắt được.

Ngọn nến lập loè như muốn loé tắt, tôi đưa tay cản vội cơn gió trước khi ngọn nến tắt phụt. Vừa lúc ấy nh́n ra sân, thấy bóng một người con gái đứng khoả thân nổi rơ trên nền bóng đêm sâu thẳm.

PHẠM CHI LAN

 
Phạm Chi Lan

 

  • Mùa Mưa
  • Tâm Hồn Hải Đảo
  • trang chính  :  CD  :  nhạc  :  ca sĩ  :  thơ  :  văn  :  giao cảm  :  audio  :  tranh h́nh   :  tác giả 
    224936 trang này khoảng 0.0351510 giây