nhạc sĩ thi sĩ  nguyễn tiến dũng
trang chính CD nhạc ca sĩ thơ văn giao cảm audio tranh h́nh tác giả
Giao Cảm Viết Về Nhạc Thơ Nguyễn Tiến Dũng Viết Về Nhạc Thơ Bạn Hữu
Giao Cảm
Đinh Trường Chinh
Phạm Thiên Mạc

 

 

 

NHẠC T̀NH NGUYỄN TIẾN DŨNG -
NHỮNG CHIẾC LÁ CUỐI MÙA

Phạm Thiên Mạc.



Thoáng nh́n vào toàn bộ những tác phẩm nhạc của Nguyễn Tiến Dũng, điều để ư trước tiên là hầu như tất cả những sáng tác của anh đều là phổ từ thơ.

Trong tân nhạc Việt Nam, nếu không kể thời kỳ phôi thai tức là khoảng thời kỳ nhạc tiền chiến, th́ nhạc và thơ luôn luôn là hai lănh vực rất gần. Có rất nhiều những nhạc sĩ đă mượn vần thơ của các thi sĩ để diễn tả cảm hứng của ḿnh.

Tôi cho rằng phổ thơ là một lối chọn lựa khôn ngoan cho các nhạc sĩ sáng tác. V́ dường như rằng, trong ngôn ngữ Việt, thơ hay th́ vốn đă có nhạc tính, mà nhạc hay th́ phải có thi tính...

Muốn nhận xét về nhạc của Nguyễn Tiến Dũng trong một bài viết ngắn, để lấy những điểm tựa dù là tương đối, như là những ngọn đuốc soi đường, có thể kể ra ba người nhạc sĩ thuộc vào thế hệ bậc thầy hoặc đàn anh: Phạm Duy, Trịnh Công Sơn và Ngô Thụy Miên.

Chúng ta chỉ biết Trịnh Công Sơn là nhạc sĩ, nhưng tôi cho rằng ông là một thi sĩ - Trịnh Công Sơn làm thơ trước, rồi tự phổ nhạc những bài thơ của ḿnh. Hăy thử xem:

Thôi em đừng bối rối / Trong ta chiều đă tàn / Thôi em đừng tiếc nuối / Cho môi c̣n chút thanh xuân / Tóc em cười trong gió / Trong ta giọt máu mù / Khô theo ngày thương nhớ / Vết buồn khắc trên da...

Tôi thấy dường như đây là một bài thơ năm chữ ... Đă có một tứ thơ nào đó thành h́nh trước khi những nốt nhạc được viết ra.

Phạm Duy khi phổ nhạc, dùng cái tài hoa của ḿnh, thường th́ ông thêm bớt vài chữ để biến những lời thơ cô đọng, âm điệu đều đều thành những lời nhạc có tiết tấu rất bay bướm. Ông cho rằng, phổ nhạc là chắp cánh cho thơ bay cao...

Điển h́nh là mấy câu thơ của Hàn Mặc Tử: Trời hỡi làm sao cho khỏi đói / Gió trăng có sẵn làm sao ăn / Làm sao giết được người trong mộng / Để trả thù duyên kiếp phũ phàng ...

Pham Duy chỉ dùng chất liệu của hai câu cuối, để biến thành một tuyệt phẩm - bài hát "Giết Người Trong Mộng" - trong đó, những điệp khúc:

/Giết người đi, giết người đi, giết người trong mộng đă bột thề / Giết người đi, giết người đi, giết người quên t́nh nghĩa phu thê / Giết người đi, giết người đi, giết người trong mộng đă đi về / Giết người đi, giết người đi, giết người như loài bướm đong đưa / v.v...

Được lập đi, lập lại - giọng hát th́ nghe như than van, oán trách, càng lúc càng lên cao - để diễn tả cái cường độ tột đỉnh của cảm xúc, quay cuồng...

Những kỹ thuật như vậy, trong âm nhạc Việt Nam, tôi chưa thấy có ai khác làm được...

Bây giờ hăy nói về nhạc t́nh của Nguyễn Tiến Dũng...

Không thể đạt được cái tuyệt đỉnh như Phạm Duy mà đến được gần hơn với Trịnh Công Sơn, Nguyễn Tiến Dũng thường dùng nguyên vẹn lời thơ của các thi sĩ trong bài nhạc của ḿnh. Tôi không biết đây có phải là một sự lựa chọn cố t́nh?

Phải nhận là Nguyễn Tiến Dũng rất tinh về thưởng thức thơ. Những lời thơ anh chọn, thường th́ đă là gần như tuyệt hảo, không cần phải sửa chữa, thêm bớt ... Và v́ giữ nguyên lời thơ, nên nhạc của Nguyễn Tiến Dũng diễn tả rất nhiều cảm xúc tuy tiết điệu ít thay đổi - không thấy có những đoạn mà giai điệu chuyển đột ngột từ trầm lên cao. Nét nhạc này thấy rơ nhất trong tác phẩm "Một Lần Yêu Em", phổ thơ Phùng Nguyễn.

Một lần quen em, tóc đời bỗng xanh / Một lần quen em, nắng đời bỗng vàng / Chân trần em qua, khơi hồn câm nín / Em tóc buông dài, anh hồn gió bay.

Cũng giống như trường hợp nhạc Trịnh Công Sơn ngày nào, những bài hát đầy thi tính này của Dũng, theo tôi th́ hay nhất là khi ta nghe chính tác giả tŕnh diễn trong một buổi tối văn nghệ bỏ túi nào đó ở nhà riêng. Không cần phải nhạc cụ rườm rà, chỉ một tiếng đệm guitare là đủ. Có thể v́ biết rơ điều này, mà chính anh đă nói rằng chỉ sáng tác để phổ biến trong giới bạn bè.

"Một Lần Yêu Em" chắc chắn không phải là nhạc phẩm hay nhất của Nguyễn Tiến Dũng, nhưng là nhạc phẩm của anh, tôi thích nhất.

Nhạc của Dũng không nói về cuộc đời, không nói về thân phận - anh không băn khoăn, không khắc khoải - chỉ có mỗi đề tài duy nhất là T́nh Yêu.

Nếu dựa theo phân loại của ông Phạm Duy, th́ nhạc của Nguyễn Tiến Dũng nằm trong loại nhạc t́nh cảm tính, tức là chủ yếu của cảm hứng sáng tác vẫn là khởi đi từ cái hương hoa của chủ nghĩa lăng mạn... T́nh trong nhạc anh thường th́ chỉ là những mối t́nh lăng đăng, buồn mà nhẹ nhàng với lời thơ êm ái, vỗ về... có tính cách trừu tượng hơn là mô tả một mối t́nh có thật. Trong nhạc t́nh của anh, không thấy có những nét thăng hoa, trong sáng như nhạc t́nh của Ngô Thụy Miên, mà cũng không có những buồn phiền, bao la, sâu thẳm như trong nhạc của họ Trịnh.

Mây rồi lang thang trên đồi nhạt nắng / Đăm đắm em nh́n, nhạn về đầu non... (MLYE)

Hoặc gần gũi hơn th́ là:

Em ơi em đâu rồi / Nhớ ta chăng bên trời / Có nghe ngàn lá khóc / Có hay ḷng ta trôi... (Có Nghe Ngàn Lá Khóc - thơ Hà Huyền Chi)

Nếu Ngô Thụy Miên chọn thi sĩ Nguyên Sa làm nàng Thơ cho nhạc của ông, th́ dường như Nguyễn Tiến Dũng đă chọn thơ Hà Huyền Chi làm nguồn cảm hứng chính cho nhạc của ḿnh. Có khá nhiều tác phẩm của anh là phổ từ thơ của thi sĩ họ Hà.

Giữa Trịnh Công Sơn và Ngô Thụy Miên, ông Phạm Duy cho rằng, nếu đem so sánh hai bài nhạc cùng một đề tài, thường th́ ta sẽ thấy nét của thi sĩ nổi bật hơn trong người thứ nhất và nét của nhạc sĩ, nổi bật hơn ở người thứ hai.

Với Nguyễn Tiến Dũng th́ dường như có một dung ḥa hơn giữa thơ và nhạc - nét nhạc không lấn nét thơ như trong nhạc của Ngô Thụy Miên mà cũng không quá vô h́nh như trong nhạc của Trịnh Công Sơn - khiến đôi lúc, người nghe dường như chỉ để ư đến lời mà quên hẳn nhạc - đa số những nhạc phẩm của Trịnh Công Sơn, ta vẫn thường có thể nghêu ngao hát mà không cần có đệm đàn.

Điều này, dĩ nhiên là không hề có ư cho rằng, nhạc của Nguyễn Tiến Dũng hoàn hảo hơn nhạc của hai tác giả này. - (Tôi vốn vẫn cho rằng Trịnh Công Sơn là một kỳ hoa hiếm hoi của nền âm nhạc Việt - đến gần được ông đă là khó, nói ǵ đến chuyện vượt qua ông).

Lối sáng tác của Dũng v́ khởi đi từ thơ, nên trong phong cách, nhạc của anh có nét "cổ điển" - cổ điển tôi muốn nói ở đây, là tác phẩm thường có tính quá khứ mà không phản ánh nét của thời đại hiện tại mà chúng ta đang sống.

Khi nghe những bài nhạc như của Trịnh Nam Sơn, ngay dù có không cho biết tác giả, thường th́ ta cũng có thể đoán được là những bài nhạc này được làm ra ở hải ngoại, tức là nhạc "hậu 75" - Điều này không đúng với Nguyễn Tiến Dũng - nhạc của anh dù là mới được sáng tác ra trong vài năm gần đây nhưng lại mang đầy những hơi hướm, tâm t́nh của một thời trong quá khứ...

Tâm lư hoài niệm này th́ phù hợp với một số người trong một lứa tuổi nào đó nhưng lại không có tính quảng bá. V́ thế, tôi nghĩ nếu Nguyễn Tiến Dũng c̣n tiếp tục sáng tác dài lâu, anh phải thử nghiệm thêm những phong cách mới. Nếu không, th́ cái thiếu về tính đa dạng này sẽ là yếu điểm trong nhạc của Nguyễn Tiến Dũng ... Điều này thật ra cũng không quan trọng lắm, v́ anh vốn chỉ là một nghệ sĩ tài tử ...

Có lúc, dường như cũng không thoát khỏi cái tiền lệ đă được vạch sẵn ra từ trước, Nguyễn Tiến Dũng cũng có những bài nhạc phảng phất nét siêu h́nh... Pham Duy cho rằng: "Lũ chúng tôi, lúc th́ nhập thế, khi th́ thoát tục..." - ở Nguyễn Tiến Dũng, nét nhạc này được thấy trong bài "Em, Anh và Con Ngựa Già..." - phổ từ thơ của Chinh.

Trăng khỏa thân hồng quá / Em c̣n khỏa thân xanh / Đi t́m trăng tiền kiếp / Bóng ngựa buồn xa xôi...

Đă có cả cái nét nhục tính trong thơ. Lời thơ tượng h́nh, đẹp mà liêu trai, hoang đường quá chừng. Nghe lời thơ, tiếng nhạc cứ như là thấy có cái cảm giác rạo rực mà xa xôi thế nào...

Như đă nói ở trên về tính quá khứ trong nhạc của Nguyễn Tiến Dũng, ở đây ta thấy có những ngôn ngữ như là một thứ sáo ngữ để diễn tả nội tâm - thứ sáo ngữ đă làm say mê một thời, những thanh niên đầu thập kỷ 70. Hăy nghe tiếp một đoạn khác, cũng trong cùng bài hát.

Ta say trên bóng ta / Ngựa rời xa mất rồi / Em xanh hồng một thưở / Lục lạc giờ xa xôi...

Nghe nhạc của Dũng, ta như đi về thăm lại cái thời gian, không gian của hai mươi mấy năm về trước - thật gần mà cũng đă rất xa...

Các nhà nhân chủng học cho rằng, trong đám các người di dân, thường th́ cứ đến thế hệ thứ ba, các con cháu của những người di dân này sẽ hoàn toàn hội nhập vào gịng sống của bản xứ.

Trong điều kiện chúng ta đang sống, c̣n bao nhiêu năm nữa để cho các thi sĩ ở hải ngoại làm thơ? - trước khi những thế hệ sắp tới hoàn toàn hội nhập vào đất nước xứ người. Nếu thế, th́ lời thơ tiếng nhạc của Nguyễn Tiến Dũng, phải chăng là những chiếc lá cuối mùa?

Mong lắm sao, cho không phải thế...

PHẠM THIÊN MẠC

 
Phạm Thiên Mạc

 

  • Nhạc T́nh Nguyễn Tiến Dũng - Những Chiếc Lá Cuối Mùa
  • trang chính  :  CD  :  nhạc  :  ca sĩ  :  thơ  :  văn  :  giao cảm  :  audio  :  tranh h́nh   :  tác giả 
    1 trang này khoảng 0.0231991 giây