Bùi Thanh Liêm
LTG:
Trong ph¥n gi¾i thi®u tác ph¦m cüa Nguyên Sa, nhà vån Mai Thäo có viªt: "Ðây là câu chuy®n có th§t tråm ph¥n tråm, vì nµi dung c¯t truy®n hoàn toàn dña theo sñ tß·ng tßþng."
"Hä!" Ðó là phän Ñng cüa tôi, sau khi ð÷c qua câu gi¾i thi®u này. Nªu là ng߶i nào khác viªt nhß v§y thì có l¨ s¨ b¸ vä ngay vào m£t, nhßng nhæng l¶i phê bình này h½i n£ng ký, vì xu¤t phát t× mµt nhà vån tên tu±i. Vån chß½ng häi ngoÕi sao làm khó ng߶i ð÷c quá! Cûng nhß trong hµi h÷a, trên m¤y bÑc tranh tr×u tßþng, v¾i nhæng nét nguy®ch ngoÕc nhß cüa con nít lên ba, nªu không có chæ ký cüa Picasso, Van Gogh hay Monet, thì ng߶i ta ðã vÑt vào s÷t rác; thª mà không hi¬u tÕi sao thiên hÕ lÕi giành nhau mua nhæng bÑc tranh này v¾i giá bÕc tri®u. Bän thân ng߶i viªt ðã h÷c qua nhi«u l¾p phân tích hµi h÷a, k¬ cä hµi h÷a tr߶ng phái tr×u tßþng, nhßng nªu có ai höi có hi¬u th¤u ðáo loÕi tranh này không, thì câu trä l¶i ch¡c ch¡n s¨ là không. Hµi h÷a c§n ðÕi sao mà làm khó ng߶i xem quá! Nhi«u khi ng߶i viªt còn nghi ng¶ là chßa ch¡c m¤y ông h÷a sî (h÷a sî quá c¯ ðúng h½n) này có hi¬u m¤y ±ng ðang v¨ cái gì!
S· dî nãy gi¶ phäi nói vòng vo tam qu¯c là vì BTL tôi s¡p k¬ quý v¸ nghe mµt câu chuy®n v¾i c¯t truy®n hoàn toàn dña theo sñ th§t, còn chuy®n nghe có vë th§t hay không thì tùy bÕn ð÷c nh§n xét.
BTL
Ông Harrison là ng߶i n±i tiªng keo ki®t, bün xïn nh¤t trong thành ph¯ n½i tôi ðang s¯ng. Ðành r¢ng ð¶i s¯ng bên MÛ này khác hÆn Vi®t Nam, r¢ng "ðèn nhà ai n¤y rÕng", r¢ng không có tình hàng xóm. Nhßng b·i vì cái thành ph¯ nhà quê mi«n Nam này có bé xíu, "ði dåm ba bß¾c ðã v« ch¯n cû",nên chuy®n gì ai cûng biªt, và chuy®n ông Harrison hà ti®n · ðây ai mà không biªt.
Thét r°i cái tên "Harrison" tr· thành mµt tính t× mà ng߶i dân ð¸a phß½ng quanh ðây dùng ð¬ ám chï nhæng ng߶i k©o kéo không ra, nhß: "Này, sao chú mày 'Harrison' quá v§y". Nªu không phäi là ng߶i ð¸a phß½ng thì ch¡c không hi¬u câu này có nghîa gì, gi¯ng nhß tr߶ng hþp nhæng ng߶i r¶i Vi®t Nam lâu nåm, lúc ð¥u nghe ng߶i m¾i ðªn nói: "а 'Trùm Xò'" thì cûng chÆng hi¬u h÷ mu¯n nói gì.
Ng߶i nghèo mà hà ti®n thì cûng không ðáng nói, ð¢ng này ông Harrison thuµc loÕi giàu xø, tÑ ð¯ ð± vách. Thiên hÕ bäo nhau v§y, có kë còn dám minh xác tin này có th§t, dña theo l¶i k¬ lÕi cüa nhân viên ngân hàng n½i gia ðình Harrison m· chß½ng møc và t× nhân viên khai thuª lþi tÑc hàng nåm cho gia ðình lão. Không rõ hß thñc ra sao, nhßng nhìn b« ngoài ng߶i ta không th¬ phân bi®t ðßþc lão Harrison và tên lãng tæ da ðen, tÑ c¯ vô thân s¯ng lang thang ð¥u ð߶ng xó chþ. Quanh nåm su¯t tháng ng߶i ta chï th¤y lão xu¤t hi®n v¾i mµt bµ ð° jean cû mèm. — MÛ này mu¯n phân bi®t giàu nghèo không phäi chuy®n d, ch¾ có th¤y ng߶i ta nhà cao cØa rµng, chÕy BMW là kªt lu§n h÷ giàu. Tôi có quen ng߶i bÕn, hai vþ ch°ng làm assembler, cûng bày ð£t t§u nhà m¾i, xe m¾i nhß ai, nhßng h g£p là nghe vþ ch°ng nó than nþ n¥n ng§p ð¥u, chiªc xe m¾i m߶i nåm sau m¾i dÑt nþ, cån nhà thì g¥n nØa thª kÖ næa m¾i ðßþc làm chü, còn ð° ðÕc bàn ghª tü gi߶ng trong nhà toàn là mua ch¸u. Nhìn b« ngoài sang tr÷ng nhß v§y mà sñ th§t thì vþ ch°ng th¢ng bÕn rách bß½m, nhß v§y lão Harrison ch¡c có l¨ còn te tua h½n, vì cån nhà vþ ch°ng lão ðang s¯ng coi r¤t xoàng, chiªc xe lão ðang chÕy ðáng ðßþc ðßa vào nghîa ð¸a xe.
Nhßng nhß tôi ðã giäi thích t× ð¥u, thành ph¯ này bé xíu, thì không th¬ dùng väi thßa ð¬ che m¡t thánh ðßþc. Sñ th§t là vþ ch°ng lão Harrison giæ quy«n s· hæu chü cüa vài trung tâm bán xe h½i và g¥n mµt chøc ti®m gi£t üi trong thành ph¯. Cä hai d¸ch vø này ð«u th¸nh vßþng th¤y rõ, nhß v§y thì l¶i ð°n v« sñ giàu có cüa gia ðình Harrison cûng có ph¥n chính xác.
Ðã giàu có nhß v§y mà h÷ lÕi còn chi tiêu r¤t là dè xën. Quanh nåm su¯t tháng không th¤y bóng hai vþ ch°ng lai vãng · các nhà hàng. Vþ tôi k¬ lÕi r¢ng chính m¡t nàng th¤y hai ông bà Harrison có m£t trong nhæng bu±i sáng s¾m thÑ bäy · ch² bán ð° "garage sale" hay "yard sale", và h÷ mua ð° trä giá v¾t vát t×ng ð°ng xu c¡c bÕc. Còn khi ði chþ · các siêu th¸, lúc ra trä ti«n h÷ thü sÇn trong bóp mµt m¾ "coupons". Tôi còn lÕ gì cái trò các bà các cô c¡t xén m¤y t¤m phiªu coupon ð¬ tiªt ki®m ðßþc ð°ng nào hay ð°ng ðó. Chï có m¤y bà m¤y cô m¾i có th¶i gi¶ làm m¤y chuy®n này, ðàn ông không bao gi¶ chi ly ðªn mÑc ðó. Nghî ðªn ðó, tôi nghi r¢ng mø vþ cüa lão Harrison là ð¥u dây m¯i nhþ cüa tính bün xïn, và tôi cäm th¤y tµi nghi®p cho lão vô cùng, có ti«n mà không dám xài, nói ðúng h½n là không ðßþc cho phép xài.
Mãi sau này tôi m¾i biªt ðßþc là mình nghi oan cho bà Harrison. S¯ là vì vþ tôi làm · ti®m chåm sóc móng tay, n½i bà Harrison th߶ng xuyên lui t¾i ð¬ làm móng, t× ðó bà có d¸p tâm sñ v¾i vþ tôi. Bà than phi«n v« ông ch°ng keo ki®t cüa mình, ti«n có bao nhiêu ông mang nhét hªt vô trong chß½ng møc, bà mu¯n xài mµt ð°ng cûng phäi thông qua ông. Bà nói v¾i vþ tôi:
- Chï có khi nào gã chªt ði thì tao m¾i thoát khöi cái cänh "ng߶i giàu ðµi l¾p ng߶i nghèo" này!
Nhßng r°i · ð¶i có ai h÷c ðßþc chæ ng¶, và ß¾c nguy®n cüa bà Harrison ðµt nhiên tr· thành hi®n thñc. Lão Harrison ðang khöe mÕnh, mµt hôm b¸ trúng gió, ngã lån quay ra, chªt không k¸p ngáp. Thiên hÕ còn ð°n r¢ng lão quá "Harrison", không ch¸u m· máy sß·i trong nhà, sþ t¯n gas. Tr¶i mùa ðông lÕnh lëo, tu±i già không ðü sÑc ð« kháng nhæng biªn chuy¬n b¤t ng¶ cüa th¶i tiªt, và gã ðã ði bán mu¯i vào mµt ngày ch¾m ðông.
Ng߶i MÛ khác Vi®t Nam ta · ch² h÷ r¤t th§t thà, ruµt ngña. Bà Harrison là mµt b¢ng chÑng hi¬n nhiên. Ngày ch°ng bà chªt, bà lên ti®m vþ tôi, v¾i nét m£t h¾n h· bà ôm vþ tôi, nói l¾n:
- Tao tñ do r°i Ðào Õ! B¡t ð¥u t× hôm nay tao m¾i th§t sñ s¯ng cho tao, mu¯n ån gì thì ån, mu¯n s¡m gì thì s¡m. ThÑ bäy này mày có chß½ng trình gì không? Nªu không, thì tao m¶i vþ ch°ng nhà mày ðªn dñ bu±i ti®c tÕi gia. Tao m¶i ðông l¡m, nh¾ ðªn ch½i cho vui nhé. Nh¤t ð¸nh phen này, con này s¨ cho m÷i ng߶i biªt nó không "Harrison" nhß h÷ vçn nghî.
Bà ta nói li«n mµt h½i nhß chßa bao gi¶ ðßþc nói, quä th§t bà ta ðã ðßþc trä tñ do, tñ do ån xài nhß bà ta v×a tuyên b¯, và cä tñ do nói nång. Tuy nhiên vþ tôi cûng cänh giác bà ta, nàng höi:
- Bà có ð÷c qua di chúc cüa ±ng chßa?
Bà Harrison thoáng gi§t mình, l¡c ð¥u:
- Ngày mai tao m¾i g£p lu§t sß cüa th¢ng chä, mà ch¡c không sao ðâu, h÷ hàng bà con quyªn thuµc cüa th¢ng chä, chä ðã c¡t liên lÕc t¤t vì xßa nay chä vçn sþ h÷ th¤y ng߶i sang b¡t quàng làm h÷. Ch¡c cä gia tài ð¬ lÕi cho tao thôi.
Vþ tôi tiªp tøc cänh giác:
- Biªt ðâu chä ð¬ lÕi cho hµi t× thi®n nào thì sao?
Nghe ðªn ðó bà Harrison phá lên c߶i, và nói:
- Hey, mày nên nh¾ Harrison vçn là "Harrison"
Cu¯i tu¥n ðó, vþ ch°ng tôi ði dñ ðám tang cüa ch°ng bà. — nghîa trang, bà Harrison trang phøc bµ ð° ðen, ðµi mû ðen, ði gi¥y ðen, xách bóp ðen. T¤t cä mµt màu ðen tang tóc, nhßng chúng tôi biªt rõ trong lòng bà không ðªn n²i ðen nhß v§y, cuµc ð¶i bà t× ðây mµt màu ðö chan hòa. Ðây là l¥n ð¥u tiên tôi ði dñ ðám tang bên MÛ, th¤y có khác v¾i m¤y cái ðám ma bên quê nhà, vì · ðây không có cänh ng߶i khóc mß¾n, không có kèn tr¯ng ï ôi, không có xe ðám ma din hành, nhang khói nghi ngút. Chï có ông cha ð÷c m¤y câu thánh kinh, c¥u nguy®n cho linh h°n cüa kë quá c¯ s¾m v« nß¾c Chúa.
Thiên hÕ ði dñ hôm ðó khá ðông, ph¥n l¾n trong s¯ này tò mò mu¯n ðªn xem cái tang l cüa kë n±i tiªng bün xïn nh¤t thành ph¯ có khác · ch² nào. H÷ th¤t v÷ng, bö v« vì th¤y cái tang l này cûng tr¸nh tr÷ng t¯n kém, cûng xe limousine ðen ch· quan tài, cûng có cha làm l c¥u siêu, vv... H÷ ðâu có biªt r¢ng bà Harrison ðã lþi døng c½ hµi này ð¬ phô trß½ng cho thiên hÕ biªt bà ta cûng biªt xài ti«n.
Lþi døng lúc v¡ng vë, vþ tôi kéo bà Harrison ra mµt góc, nàng höi:
- Sao, bà ðã nghe qua di chúc cüa gã chßa?
Mµt nø c߶i n· trên môi ng߶i góa phø:
- R°i, tr÷n ph¥n gia tài là cüa tao. Tuy nhiên gã có ðòi höi mµt ði«u duy nh¤t.
"Ði«u gì?" Vþ tôi vµi höi.
- Gã mu¯n trß¾c khi ðßþc chôn c¤t, t¤t cä ph¥n ti«n trong ngân hàng phäi ðßþc ð±i ra thành gi¤y 100 và 1000 r°i ðem ð¯t, t¦m li®m trong quan tài, ch¡c gã mu¯n khi v« bên kia thª gi¾i có ti«n ð¬ mà xài.
Vþ tôi buµt mi®ng nói b¢ng tiªng Vi®t:
- Tiên sß th¢ng già! Ngüm cü töi r°i mà còn tham lam!
Bà Harrison không hi¬u nàng nói gì, bèn höi lÕi:
- Cái gì?
Vþ tôi xua tay:
- Không có gì hªt. Nhß v§y bà tính sao?
- Còn tính sao næa, thì phäi thñc hi®n theo ß¾c mu¯n cüa th¢ng chä chÑ sao, chÑ không th¢ng chä hi®n h°n v« ðòi nþ thì tao làm sao mà yên ±n s¯ng ðây!
- Tr¶i! Tôi ch¡c s¯ ti«n ðó không phäi là ít.
- Còn phäi nói, cûng cä chøc tri®u chÑ ít gì!
Nhßng r°i nét m£t bà ta hân hoan lên th¤y rõ, bà k¬ tiªp:
- Tuy nhiên tao ðã làm v×a lòng th¢ng chä, tÑc là ðem ð¯t mµt chøc tri®u, mà chï t¯n có vài ð°ng bÕc.
Vþ tôi ngÕc nhiên:
- Tôi không hi¬u bà mu¯n nói gì!
Bà Harrison hÕ gi÷ng nói nhö:
- Tao h÷c ðßþc cái trò ð¯t ti«n cúng cô h°n cüa b÷n Á-Ðông tøi mày ð¤y. Tao ra chþ Tàu, mua ðúng mµt chøc tri®u ti«n mã kim...
Vþ tôi ðã vÞ l¨, nàng b¡t tay chúc m×ng bà. R°i nàng quay qua nói v¾i tôi:
- Ít nh¤t bà ta cûng không ðªn n²i ngu. Chï tµi nghi®p cho ông già, ðªn chªt cûng không ðßþc chôn v¾i ti«n th§t.
Tôi nói ðùa mµt câu:
- Tµi nghi®p cho ±ng có mµt bà vþ quá "Harrison"!
Lúc quan tài cüa kë quá c¯ ðßþc ðßa xu¯ng lòng huy®t sâu, tôi tñ höi bên trong t¤m áo quan kia, ông Harrison ðang nghî gì? Ông ðang vui v¾i s¯ ti«n mà ông tß·ng là ti«n th§t, ðªn lúc chªt cûng còn k« cÕnh bên ông. Hay là ông ðang bñc bµi b·i cái ðám tro løi tàn cüa ð¯ng vàng mã rë ti«n ðang bám quanh ông, cho ðªn lúc chªt.
(c) Copyright Bùi Thanh Liêm, 10/95