Bi Thanh Lim
"C bng Masters th may ra cn cm tay c con gi ti. Cn cu no ch c bng B.S. khng thi th ng hng h h vo nh ny."
l cu ni bt h m bn иnh vn truyn nhau nghe mi khi nhc n nhng b c c con gi ang sng trn t M ny. Ln u tin nghe vy, иnh hi vn li thng bn:
"Th cn c bng Ph.D, th sao?"
"Chc may ra c hn mi". Thng bn tr li chua cht.
иnh lc u ngao ngn, tnh nhm, mt i hc: 4 nm B.S., 2 nm Masters, 4 nm Ph.D., tng cng ng mt thp nin. Ly c mnh bng tin s th trn u hai th tc (nu m cn tc), th hi lm sao kim c mt ng߶i v tr p. Sau tr߶ng hc th n tr߶ng i. иnh tha hiu nhng kin thc trong i hc khng gip g c cho mnh trong ci x hi phc tp ny. иnh tng chng kin nhiu thng mi ra tr߶ng, i tn gi ni chuyn y nh thng ng. C thng bn ra nha s, ln u tin i chi vi ng߶i p, c bt ng߶i ta h ming ra hn khm xem n߾u rng cn tt khng v c chic rng no b su khng. Cn c thng hc ra k s c kh, ni chuyn vi o ton dng ngn t k thut: "Anh thy em ging nh tm ca qu a cu, trng lc ca em mnh qu lm anh khng th tch xa c m ch c th quay quanh theo mt qu o c nh, m nu quay nhanh qu anh li b lc ly tm ca em cun ht..."
Cha bao gi m иnh thy thm tha ci cu "Hc m khng chi hi i tui tr" nh by gi.
Nm 1983, khi nn kinh t Hoa K bt u trn xung dc th ng lc иnh va ly c ci bng c nhn. Hc cho c, ra tr߶ng b tht nghip nn иnh hi nn. Ban ngy i sn vic, m v иnh qun i qua hi men. Mt hm trong lc tr d tu hu nh thng bn, иnh than th rng gn ba m߽i ci xun xanh ri m vn cha tm thy c bng mt ca cuc i, trong khi c my a bn ca иnh tuy khng c hc cao, ch i lm th tin th hn khng thi m li tu c nh, v con sung tc, tht l an phn. C mt ng gi ngi nhu chung nghe vy, quay qua gp :
- M ny phi sng thc t ch em . Con gi thi nay n i hi ng߶i chng rt nhiu. Ch em mun th ti lm mai cho my m. Ngt mt iu h i hi t nht cng phi k s.
Thng bn ca иnh nghe vy lin xen vo:
- D tha bc Su, thng иnh ny cng va hc xong k s y.
- Ti bit. Nhng ci bng k s khng khng . ti mun ni l k s c cng n vic lm hn hoi.
Cu ni ca lo Su nh go n߾c lnh tt vo mt иnh. ang tm qun trong men ru nay c ng߶i nhc li ci thc t "tht nghip" ph phng lm m иnh ung ru khng thy ngon. Nhng cng nh cu ni m иnh gic ng. T m hm tr i иnh cai ru, nh n bi v, do khi i phng vn иnh cm thy t tin hn nhiu. ng mt tun sau иnh c 3 cng ty nhn mt lc: Boeing Seattle, Aerojet Sacramento, v FMC d߾i San Jose. иnh suy i ngh li, v Seattle l߽ng cao tht nhng ci vng Ty Bc quanh nm ma phn, ch c n߾c bun tn thu. Cn Aerojet cng vic l th tht, v Sacramento tuy ng߶i Vit kh ng nhng con gi c thn li rt him. иnh nm nay tui cng kh cao, c mi bit bao gi mi c v. Rt cuc иnh chn v San Jose, ni c t l ng߶i Vit ng th nh trn n߾c M sau vng Tiu Si Gn pha Nam. V tun l sau lo Su, ng߶i bn gi trn bn ru hm no, gii thiu cho иnh mt c gi tr p, tn l Huyn.
Huyn nm nay 18 tui, dng ng߶i mnh mai d nhn. Huyn hin ang theo i hc nm th hai, ngnh Pre-Med. Huyn v gia nh qua M nm 75, khi nng mi c 10 tui. Tuy Vit Nam cha hc xong tiu hc, nhng by gi Huyn ni ting Vit kh si, chc nh s gio dc k lng ca gia nh. Huyn c mt ci l rt nghe li b m, nht l b - m b ca nng chnh l ng Su, ng߶i gii thiu nng cho иnh. Sau ny иnh cn bit thm b ca Huyn hin l bc s ton khoa, c phng mch v ang hnh ngh San Jose.
Dng i t߷ng m tri. Ngy ngy иnh i lm, ti v gi in thoi cho o, cui tun hai a hn nhau i chi. Thm thot hn 2 thng tri. Mt hm nhn dp l y thng ca con thng bn, иnh gp li ng߶i bn hc nm xa, n hi иnh:
- Nghe u ng do ny ln h߽ng lm h?
- ??
- Ti nghe ng߶i ta ni li ng ang theo con ng bc s Su phi khng?
иnh gt u hnh din. Ng߶i bn ni tip:
- Ci nh con Huyn ni ting kh San Jose. ng ti php g m lt vo c, hay vy?
иnh tr li bng ci nhn vai. C my ng߶i chung quanh ghen tc, pht biu nht gng:
- Ti php g. Chut sa h np m.
иnh gi ic lm ng. Khng hiu sao t lc cp b vi Huyn, иnh c nhiu th hn l bn. Lc bn bn cnh c ting c߶i m vang. иnh quay qua nghe ngng, thy c 2 nhm Bc k v Nam k ang kch nhau d di. Anh Nam k gn c ln ci:
- Ai dm t xng ging Bc l ging chun? Ch ci ch "l" v "n" cn khng phn bit c. Mun t tnh vi gh M m c "Ai np du" th lm sao n hiu cho c. Ti by ch ng߶i Nam ni ch "r" khng c h? l v ti tao vn minh, pht m ging ting Ty.
Anh Bc K cng khng va g:
- ng ri. Vn minh nh: "Bt con c g, b d g, nghe n ku gt gt".
C bn m bng c߶i ln. Anh Nam k mt, rng ly ging bnh tnh:
- Tin y tui k cho my ng nghe cu chuyn dzui ny. Hi tr߾c lc tui cn c thn...
Ni n g quay nhn mt vng, thy chc n khng c b x gn , g k tip:
- Lc tui hay ln G Vp "chi g". Mt hm tui lt vi ci ng c m t b Bc k. Gp tui b mng ht ln. B ni: "i gii i! Qu ha qu. Hm nay mi thy ging n nh tm. Mi bc ngi chi. Hay l bc mun ln gc ngay. Tha bc! em n cng va mi tm xong, mi bc ln xi ngay cho nng".
C bn Nam k ln Bc k gp ng߶i c߶i r ri. иnh cng bt c߶i theo. Bt cht ng߶i bn ban ny khu иnh, ri h ging hi nh:
- Hi tht, ng c s mui g vi con b Huyn cha?
- Ni tht ng, ti ti yu nhau theo ngha thnh thin.
- Thi, so hoi cha ni.
Bit khng th qua mt c thng bn tri nh, иnh va c߶i h h va ni:
- Tht ra ti cng c th my ln nhng em khng cho.
- Ci g? Quen nhau my thng ri m khng lm n g c sao. M mt ln cha ni, d sao con nh cng tr߷ng thnh bn ny. My chuyn l t i vi n u thnh vn .
- Ni th ng lm. Ng߶i ta con nh gio gio.
- Hi by xin li ng tr߾c, nh th ng c hn c mi em cha?
иnh lc u. Ng߶i bn trn mt:
- Ti thua ng lun. Mi dng n ming sao khng p, cn i g. Coi chng nht qu con gi n ch cha ni.
- Nhng m ti nm c tay ng߶i ta ri. ng cn nh chng mnh th߶ng ni cc c dn rng c Masters mi c cm tay con gi h. Nh vy ti tin b vt bc ri.
- Thi i cha ni, ci ng߶i ta vui ming ni a chi. Ch chng l, k s ra tr߶ng thng no cng v ht sao?
m иnh tm s vi ng߶i bn ny kh lu. Tr߾c khi t gi n truyn li cho иnh kh nhiu kinh nghim bn thn ca thng mt v bn con. Li khuyn thc t nht ca n l иnh phi tn cng cho l v nhng c gi nh Huyn t M ny rt him v sm mun g cng c ng߶i ti gii hn иnh lm le tin vo.
Nghe li bn, hm sau иnh dn Huyn m mt nh hng vng v. i ng lc thin thi a li, иnh qu xung cho ng th tc ca mt g n ng M khi cu hn vi ng߶i yu. иnh ct ging M, ting M ca 4 nm t nn vn cn nhiu ngng nghu:
- Huyn, would you please marry me?
Huyn иnh dy, nt mt e thn bng ca nng lp lnh qua nh n m ca nh hng, lm nng cng p thm. Ging nng p ng:
- Bit th no cng c ngy anh s hi cu ny nn b em dn rng...
иnh cm thy hi bc, ci ip ng "b em c dn rng" lm chng mun in tit ln my thng tri gn y. Lm nh Huyn cn b di lm, tt c u do ng b quyt nh. Ging Huyn vn vng vng bn tai:
- B em dn rng em cn nh, phi rng hc cho ra tr߶ng tr߾c khi ngh n chuyn hn nhn.
m иnh ct hng, bui i chi cui tun t nhin mt vui. Nhng иnh vn khng nn ch anh hng. My ln gp sau иnh u a chuyn c߾i hi ra nhc. Chng cam oan rng Huyn vn c th theo ui gic mng y khoa n cng, thm ch khi thnh v thnh chng ri иnh s n lc hn gip nng trn con ߶ng hc vn. иnh phn tch a s nhng sinh vin y khoa d b chi phi chuyn tnh cm, nhng ng߶i lp gia nh ti ngy ch lo hc. иnh a ra bng chng my thng bn c v hi trong tr߶ng hc rt c. Thy иnh c ni mi, Huyn phi nh khai tht:
- Ni tht vi anh. Em lm sao dm theo ui gic mng y khoa, hc cho c vy thi ch u c hy vng xong ci mnh bng 4 nm, ni chi n chuyn bc s.
i cho иnh bnh tnh, Huyn mi ni tip:
- Bn ny mnh bng c nhn 4 nm qu tm th߶ng, b em dn rng nu ly chng th kim ng߶i no t nht cng xong cao hc. Em thy b ni cng ng v em lc no cng mun c hnh din c mt ng߶i chng gii hn thin h.
иnh nhn mt th di:
- Anh mi thot c ci i hc, ang mng gn cht, gi mi ch ngh n chuyn tr li khng thi cng thy ngn. V cn na, ang cng n vic lm vng chc nh vy khng l b. Chi ph u trang tri thm hai nm cao hc. Hn na anh cng gi ri!!...
Huyn ct ngang:
- Khng, em tnh k ri. Ny nh, anh nm nay 30, thm 2 nm na anh 32, lc em va trn 20 tui. Lc , mnh ly nhau cng cha c mun. Cn v vn chi ph, hi tr߾c anh lo c ht 4 nm th by gi anh cng s lo c thm 2 nm. Hn na by gi c thm em tr lc, chc khng n ni.
V ri ma thu nm y, иnh xin thi vic tr li mi gh nh tr߶ng thm 2 nm na nh li ng߶i yu ngh. T ngy ra tr߶ng i lm c ng vo ng ra ng nh, nay tr li tr߶ng phi chi tiu d sn theo tiu chun sinh vin lm иnh tht kh chu, tin cha kp tr nay phi vay thm lm иnh cng hi n, khng bit bao gi mi thot n.
Ch cn mt ng lc duy nht иnh tip tc trn con ߶ng hc vn l Huyn. Tuy nhin c nhng m khuya hc thi trong cn phng c thn trng vng, tri bn ngoi ma ri lc c, nghe bun no rut. Nhng lc иnh suy ngh lung tung, ngh v cuc i, v thn phn mnh. Ba m߽i tui i, vn cn long ong. Ngh n m bn b gi khng cn ai bon chen na, chng n ch cn bit lo cho t߽ng lai ca my a con. иnh t hi mnh ang lm ci qui g y. C lc иnh mun qung sch, chy v San Jose ni thng vi ng߶i yu: "Em i! Anh khng th tip tc na. Mnh yu nhau, x chi mnh bng". Nhng ngh n ng bc s Su, иnh thy lm nh vy khng khc no t khai t vi gia nh Huyn, m Huyn lc no cng coi gia nh trn ht.
Hai nm thm thot tri qua. u cng vo y. Cui cng иnh cng chun b ngy ra tr߶ng, mt ln na. Khi иnh va hon tt ch߽ng cui ca ci lun n cao hc th nhn c mt tin st nh t d߾i San Jose rng c mt anh bc s tr sp ra tr߶ng ang theo tn tnh Huyn. Cui tun иnh tc tc bay v San Jose.
иnh ng bn ngoi ngm k mi nh xa, nh li ni y иnh v ng߶i yu tng nm tay nhau, th non hn bin. иnh cn ang ng x r tr߾c cng th thy bc s Su t trong b߾c ra, ging ng sang sng:
- Chu иnh, lu qu khng gp, mi vo nh chi.
иnh mng thm trong bng v ng Su vn gi li xng h thn mt nh tr߾c y. ng Su nim n hi:
- Chu n kim Huyn phi khng?
иnh gt u. ng Su gi vng xung bp ku b v mang n߾c ln, ri quay qua иnh:
- Con b Huyn n i u t sng ti gi. Con nh ny t, lc ny cui tun no cng khng thy bng n.
B v i t d߾i bp ln, tay bng khay n߾c, nghe vy lin xa vo:
- ng ni vy cng ni c sao. N i chi vi cu Huy ch ai na. Gii thiu ng߶i ta cho con b, gi cn dm mng n l t.
ng Su thn mt, s v nn ng khng dm ln ting. ng quay qua nh chnh vi иnh:
- Ь bc ni chu nghe. Thng quen con gi nh ny chng qua l v vic hc. Du g thng Huy cng ang theo hc nm th 3 tr߶ng thuc, c g n ch li cho con Huyn cng .
иnh bit ng Su ni pht, v Huyn b hc t lu, hin ang theo ngh ct mng tay. C ln nng k cho иnh nghe rng nng rt ght ci ngnh ca ng b, ch c ngi mi cn mi thuc khng thi m nng thy mun ma. иnh on rng nng i chi vi Huy l v nghe li ng b. ng Su ni trn an:
- Chu ng lo ngh lung tung hi sc khe, tr߾c sau nh mt chu vn l r t߽ng lai ca nh ny.
Thay v vng tm, иnh thy nghi hoc. M lu, иnh hc c ci cu "khng nn tin ai". Nht l nhng ng߶i c hc li cng nguy him. ng Su xoay i ti:
- Ci lun n ca chu n u ri?
- D chu cng va mi vit xong ch߽ng cht, chun b a cho my ng thy k tn.
- Chc mng chu. Nh vy chu ra tr߶ng kp kha ma xun ny khng?
- D, c. Tin y cho chu mi hai bc v Huyn cui tun ny ln tr߶ng d l tt nghip ca chu.
C hai ng b cng ng thanh:
- Nht nh ri!
Vo bui l tt nghip hm , gi ng li ha, v chng ng bc s Su v Huyn c mt. иnh thy yn tm v h vn gi thi thn mt nh xa. Sau bui l, ng Su mi tt c n nh hng Tu gn n khao. иnh ngi bn cnh Huyn, cm tay nng nn bp, chng quay qua b m v t߽ng lai, vui v ni: - Hi chu cn trong tr߶ng, c my a bn k rng bn M ny con gi Vit Nam c gi lm, n ng Vit Nam c bng c nhn ch c ngm thi, cn c bng cao hc mi c cm tay. Hm nay chu chnh thc c cn tay Huyn ri. ng Su t߷ng иnh mun nhc kho n chuyn c߾i hi. ng quay qua con gi: - Con i ra ngoi b m ni chuyn vi anh иnh mt chc. Huyn ngoan ngon b߾c ra ngoi xe ngi i. ng Su ung nt hp bia, ri ngp ngng: - Tin y bc ni cho chu nghe ci ny... Ngh sao ng quay qua b v: - Hay l b ni gim ti. B v ging the th: - Chuyn c vy thi m cng phi p m. Th nh chu bit . Hin nay Huyn ang quen cu Huy sp ra bc s nn by gi tm suy ngh ca n hi khc.
- u c, chu thy em Huyn vn vy.
- Cu ny khng bit, con gi ng߶i ta t nh khng ra mt, n ch tm s vi chng ti thi.
B Su h ging ni tip:
- Chu c li im l quen c con gi nh ny tr߾c cu Huy nn du g th tnh cm cng su m hn. Tr ngi duy nht l bng cp ca cu y c cao hn chu. Nh vy nu chu c th hc thm ln vi nm na cho xong ci bng tin s th hay bit my.
иnh nghe n cm thy rng ri tm can. Thy b v v l qu ng Su git mnh, xen vo:
- Ni th vy, nhng cng chu c thong th suy ngh ci .
Ti hm иnh gp ring Huyn, hi th nng tr li: " l ca b m. B m mun vy chc em phi nghe theo".
Sau 3 thng h, n kha hc ma thu. Mt ln na, иnh li phi quay v vi th gii giy trng mc en ch v mun lm r nh ng߶i ta. Con ߶ng hc vn ln ny tht l gian nan, cn kh gp my ln ch߽ng trnh Masters nhiu. Ni chuyn thi c khng cng lm иnh mun in u. No l preliminary exam, qualified exam, oral exam, v иnh ch c lp li mt ln trong mi kha thi ny, rt hai ln th c mi ra khi tr߶ng. l cha k 10 lp hc cn bn m sinh vin Ph.D. no cng bt buc phi hon tt. Sau phi vit dissertation, ri phi ra hi ng gio s trnh by lun n, v lun n phi bao gm nhng kin mi m, nguyn thy v hu dng. Ngh cng phi, nu ch hc Ph.D. d dng th M ny ai cng l tin s ht c ri.
Nhng nm sau иnh c ln lc mi ngng ca i hc. иnh khng dm ly nhiu lp v cn phi dnh thi gi n bi cho my k thi. Thong m gn 6 nm t ngy иnh git c mnh bng cao hc v bt u hc ln tin s. Su nm di tri qua, m mnh bng tin s vn cn xa tm tay vi. Gn 40 tui i m vn cn c thn, cha ly c v m lo sp b mt v.
Ci iu m иnh lo lng cui cng xy ra, ng bc s Su ch mi khng thy иnh ra tr߶ng, m con gi ng nm nay 26 tui ri, khng th vy mi. Khng c Dr.иnh th ng g Huyn cho Dr.Huy. иnh nhn tin ny mt cch rt bnh thn v chng chun b tinh thn t tr߾c. Nhiu lc ngi bun ngh qun, nh li cu ni bt h ca nhng ng߶i bn nm xa, иnh t hi khng bit n bao gi mnh mi c hn mi mt c gi Vit Nam trn ci t trai tha gi thiu ny.
(c) Copyright Bi Thanh Lim, 6/91